Όταν πέφτει ο ήλιος: Ραμαζάνι στην Κύπρο

Της
Μπισάν Ιμπραχήμ
Καθώς πλησιάζει το βράδυ, κάποιοι ετοιμάζονται να σπάσουν τη νηστεία τους με το πρώτο νερό της ημέρας, ενώ άλλοι μετρούν αντίστροφα για το πασχαλινό τραπέζι. Φέτος, το Ραμαζάνι και το Πάσχα συνυπάρχουν, δίνοντας έναν ξεχωριστό ρυθμό στην καθημερινότητα.
Για τους μουσουλμάνους, το Ραμαζάνι αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιόδους του χρόνου, που συνδυάζει τη νηστεία με την πνευματική περισυλλογή και την ενίσχυση των δεσμών της κοινότητας. Η νηστεία διαρκεί από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου και ολοκληρώνεται με το Μπαϊράμι, τη μεγάλη γιορτή που σηματοδοτεί το τέλος της.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat και εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, στην Κύπρο ζουν περίπου 175.000 μετανάστες, αποτελώντας ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας και του εργατικού δυναμικού. Πολλοί προέρχονται από χώρες όπως η Συρία, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές, φέρνοντας μαζί τους διαφορετικές πολιτιστικές και θρησκευτικές παραδόσεις. Την ίδια ώρα, σύμφωνα με την έκθεση του U.S. Department of State για τη θρησκευτική ελευθερία, οι μουσουλμάνοι αποτελούν ένα μικρό αλλά σταθερό ποσοστό του πληθυσμού στις ελεγχόμενες από τη Δημοκρατία περιοχές. Κατά την περίοδο του Ραμαζανιού, η παρουσία τους γίνεται πιο αισθητή, μέσα από τις καθημερινές πρακτικές της νηστείας και τις συλλογικές στιγμές που διαμορφώνουν γύρω από αυτήν.
Για το Ραμαζάνι και τις στιγμές που το συνοδεύουν, μιλά ο Σάμερ από τη Συρία, που ζει στην Κύπρο τα τελευταία 15 χρόνια, μεταφέροντας την εμπειρία του ίδιου και της οικογένειάς του μακριά από την πατρίδα. Μέσα από τις καθημερινές συνήθειες, τις μικρές στιγμές στο τραπέζι και τη διατήρηση των παραδόσεων, περιγράφει πώς το Ραμαζάνι παραμένει μια περίοδος που φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά.
«Είμαι ο Σάμερ από τη Συρία και μένω στην Κύπρο εδώ και περίπου 15 χρόνια. Το Ραμαζάνι για εμάς αποτελεί πλέον περισσότερο ένα παραδοσιακό στοιχείο παρά αποκλειστικά θρησκευτικό. Είναι μια ευκαιρία που γεμίζει τη νοσταλγία μας για τη χώρα μας, ειδικά για εμάς που είμαστε διασκορπισμένοι σε διάφορα μέρη του κόσμου.
Ακούω συχνά από συγγενείς που ζουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ότι δεν βρίσκουν το ίδιο κλίμα για το Ραμαζάνι. Εμείς στην Κύπρο, όμως, νιώθουμε αρκετή ζεστασιά. Ίσως επειδή το θρησκευτικό στοιχείο είναι έντονο στο νησί, οι φίλοι μας οι Κύπριοι εκτιμούν αυτή την περίοδο και χαίρονται μαζί μας. Και αυτό το ακούω και από άλλους μουσουλμάνους που γνωρίζω εδώ. Δεν νιώθουμε ποτέ μόνοι στην Κύπρο το Ραμαζάνι.
Φέτος το Ραμαζάνι είναι ακόμη πιο ιδιαίτερο, επειδή νηστεύουμε μαζί με τους Κύπριους… εμείς το Ραμαζάνι μας και εκείνοι το Πάσχα τους.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας πηγαίνουμε όλοι κανονικά στη δουλειά. Είναι πιο δύσκολο τις πρώτες δύο-τρεις ημέρες, αλλά μετά ο οργανισμός μας συνηθίζει. Το αγαπημένο μου κομμάτι είναι όταν οι Κύπριοι συνάδελφοί μου με ρωτούν συνεχώς αν είμαι καλά ή αν νιώθω ζάλη. Το γεγονός ότι κάθε χρόνο έχουν τις ίδιες απορίες με γεμίζει, γιατί ξέρω πως με ρωτούν με αγάπη.
Φέτος ο ήλιος δύει γύρω στις 17:30, σε αντίθεση με άλλες χρονιές που σπάζαμε τη νηστεία, για παράδειγμα, στις 20:00. Συνήθως το Ραμαζάνι διαρκεί 29 ή 30 ημέρες, ανάλογα με τη σελήνη.
Το βράδυ, το τραπέζι του Ραμαζανιού δεν είναι όπως τις υπόλοιπες ημέρες. Μαγειρεύουμε φαγητά από την κουλτούρα μας και σχεδόν κάθε λίγες μέρες καλούμε φίλους ή συγγενείς στο σπίτι.
Τα παιδιά μου δεν νηστεύουν ακόμη, καθώς είναι μικρά, όμως για μένα το πιο σημαντικό είναι να ζουν αυτές τις ζεστές στιγμές και να μαθαίνουν την κουλτούρα τους.
