Όταν φυτεύουμε δικαιώματα, φυτρώνουν όνειρα – Το μήνυμα της Επιτρόπου του Παιδιού και της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων

«Το μέτρο μιας κοινωνίας δεν βρίσκεται μόνο σε όσα υπόσχεται στα παιδιά της, αλλά κυρίως σε όσα κάνει για να τους εξασφαλίσει ένα παρόν και ένα μέλλον γεμάτο ασφάλεια, αξιοπρέπεια και ελπίδα – και είναι πεποίθηση μας πως όταν «φυτεύουμε» δικαιώματα, «φυτρώνουν» όνειρα», ανέφερε στον «Φ» η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού Έλενα Περικλέους με αφορμή την πραγματοποίηση διήμερης συνάντησης και εκπαίδευσης της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων (ΟΕΣ) της Επιτρόπου το σαββατοκύριακο 14 και 15 Μαρτίου 2026 στον πολυχώρο Cosmopolis στον Κόρνο. Η συνάντηση είναι μέρος των δράσεων της Επιτρόπου για την ενίσχυση της συμμετοχής των παιδιών στη δημόσια ζωή και την προώθηση της φωνής τους σε ζητήματα που τα αφορούν.
Στη διάρκεια του διημέρου τα παιδιά συμμετείχαν σε βιωματικά εργαστήρια και διαδραστικές δραστηριότητες. Όπως μας ανέφερε η κυρία Περικλέους, «η ΟΕΣ αποτελεί έναν σημαντικό θεσμό συμμετοχής των παιδιών, μέσα από τον οποίο η Επίτροπος έχει τη δυνατότητα να διαβουλεύεται απευθείας με παιδιά και εφήβους, να ακούει τις απόψεις τους και να τις λαμβάνει υπόψη κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων της». Πρόσθεσε ότι «η φετινή Ομάδα αποτελείται από 35 παιδιά ηλικίας 13 έως 17 ετών τα οποία εκπροσωπούν, στο μέτρο του δυνατού, την ποικιλομορφία της κυπριακής κοινωνίας». Σημειώνουμε ότι πρόκειται για μαθήτριες και μαθητές Γυμνασίων και Λυκείων από όλες τις πόλεις της Κύπρου. Η Έλενα Περικλέους που ανέλαβε τη θέση της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού τον Οκτώβρη 2025 διαδεχόμενη την Δέσπω Μιχαηλίδου, έκανε για την εφημερίδα μας ένα σύντομο απολογισμό του έργου αυτών των πρώτων πέντε μηνών στο Γραφείο της Επιτρόπου τονίζοντας μεταξύ άλλων ότι «ήταν μια περίοδος εντατικής ακρόασης, χαρτογράφησης του υφιστάμενου πλαισίου και ανάδειξης των βασικών προκλήσεων που επηρεάζουν την προστασία και ευημερία των παιδιών στην Κύπρο».
