Ψήφισμα για βαθύτερη στρατιωτικοποίηση της Ευρώπης

- Την ερχόμενη Τετάρτη, η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου καλείται να εγκρίνει ένα εκτενές ψήφισμα για τις «Στρατηγικές εταιρικές σχέσεις της ΕΕ στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας», το οποίο στοχεύει να καθορίσει την πορεία της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας για τα επόμενα χρόνια.
- Από τη μια το ψήφισμα προτάσσει τη σημασία της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ–ΝΑΤΟ, ενώ από την άλλην υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή άμυνα πρέπει να είναι αυτόνομη και να διαθέτει επαρκή αποτρεπτική ικανότητα
Του Κωστή Πιτσιλλούδη
Το ψήφισμα για τις «Στρατηγικές εταιρικές σχέσεις της ΕΕ στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας» αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς τη βαθύτερη στρατιωτικοποίηση της Ένωσης, την εδραίωση της εξάρτησής της από το ΝΑΤΟ και την κανονικοποίηση μιας λογικής στη βάση της «διαρκούς έκτακτης ανάγκης». Παρά τις πρόσφατες εξαγγελίες Ευρωπαίων αξιωματούχων για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, το ψήφισμα αποδεικνύει ότι μεγάλα τμήματα εντός της ΕΕ επιθυμούν να παραμένει βαθιά εξαρτημένη από το ΝΑΤΟ, επαναλαμβάνοντας συνεχώς τη σημασία των εταιρικών σχέσεων με τη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Την ίδια ώρα, «νομιμοποιεί» την αύξηση των αμυντικών δαπανών, περιορίζοντας το χώρο για κοινωνικό και δημοκρατικό διάλογο και μετατοπίζει τις πολιτικές προτεραιότητες εις βάρος των κοινωνικών αναγκών.
Στρατηγικές εταιρικές σχέσεις με το ΝΑΤΟ
Ένας από τους βασικούς άξονες του ψηφίσματος που προέρχεται από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα είναι η στρατηγική εταιρική σχέση ΕΕ–ΝΑΤΟ, η οποία ενώ προβάλλεται ως μέσο ενίσχυσης της ασφάλειας στην πραγματικότητα υπογραμμίζει την περιορισμένη δυνατότητα της ΕΕ να δράσει αυτόνομα. Πιο συγκεκριμένα, το ψήφισμα παρουσιάζει ως «ζωτικής σημασίας» τη στρατηγική εταιρική σχέση ΕΕ–ΝΑΤΟ, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η ΕΕ χρειάζεται να επιβεβαιώσει τη θέση της με τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ που δεν ανήκουν στην Ένωση, μέσω της διερεύνησης των δυνατοτήτων ενίσχυσης των εν λόγω εταιρικών σχέσεων. Με άλλα λόγια, σκιαγραφεί την Τουρκία, την Αλβανία, την Ισλανδία, το Μαυροβούνιο, τη Νορβηγία, τη Βόρεια Μακεδονία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Τονίζει παράλληλα πως το ΝΑΤΟ παραμένει η βασική συλλογική διατλαντική αμυντική συμμαχία, διαδραματίζοντας μαζί με την ΕΕ συμπληρωματικούς, συνεκτικούς και αλληλοενισχυόμενους ρόλους για την εγγύηση της ασφάλειας στην Ευρώπη και την ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας. Ενθαρρύνει παράλληλα τη στενή συνεργασία και την αμοιβαία επωφελή εταιρική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες στον τομέα αυτόν.
Ισχυρές αντιφάσεις
Παράλληλα, το ψήφισμα επιχειρεί να συνδυάσει δύο φαινομενικά αντικρουόμενους στόχους, καθώς από τη μια προτάσσει τη σημασία της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ–ΝΑΤΟ, ενώ από την άλλην υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή άμυνα πρέπει να είναι αυτόνομη και να διαθέτει επαρκή αποτρεπτική ικανότητα. Προειδοποιεί για τους κινδύνους που θα μπορούσε να επιφέρει μια μετατόπιση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, η οποία ενδέχεται να μειώσει τις δεσμεύσεις τους στον τομέα της ασφάλειας προς την Ευρώπη, και τονίζει την ανάγκη η ΕΕ να αναπτύξει τη δική της ικανότητα σχεδιασμού και επιχειρησιακής λειτουργίας. Πιο συγκεκριμένα, το ψήφισμα υπογραμμίζει ότι, στο πλαίσιο της στρατηγικής πυξίδας της ΕΕ, η Ένωση δεσμεύεται να συνεργάζεται με τους εταίρους της με πιο συνεκτικό, συνεπή και ολοκληρωμένο τρόπο, οικοδομώντας αμοιβαία επωφελείς εταιρικές σχέσεις που βασίζονται σε κοινές αξίες και στρατηγικά συμφέροντα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διαλειτουργικότητα, στην κοινή κατάρτιση και στην ενίσχυση της βιομηχανικής καινοτομίας στον τομέα της άμυνας, με σκοπό να ενδυναμωθεί η ευρωπαϊκή στρατηγική ικανότητα. Στο ίδιο πλαίσιο, προωθούνται πρωτοβουλίες όπως το Πρόγραμμα για την Ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανία και το SAFE, που θεωρούνται κομβικές για την ενίσχυση της τεχνολογικής ικανότητας και της στρατηγικής ετοιμότητας. Το ψήφισμα δίνει επίσης έμφαση στην ισορροπημένη γεωγραφική κατανομή των επενδύσεων, με ιδιαίτερη προσοχή στην ανατολική πτέρυγα της ΕΕ, υπογραμμίζοντας τη σημασία ενίσχυσης κρατών με μικρότερη αμυντική βιομηχανική υποδομή.