Το Μπαϊράμι διαρκεί τρεις ημέρες μετά το τέλος του Ραμαζανιού. Την πρώτη μέρα πηγαίνουμε στο τζαμί για προσευχή και στη συνέχεια ανταλλάσσουμε ευχές. Για τα παιδιά, το πιο ξεχωριστό και ευχάριστο κομμάτι είναι ότι παίρνουν χρήματα από τους γονείς και τους συγγενείς, είναι μια όμορφη παράδοση.
Δυστυχώς, στην Κύπρο δεν έχω πολλούς συγγενείς ή ανίψια, όμως πάντα προσπαθώ να τηρώ τις παραδόσεις του Μπαϊραμιού, ώστε τα παιδιά μου να νιώσουν τη χαρά που ένιωθα κι εγώ όταν ήμουν παιδί».
Σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των παραδόσεων διαδραματίζουν και οι μουσουλμάνοι φοιτητές που βρίσκονται στην Κύπρο για σπουδές. Σε ιδιωτικά πανεπιστήμια, όπως το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, διοργανώνουν σχεδόν κάθε χρόνο το λεγόμενο «Ιφτάρ» ( το βραδινό γεύμα με το οποίο σπάζει η νηστεία μετά τη δύση του ήλιου).
Για τη σημασία αυτών των συναντήσεων μιλά η Σάρα, Παλαιστίνια φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, περιγράφοντας πώς το Ιφτάρ μετατρέπεται σε μια στιγμή σύνδεσης και κοινότητας για τους φοιτητές.
«Θα έλεγα ότι εκτίμησα το Ιφτάρ περισσότερο όταν ήρθα για σπουδές στην Κύπρο. Στην Παλαιστίνη ήταν δεδομένο για μένα ότι θα περνούσα το Ραμαζάνι με την οικογένεια και τους φίλους μου. Όταν όμως έζησα το πρώτο οργανωμένο Ιφτάρ στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, ένιωσα μεγάλη συγκίνηση, καθώς περνώ το Ραμαζάνι μακριά από την οικογένειά μου.
Η διαδικασία του να ετοιμάζουμε φαγητά και γλυκά και να τρώμε όλοι μαζί είναι ιδιαίτερα συγκινητική για όλους μας. Είναι μια στιγμή που μας θυμίζει το σπίτι μας και μας φέρνει πιο κοντά, ακόμη κι αν βρισκόμαστε μακριά από αυτό.
Στην Κύπρο, αποφάσισα να μάθω να μαγειρεύω, για να μη νιώθω το κενό που δημιουργεί η ξενιτιά. Με τα γλυκά δεν τα καταφέρνω και πολύ, αλλά ευτυχώς υπάρχουν αρκετά αραβικά ζαχαροπλαστεία στη Λευκωσία. Όταν μυρίζω τα γλυκά σε αυτά τα καταστήματα, νιώθω ότι είμαι σπίτι μου και κάπως έτσι ολοκληρώνεται το κλίμα του Ραμαζανιού.
Στο Ιφτάρ συμμετέχουν και χριστιανοί Άραβες φοιτητές του πανεπιστημίου, κάτι που για εμάς είναι απολύτως φυσικό. Άλλωστε, το νόημα του Ραμαζανιού είναι να μαζευόμαστε με τους συνανθρώπους μας γύρω από το ίδιο τραπέζι!».
Από τα γλυκά του Ιφτάρ στο κοινό τραπέζι
Σε ένα συριακό ζαχαροπλαστείο στη Λευκωσία, όπου οι βιτρίνες γεμίζουν αυτές τις μέρες με παραδοσιακά γλυκά, σιρόπια και αρώματα που θυμίζουν Ανατολή, ο Αχμέντ Ν. περιγράφει πώς η περίοδος του Ραμαζανιού αλλάζει το ρυθμό της δουλειάς και της καθημερινότητας.
Οι επισκέψεις αυξάνονται, ενώ ο κόσμος αναζητά γνώριμες γεύσεις για να μοιραστεί με φίλους και οικογένεια μετά τη δύση του ήλιου.
«Η ζήτηση για αραβικά παραδοσιακά γλυκά αυξάνεται κατά την περίοδο του Ραμαζανιού», αναφέρει. «Για εμάς είναι σημαντικό να υπάρχουν γλυκά στο τραπέζι του Ιφτάρ, αλλά και επειδή συχνά καλούμε φίλους και συγγενείς, θεωρείται σχεδόν απαραίτητο να προσφέρουμε κάποιο παραδοσιακό γλυκό. Έτσι, κάθε χρόνο αυτή την περίοδο παρατηρείται αυξημένη ζήτηση».
Την ίδια στιγμή, τα ζαχαροπλαστεία μετατρέπονται σε μικρά σημεία συνάντησης, όπου άνθρωποι διαφορετικών καταβολών συναντιούνται, ανταλλάσσουν ευχές και μοιράζονται στιγμές της καθημερινότητας.
Σε μια περίοδο όπου το Ραμαζάνι και το Πάσχα συνυπάρχουν, η καθημερινότητα στην Κύπρο αποκτά έναν διαφορετικό ρυθμό, που φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά. Μέσα από μικρές στιγμές -ένα κοινό τραπέζι, μια πρόσκληση, μια απλή κουβέντα- αναδεικνύεται μια πλευρά της κοινωνίας που βασίζεται στη συνύπαρξη, την κατανόηση και τον σεβασμό της διαφορετικότητας.
Καθώς πέφτει ο ήλιος και τα τραπέζια ετοιμάζονται, είτε για το Ιφτάρ είτε για το πασχαλινό δείπνο, οι στιγμές αυτές αποκτούν έναν κοινό παρονομαστή: την ανάγκη των ανθρώπων να βρίσκονται μαζί.