Φορείς δικαιωμάτων και πολύτιμοι συνομιλητές
Η νέα Επίτροπος μας ανέφερε ότι η διήμερη συνάντηση και εκπαίδευση του περασμένου σαββατοκύριακου «ήταν ένα από τα σημαντικά γεγονότα αυτής της περιόδου των πρώτων πέντε μηνών». Πρόσθεσε ότι τα βιωματικά εργαστήρια και οι διαδραστικές δραστηριότητες των μελών της ΟΕΣ επικεντρώθηκαν στις τέσσερις θεμελιώδεις αρχές της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Διευκρίνισε ότι «αυτές οι αρχές είναι πρώτον η μη διάκριση ώστε όλα τα παιδιά να απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα χωρίς καμία διάκριση, δεύτερο το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού ώστε σε κάθε απόφαση που αφορά παιδιά, πρωταρχικό μέλημα πρέπει να είναι το συμφέρον τους, τρίτο το δικαίωμα στη ζωή, την επιβίωση και την ανάπτυξη ώστε κάθε παιδί να αναπτύσσεται πλήρως, σωματικά, ψυχικά και κοινωνικά και τέταρτο συμμετοχή και ελευθερία γνώμης ώστε τα παιδιά να εκφράζουν τις απόψεις τους και αυτές να λαμβάνονται υπόψη». Τόνισε περαιτέρω ότι «η συνάντηση αυτή δεν αποτέλεσε μόνο μια εκπαιδευτική εμπειρία για τα παιδιά, αλλά και μια ουσιαστική υπενθύμιση ότι τα παιδιά δεν είναι απλώς αποδέκτες πολιτικών, αλλά είναι φορείς δικαιωμάτων και πολύτιμοι συνομιλητές στη διαμόρφωση των αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή τους». Αναφερόμενη στη συμβολή των παιδιών στον στρατηγικό σχεδιασμό του Γραφείου της Επιτρόπου για τα επόμενα χρόνια, μας είπε ότι «τα μέλη της Ομάδας θα κληθούν να συμβάλουν ενεργά στην ανάδειξη ζητημάτων που απασχολούν τα παιδιά και στη διατύπωση εισηγήσεων για πολιτικές που επηρεάζουν τη ζωή τους.
Με τον τρόπο αυτό η φωνή των παιδιών ενσωματώνεται σταδιακά όχι μόνο στον δημόσιο διάλογο, αλλά και στον ίδιο τον σχεδιασμό των θεσμικών παρεμβάσεων που αφορούν το παρόν και το μέλλον τους. Η ενίσχυση της φωνής των παιδιών δεν αποτελεί μόνο δημοκρατική υποχρέωση αλλά και βασικό εργαλείο για την κατανόηση των πραγματικών εμπειριών και προκλήσεων που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους. Οι πρώτοι αυτοί μήνες επιβεβαίωσαν ότι η προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού δεν είναι μια στατική διαδικασία, αλλά μια συνεχής προσπάθεια που απαιτεί συνεργασία, ευθύνη και κυρίως ακρόαση. Ο θεσμός της Επιτρόπου έχει τη δυνατότητα να φωτίζει ζητήματα που συχνά μένουν αόρατα, να ενισχύει τη φωνή των παιδιών και να υπενθυμίζει ότι πίσω από κάθε πολιτική απόφαση υπάρχουν πραγματικές παιδικές ζωές, εμπειρίες και όνειρα. Η πορεία που ξεκινά μέσα από αυτά τα πρώτα βήματα, δεν αφορά μόνο θεσμικές αλλαγές αλλά και τη σταδιακή οικοδόμηση μιας κοινωνίας που αναγνωρίζει τα παιδιά ως φορείς δικαιωμάτων, τα ακούει με σεβασμό και τα προστατεύει με συνέπεια».
Μια γέφυρα με την πολιτεία και την κοινωνία
«Η ανάληψη της ευθύνης του θεσμού της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού δεν αποτελεί απλώς μια διοικητική θέση, αλλά μια βαθιά θεσμική και ανθρώπινη αποστολή» μας είπε η Έλενα Περικλέους και πρόσθεσε: «Ο ρόλος της Επιτρόπου βρίσκεται στον πυρήνα της προσπάθειας μιας κοινωνίας να ακούσει τα παιδιά της, να προστατεύσει την αξιοπρέπειά τους και να διασφαλίσει ότι τα δικαιώματά τους δεν παραμένουν μόνο αρχές σε διεθνείς συμβάσεις, αλλά μετατρέπονται σε καθημερινή πραγματικότητα. Σε μια εποχή όπου οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα παιδιά είναι σύνθετες και πολυεπίπεδες, ο θεσμός της Επιτρόπου καλείται να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στα παιδιά, την πολιτεία και την κοινωνία, υπενθυμίζοντας ότι η ποιότητα μιας δημοκρατίας κρίνεται από τον τρόπο που φροντίζει τα πιο ευάλωτα μέλη της». Ανέφερε ότι «τους πρώτους πέντε μήνες στο Γραφείο της Επιτρόπου πραγματοποιήθηκαν επαφές με υπηρεσίες, επαγγελματίες και τα ίδια τα παιδιά και αναδείχθηκε ότι η αποτελεσματική προστασία δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη θεσμών και νομοθεσιών, αλλά από το κατά πόσο το σύστημα λειτουργεί συντονισμένα, έγκαιρα και με πραγματικά παιδοκεντρική προσέγγιση. Η προστασία των παιδιών δεν είναι μόνο θεσμικό πλαίσιο, είναι η εμπειρία ενός παιδιού τη στιγμή που χρειάζεται στήριξη, ασφάλεια και ακρόαση».
