“Χίλια χέρια”, η ιστορία πίσω από το έργο

Στοχασμός πάνω στην καλλιτεχνική δημιουργία
Η πρόσκληση να γράψω ένα έργο για να ανεβεί από την Πειραματική Σκηνή του ΘΟΚ εξ αφορμής της επαναλειτουργίας της, με βρήκε σε μια στιγμή που μελετούσα το έργο και τη ζωή του Γιαννούλη Χαλεπά. Δεν μου πήρε πολύ χρόνο για να σκεφτώ πως η πάλη του καλλιτέχνη με την ίδια τη λαχτάρα του να δημιουργήσει, είναι ένα θέμα ιδανικό για να διερευνήσει κανείς τη φύση και τα όρια της καλλιτεχνικής δημιουργίας, και πως μια απόπειρα καταβύθισης στη συνείδηση του συγκεκριμένου καλλιτέχνη θα μου επέστρεφε καρπούς που σχετίζονται με πολύ θεμελιώδη ερωτήματα για τη φύση όχι μόνο της τέχνης αλλά και της ίδιας της ανθρώπινης εμπειρίας.
Δύο φορές σκέφτηκα να παρατήσω την ιδέα αυτή και μάλιστα πολύ σύντομα αφού ξεκίνησα το ταξίδι της έρευνας: Η πρώτη, όταν συνειδητοποίησα πως είχα να κάνω με έναν σχεδόν άλαλο χαρακτήρα (όσοι τον γνώρισαν μαρτυρούν πως, για ένα πολύ μεγάλο μέρος της ζωής του, ο Χαλεπάς, κάτω από την επίδραση της ψυχικής του ασθένειας, υπήρξε εξαιρετικά λιγομίλητος), και πως ο κεντρικός μου ήρωας δεν θα ανοιγόταν με απλό τρόπο στη θεατρική γραφή, παρά θα αποτελούσε ένα πελώριο δραματουργικό πρόβλημα. Η δεύτερη, όταν διαπίστωσα πως έχουν γραφτεί πολλά έργα πάνω στην περίπτωση του Χαλεπά και κινδύνευα να γράψω ένα έργο χωρίς πραγματικό λόγο ύπαρξης. Και οι δύο ενδοιασμοί μετατράπηκαν γρήγορα σε δύο πολύ ελκυστικές προκλήσεις.
Από τη μια, η κατάσταση της αλαλίας με οδήγησε να εστιάσω στο περιβάλλον του και στην εναλλακτική γλώσσα που δημιούργησε ο Χαλεπάς για να εκφραστεί και να επικοινωνήσει, που δεν είναι άλλη από την τέχνη του – μια τέχνη υψηλών συμβολισμών μέσα στην οποία η καθημερινή εμπειρία και τα οικεία του πρόσωπα φαίνεται πως μετουσιώνονται σε μυθολογικές ή άλλες μορφές, καθιστώντας τη γλυπτική του λαλίστατη. Αυτό που με ενδιέφερε να κάνω με αυτό το έργο, δεν ήταν να παρουσιάσω απλώς μια αλληλουχία από τα κεντρικά γεγονότα της ζωής του, αλλά να βρω έναν τρόπο να αναδείξω την ανάπλαση αυτών των γεγονότων σε ψηφίδες του ψυχισμού του: άλλοτε σε εφιάλτες, και άλλοτε σε πηγές έμπνευσης και σημεία εκκίνησης για καλλιτεχνική δημιουργία.
Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο έπαιξε το ζωντάνεμα της φιγούρας του Σάτυρου -δανεισμένου, φυσικά, από το ομώνυμο έργο που ο Χαλεπάς δούλευε εμμονικά, καθ᾽ όλη τη διάρκεια της ζωής του, και ο οποίος θεωρείται πως υπήρξε, ανάμεσα σ᾽ άλλα, ένα σύμβολο του πεπρωμένου του. Μια τέτοια προσέγγιση, φυσικά, δεν ήταν δυνατό να εκπληρωθεί αποκλειστικά μέσα από το κείμενο, αλλά ολοκληρώνεται από τη σκηνοθετική ματιά. Το έργο είναι γραμμένο με τέτοιο τρόπο ώστε ο σκηνοθέτης να έχει πολύ χώρο να παίξει με τα σώματα και τις σχέσεις των ηθοποιών, και είμαι για αυτό τον λόγο πολύ χαρούμενη που το κείμενο πήρε σάρκα και οστά, κάτω από τη σκηνοθετική επίβλεψη του Φώτη Νικολάου, ο οποίος με την ιδιαίτερη εμπειρία και την εξαιρετική αισθητική που έχει στην κινησιολογία είδε με πολύ ενδιαφέρον τη δύσκολη πρόκληση του δικού μου οράματος και επιχείρησε να αναδείξει το μεταφυσικό βάθος ακόμα και των πιο φαινομενικά ήσυχων στιγμών της περιπετειώδους ζωής του Χαλεπά.
Από την άλλη, δεν αποτελεί έκπληξη που ο βίος του σπουδαιότερου νεοέλληνα γλύπτη αποτέλεσε τόσο συχνά πηγή έμπνευσης για συγγραφείς και σκηνοθέτες: Οι ακραίες συνθήκες κάτω από τις οποίες δημιούργησε ο Χαλεπάς (τα σχεδόν σαράντα χρόνια καταναγκαστικής καλλιτεχνικής σιωπής κατά τη διάρκεια των πιο παραγωγικών του χρόνων), καθιστούν την περίπτωσή του αρχετυπική – και, βέβαια, κάθε αρχέτυπο όχι μόνο δεν εξαντλείται σε ένα έργο, αλλά παραμένει ωφέλιμο έδαφος για αναρίθμητες καλλιτεχνικές συνομιλίες.
Ο τρόπος που η μοίρα κάνει τον Χαλεπά να ταλαντεύεται ανάμεσα στην καλλιτεχνική στειρότητα και τη δημιουργία σπουδαιότατου καλλιτεχνικού έργου λειτουργεί ως ένα καταπληκτικό μοτίβο πάνω στο οποίο μπορεί να παρακολουθήσει κανείς τον καλλιτέχνη που η συγκυρία τον θέλει να κινείται σαν ένα εκκρεμές ανάμεσα στο μηδέν και στο άπειρο: ένας άνθρωπος του περιθωρίου ή ένας ήρωας / ένας τρελός ή μια ιδιοφυία / ένα μονοπάτι προς την αποτυχία ή τη δόξα / προς τη φθορά ή την αθανασία. Το στοίχημα όταν καταπιάνεσαι με την περίπτωση του Χαλεπά παραμένει κάθε φορά, νομίζω, ολοζώντανο: πόσο μακριά μπορείς να φτάσεις καθώς στοχάζεσαι πάνω σε αυτό το τεράστιο πρόβλημα ή τεράστιο θαύμα που ονομάζεται καλλιτεχνική δημιουργία…
Στέλλα Βοσκαρίδου
Συντελεστές
Σκηνοθεσία-Κίνηση: Φώτης Νικολάου, Σκηνικά: Χάρης Καυκαρίδης, Μάσκες: Μάρθα Φωκά, Μουσική: Αναστασία Δημητριάδου (Nama Dama), Σχεδιασμός φωτισμού: Γεώργιος Κουκουμάς
Παίζουν: Βασίλης Βασιλάκης, Έλενα Καλλινίκου, Μαρία Μασώνου, Λοΐζος Παπαγεωργίου, Λουκία Πιερίδου, Μυρσίνη Χριστοδούλου
Παραστάσεις
Παραγωγή: Πειραματική Σκηνή-Θέατρο Αποθήκες
Στο Θέατρο ΘΟΚ – Νέα Σκηνή «Νίκος Χαραλάμπους», Λευκωσία
7, 13, 18, 19, 26 Μαρτίου, 20:00
8, 14, 15,21, 22, 28, 29 Μαρτίου, 20:30