Ταυτόχρονα, στο ψήφισμα δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με πολυμερείς οργανισμούς και διεθνείς εταίρους. Αναδεικνύεται η σημασία της στρατηγικής εταιρικής σχέσης ΕΕ–ΟΗΕ για τις ειρηνευτικές επιχειρήσεις και τη διαχείριση κρίσεων. Το κείμενο χαιρετίζει τις νέες προτεραιότητες της στρατηγικής ΕΕ–ΟΗΕ για την περίοδο 2025–2028, τονίζοντας παράλληλα την ανάγκη για την πλήρη εφαρμογή και τη συστηματική ενσωμάτωση του θεματολογίου για τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια, σύμφωνα με την απόφαση 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Οι απειλές…
Το ψήφισμα διέπεται από μία σκληρή εκτίμηση των εξωτερικών απειλών, με κύρια έμφαση στη Ρωσία και την Κίνα. Η Ρωσία κατονομάζεται επανειλημμένα ως «η σημαντικότερη απειλή» για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενώ η εισβολή στην Ουκρανία παρουσιάζεται ως «έκκληση αφύπνισης» για την Ευρώπη. Χωρίς να αμφισβητείται η σοβαρότητα του πολέμου ή η ανάγκη προστασίας του ουκρανικού λαού, το ψήφισμα υιοθετεί μια μονοδιάστατη ανάγνωση της σύγκρουσης, όπου η απάντηση περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην ενίσχυση της αποτροπής, της στρατιωτικής συνεργασίας και της αμυντικής παραγωγής. Παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τερματισμό της εισβολής, η έννοια της ειρήνης, της διπλωματίας και της αποκλιμάκωσης απουσιάζει σχεδόν πλήρως, υποκαθιστάμενη από την έννοια της «νίκης».
Όσον αφορά την περίπτωση της Κίνας, τονίζεται ότι η συνεχιζόμενη οικονομική συνεργασία με την ΕΕ πρέπει να «επαναξιολογηθεί» υπό το πρίσμα της στήριξης της Κίνας στην πολεμική οικονομία της Ρωσίας, με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας της Ένωσης μέσω της ελαχιστοποίησης των κινδύνων.
Εκπαίδευση, κατάρτιση και διαλειτουργικότητα
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην κοινή εκπαίδευση και κατάρτιση, καθώς και στη διαλειτουργικότητα των στρατιωτικών δυνάμεων των κρατών-μελών. Το ψήφισμα τονίζει ότι η δημιουργία κοινού εκπαιδευτικού και επιχειρησιακού πλαισίου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την οικοδόμηση μιας πραγματικά συνεκτικής ευρωπαϊκής στρατιωτικής δύναμης. Η διαλειτουργικότητα περιλαμβάνει τόσο κοινά στρατιωτικά γυμνάσια όσο και την ανάπτυξη κοινού λογισμικού, τεχνικών συστημάτων επικοινωνίας και τεχνολογικών υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η ενίσχυση συνεργασιών με τρίτες χώρες εκτός ΕΕ που συμφωνούν σε στρατηγικές αξίες, ακόμη και αν δεν είναι μέλη του ΝΑΤΟ, ενισχύοντας το δίκτυο ασφαλείας της Ένωσης.
Τέλος, το ψήφισμα επιχειρεί να ενισχύσει το ρόλο του ίδιου του Ευρωκοινοβουλίου, μέσω κοινοβουλευτικής διπλωματίας και διαλόγου με το ΝΑΤΟ και τρίτες χώρες. Η κοινοβουλευτική διάσταση περιλαμβάνει την παρακολούθηση της εφαρμογής των στρατηγικών συμφωνιών, την αξιολόγηση των προγραμμάτων και των πρωτοβουλιών που σχετίζονται με την αμυντική βιομηχανία και την τεχνολογία, καθώς και τον έλεγχο των δαπανών για αμυντικούς σκοπούς.
Σημειώνεται ότι της ψηφοφορίας θα προηγηθεί σχετική συζήτηση για το ψήφισμα την ερχόμενη Τρίτη, με την υπερψήφισή του να θεωρείται σχεδόν βέβαιη, αντλώντας κυρίως ψήφους από τις δεξιές και ακροδεξιές πολιτικές ομάδες του Ευρωκοινοβουλίου.