Προς ένα ολιστικό σύστημα προστασίας
«Μία από τις βασικές προκλήσεις που αναδείχθηκαν κατά την περίοδο αυτή είναι ο κατακερματισμός των υπηρεσιών που εμπλέκονται σε ζητήματα παιδικής προστασίας» επεσήμανε η Επίτροπος. Συνέχισε αναφέροντας ότι «η απουσία ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού πλαισίου εφαρμογής της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, σε συνδυασμό με αλληλεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων και ελλείψεις συντονισμού, δημιουργεί συχνά καθυστερήσεις και ασυνέχειες στην παροχή υποστήριξης προς τα παιδιά και τις οικογένειές τους. Για τον λόγο αυτό τέθηκε ως βασική προτεραιότητα η μετάβαση προς ένα ολιστικόσύστημα προστασίας τουπαιδιού, στο οποίο οι υπηρεσίες συνεργάζονται μέσα από σαφείς ρόλους, κοινά εργαλεία αξιολόγησης και ενιαίες διαδρομές στήριξης. Στην κατεύθυνση αυτή άρχισε να διαμορφώνεται και ο στρατηγικός σχεδιασμός των επόμενων ετών, με έμφαση στην πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση, την ενίσχυσητης λογοδοσίας και την ανάπτυξη μιας κουλτούρας διαϋπηρεσιακής συνεργασίας. Στόχος είναι η δημιουργία ενός συστήματος που θα λειτουργεί με τη λογική «έναπαιδί – μία διαδρομή προστασίας» ώστε κάθε παιδί να λαμβάνει συντονισμένη, συνεχή και αποτελεσματική υποστήριξη».
Όταν τα παιδιά συμμετέχουν, ο κόσμος αλλάζει!
«Παρά την ευαισθησία που υπάρχει γύρω από τα ζητήματα που αφορούν τα παιδιά, η κοινωνία μας δεν λειτουργεί πάντοτε με μια πραγματικά παιδοκεντρική λογική όπως αυτή ορίζεται μέσα από το πλαίσιο των δικαιωμάτων του παιδιού, αφού εξακολουθούμε σε μεγάλο βαθμό να βλέπουμε τα παιδιά κυρίως ως πρόσωπα που χρειάζονται φροντίδα και προστασία και λιγότερο ως άτομα με φωνή, άποψη και ενεργό ρόλο στην κοινωνία».
Την επισήμανση αυτή προτάσσει σε σημείωμα για τον «Φ» η λειτουργός του Γραφείου της Επιτρόπου εκπαιδευτικός Ελένη Κοτζιαμάνη η οποία συμμετείχε ως εκπαιδεύτρια στη συνάντηση και εκπαίδευση της ΟΑΣ το διήμερο 14-15 τρέχοντος. Μεταξύ άλλων αναφέρει και τα ακόλουθα: «Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η ουσιαστική συμμετοχή των παιδιών. Η αναγνώριση δηλαδή ότι τα παιδιά δεν είναι απλώς αποδέκτες αποφάσεων που λαμβάνονται για αυτά, αλλά πολίτες που έχουν το δικαίωμα να εκφράζουν τη γνώμη τους για ζητήματα που τα αφορούν και αυτή η γνώμη να λαμβάνεται πραγματικά υπόψη. Στην πράξη η συμμετοχή των παιδιών συχνά περιορίζεται σε συμβολικές ή τυπικές διαδικασίες. Η πραγματική συμμετοχή όμως απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο: να δίνεται στα παιδιά χώρος, πληροφόρηση και χρόνος για να εκφράζουν ιδέες, να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να συμμετέχουν στον σχεδιασμό δράσεων και να συμβάλλουν ουσιαστικά στη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή τους. Γιατί η συμμετοχή δεν είναι απλώς μια έννοια ή μια θεωρητική αρχή, είναι ένα θεμελιώδες δικαίωμα που βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν αυτοπεποίθηση, υπευθυνότητα και ενεργό ρόλο στην κοινωνία. Και μια κοινωνία που μαθαίνει να ακούει τα παιδιά της, είναι μια κοινωνία που χτίζει πιο δημοκρατικό και δίκαιο μέλλον για όλους.
Η Ομάδα Εφήβων Συμβούλων της Επιτρόπου αποτελεί έναν ενεργό και ουσιαστικό πυλώνα ενδυνάμωσης του δικαιώματος των παιδιών στη συμμετοχή, όπως αυτό έχει καλλιεργηθεί μέσα από 16 χρόνια συνεχούς παρουσίας και δράσης. Μέσα από τις εμπειρίες, τις φωνές και τις ανησυχίες των ίδιων των εφήβων, η ΟΕΣ δεν λειτουργεί απλώς συμβουλευτικά, αλλά ως ένας ουσιαστικός μηχανισμός που ενισχύει το Γραφείο της Επιτρόπου στο να διαμορφώνει τεκμηριωμένες και υλοποιήσιμες συστάσεις βασισμένες στις πραγματικές ανάγκες, εμπειρίες και προτεραιότητες των ίδιων των παιδιών. Στη διαδρομή αυτή έχουν ακουστεί ιστορίες, έχουν διατυπωθεί προτάσεις και εισηγήσεις, έχουν εκφραστεί φόβοι και ελπίδες, δημιουργώντας έναν χώρο όπου τα παιδιά μπορούν πραγματικά να επηρεάσουν όσα τους αφορούν.
Η δύναμη της ΟΕΣ βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την κατεύθυνση, ότι η συμμετοχή δεν είναι μια τυπική διαδικασία, αλλά μια διαδικασία που αναγνωρίζει την εξειδίκευση των παιδιών στα θέματα που τα αφορούν και προσφέρει τον χώρο για έκφραση, αναγνώριση και αλλαγή, ενδυναμώνοντας τα ίδια τα παιδιά στην πορεία και μεταμορφώνοντας με αποτελεσματικό και ουσιαστικό τρόπο την κοινωνία γύρω τους».
Η κυρία Κοτζιαμάνη τονίζει χαρακτηριστικά ότι «η πραγματική συμμετοχή δεν μετριέται με αναρτήσεις και «likes» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για τα παιδιά, η δυνατότητα να εμφανίζονται στον ψηφιακό χώρο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η φωνή τους ακούγεται ουσιαστικά. Συχνά μέσα στον θόρυβο της δημόσιας συζήτησης οι απόψεις τους χάνονται ή παραμένουν στο περιθώριο των χώρων όπου λαμβάνονται αποφάσεις που τα αφορούν. Η ουσιαστική συμμετοχή απαιτεί κάτι περισσότερο από ορατότητα. Απαιτεί προσοχή, διάλογο και τη διάθεση των ενηλίκων να δημιουργήσουν χώρους όπου τα παιδιά δεν μιλούν απλώς, αλλά ακούγονται πραγματικά».
Τα μηνύματα δύο 15χρονων
Το δικαίωμα στην άποψη που να ακούγεται…
Δύο 15χρονες μαθήτριες Γυμνασίου η Κατερίνα Κυπριανού και η Ηλέκτρα Παπανεοφύτου που συμμετείχαν ως μέλη της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων 2026 στην εκπαίδευση του περασμένου σαββατοκύριακου στέλνουν με σημειώματα τους στον «Φ» τα δικά τους μηνύματα. Γράφει η Κατερίνα Κυπριανού: «Το δικαίωμα της συμμετοχής χωρίς καμία αμφιβολία, είναι κατά την άποψή μου ένα από τα σημαντικότερα δικαιώματα που πρέπει να έχει ένα παιδί! Καταρχάς κάθε παιδί πρέπει να έχει το δικαίωμα να λέει τη δικιά του άποψη και να μην το απορρίπτουν! Δηλαδή γιατί ένα παιδί να μην έχει δικαίωμα να συμμετέχει; Όλα τα παιδιά έχουν αυτό το δικαίωμα ανεξαρτήτως φύλου, θρησκείας κλπ. Επιπρόσθετα η συμμετοχή βοηθά στην ανάπτυξη της δημοκρατίας. Όταν οι άνθρωποι εκφράζουν ελεύθερα τις απόψεις τους και συμμετέχουν σε συζητήσεις ή αποφάσεις, η κοινωνία μας γίνεται πιο δίκαιη! Όταν δίνουμε σε όλους την ευκαιρία να συμμετέχουν και να εκφράζονται, δημιουργούμε έναν κόσμο που οι άνθρωποι νιώθουν ότι ανήκουν και ότι μπορούν να συμβάλουν θετικά».
Σεβασμός κα αποδοχή τα ζητούμενα
Στο δικό της σημείωμα η Ηλέκτρα Παπανεοφύτου αναφέρει: «Το δικαίωμα της συμμετοχής είναι πολύ σημαντικό για τα παιδιά, γιατί τους δίνει την ευκαιρία να λένε τη γνώμη τους για θέματα που επηρεάζουν τη ζωή τους. Όταν οι μεγάλοι ακούν τι σκέφτονται τα παιδιά, αυτά νιώθουν ότι τα σέβονται και ότι η άποψή τους μετράει. Έτσι αποκτούν περισσότερη αυτοπεποίθηση, αναπτύσσεται η κριτική τους σκέψη, συζητούν και παίρνουν αποφάσεις. Με αυτόν τον τρόπο προετοιμάζονται σιγά-σιγά να γίνουν υπεύθυνοι και ενεργοί πολίτες μέσα στην κοινωνία. Υπάρχουν αρκετοί τρόποι με τους οποίους μπορεί να εφαρμοστεί αυτό στην πράξη, ειδικά στο σχολείο. Ένας τρόπος είναι να δίνεται η ευκαιρία στους μαθητές να εκφράζουν τη γνώμη τους για θέματα που τους αφορούν. Για παράδειγμα, μέσα από συζητήσεις στην τάξη ή στα μαθητικά συμβούλια όπου οι μαθητές μπορούν να μιλούν για προβλήματα και ιδέες. Επίσης μπορούν να γίνονται δραστηριότητες ή προγράμματα που βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν καλύτερα τα δικαιώματά τους, αλλά και να σέβονται τους άλλους. Ακόμη και μικρά πράγματα, όπως να ακούει ο εκπαιδευτικός την άποψη των μαθητών ή να υπάρχει συνεργασία στην τάξη, μπορούν να κάνουν διαφορά. Η ύπαρξη της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων δείχνει πόσο σημαντικό είναι το δικαίωμα της συμμετοχής των παιδιών. Μέσα από αυτήν την ομάδα οι έφηβοι έχουν την ευκαιρία να εκφράζουν τις απόψεις, τις ανησυχίες και τις ιδέες τους για ζητήματα που επηρεάζουν τη ζωή τους, όπως το σχολείο, τα δικαιώματα των παιδιών και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι. Με αυτόν τον τρόπο η γνώμη των παιδιών ακούγεται και λαμβάνεται υπόψη στις αποφάσεις και στις δράσεις που γίνονται για την προστασία των δικαιωμάτων τους».