Φυτοφάρμακα στη σκόνη κυπριακών νοικοκυριών - Έρευνα κατέδειξε τους κινδύνους

Η ανάγκη για μείωση στη χρήση φυτοφαρμάκων στην Κύπρο, λόγω κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία, τονίστηκε σε συνέδριο που οργάνωσαν από κοινού το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (ΤΕΠΑΚ) και το Δίκτυο Δράσης για τα Φυτοφάρμακα (PAN) Ευρώπης. Την ανησυχητική εικόνα σκιαγράφησαν οι επισημάνσεις που έκανε στο συνέδριο ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων του ΤΕΠΑΚ, Μενέλαος Σταυρινίδης. Πρώτον, παρουσίασε στοιχεία της Eurostat για την τριετία 2020-2022, τα οποία, όπως είπε, δεν μετατοπίστηκαν σημαντικά, σύμφωνα με τα οποία η Κύπρος κατατάσσεται ανάμεσα στα πρώτα κράτη μέλη της ΕΕ ως προς τις πωλήσεις φυτοφαρμάκων, περίπου 9 κιλά ανά εκτάριο. Δεύτερον, τόνισε ότι τα τελευταία χρόνια οι έρευνες κατατάσσουν επίσης την Κύπρο στις πρώτες θέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, για το ποσοστό υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων σε λαχανικά και φρούτα (πάνω από το ανώτατο όριο υπολειμμάτων - MRL), κοντά στο 10 % περίπου των προϊόντων περιέχουν υπολείμματα πέραν των ορίων.
Απαγορευμένα φυτοφάρμακα στην οικιακή σκόνη
Στο συνέδριο, που έλαβε χώρα την Πέμπτη στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, υπό τον τίτλο «Πρόληψη των επιπτώσεων των φυτοφαρμάκων στην υγεία των παιδιών και προστασία του περιβάλλοντος», προκάλεσε αίσθηση η κοινή έρευνα του ΤΕΠΑΚ και του Δικτύου PAN για τη μη διατροφικές πηγές φυτοφαρμάκων. Συγκεκριμένα διαφάνηκε ότι σε κυπριακές οικίες, οι οποίες είναι κοντά σε ενεργή γεωργική γη, οι κάτοικοι συνυπάρχουν με απαγορευμένα για χρήση στη γεωργία φυτοφάρμακα, τα οποία είναι επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία και ειδικά για τις ευάλωτες ομάδες, όπως τα παιδιά. Ο εντοπισμός τους έγινε μετά από ανάλυση συλλεχθείσας σκόνης από δέκα περίπου νοικοκυριά, από διαφορετικές περιοχές της Κύπρου. Επιλέχθηκαν με βάση την εγγύτητά τους -σε απόσταση μικρότερη των 200 μέτρων- σε ενεργή γεωργική γη. Από τους συμμετέχοντες ζητήθηκε να συλλέξουν τη σκόνη από το σπίτι τους κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας, μέσω καθαρισμού με ηλεκτρική σκούπα. Στα δείγματα σκόνης εξετάστηκε και μετρήθηκε η παρουσία περίπου 50 φυτοφαρμάκων που κυκλοφορούν στην αγορά ή απαγορεύονται στην ΕΕ.
Αναλύοντας τα αποτελέσματα της έρευνας, ο καθηγητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία του ΤΕΠΑΚ, Κωνσταντίνος Μακρής, ανέφερε ότι εντοπίστηκαν ίχνη από τα πλήρως απαγορευμένα φυτοφάρμακα Carbendazim, Cypermethrin και Imidacloprid, αλλά και το ανησυχητικό Acetamiprid.
Διαβάστε επίσης: Δήμοι «υπόλογοι» λόγω ψεκασμών - Οι καταγγελίες, η νομοθεσία και η ανησυχία των μελισσοκόμων
Επικίνδυνα σκευάσματα θεραπείας ψύλλων για τα κατοικίδια
Την ίδια ώρα έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για τον εντοπισμό του φυτοφαρμάκου Fipronil, το οποίο, μπορεί να απαγορεύεται ως φυτοφάρμακο στη γεωργία, όμως επιτρέπεται σε οικιακές θεραπείες για τους ψύλλους των κατοικίδιων ζώων, σημειώνοντας ότι σχεδόν σίγουρα προέκυψε στις υπό έρευνα οικίες από αυτήν τη χρήση.
Η έρευνα κατέδειξε και υψηλά επίπεδα του εδώ και καιρό απαγορευμένου, νευροτοξικού και μελισσοκτονικού Imidacloprid, το οποίο εντοπίστηκε στα περισσότερα δείγματα σκόνης από διαφορετικά νοικοκυριά. Χρησιμοποιείται επίσης ως θεραπεία για ψύλλους κατοικίδιων ζώων.
Σε ένα σπίτι εντοπίστηκαν έως και 9 διαφορετικά φυτοφάρμακα, ενώ άγνωστες, σύμφωνα με τα συμπεράσματα, είναι οι επιπτώσεις στην υγεία των παιδιών από την έκθεση τους σε μείγματα φυτοφαρμάκων.
«Πρέπει άμεσα να τύχουν διαχείρισης τόσο οι διατροφικές όσο και οι μη διατροφικές πηγές φυτοφαρμάκων, αλλά και οι επιπτώσεις των μιγμάτων τους στην υγεία των παιδιών», είπε ο καθηγητής στο Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία του ΤΕΠΑΚ, Κωνσταντίνος Μακρής.
Εξαιρετικά προβληματικές ουσίες
Σε σχέση με τον εντοπισμό της απαγορευμένης στην ΕΕ Carbendazim, ο καθηγητής τόνισε ότι είναι επίσης μια απαγορευμένη και εξαιρετικά προβληματική ουσία και δεν κυκλοφορά στην αγορά εδώ και πολλά χρόνια.
Για το Acetamiprid, σημείωσε ότι είναι ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό φυτοφάρμακο, τοξικό για τις μέλισσες. «Αυξανόμενα επιστημονικά στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η νευροτοξική ουσία, όπως και άλλα νεονικοτινοειδή, περνάει απευθείας τον πλακουντιακό φραγμό και μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του εγκεφάλου των εμβρύων. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) το έχει επισημάνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2013 και μόλις πέρυσι, μετά από χρόνια επιβράδυνσης της διαδικασίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε από τις εταιρείες φυτοφαρμάκων μια μελέτη για δυσμενείς επιδράσεις στο αναπτυσσόμενο νευρικό σύστημα εμβρύων, βρεφών και παιδιών.
Ανάγκη για παροχή κινήτρων και εναλλακτικών λύσεων από την πολιτεία
Σύμφωνα με τον Δρα Μακρή, για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, πρέπει άμεσα να τύχουν διαχείρισης τόσο οι διατροφικές όσο και οι μη διατροφικές πηγές φυτοφαρμάκων, αλλά και οι επιπτώσεις των μιγμάτων τους στην υγεία των παιδιών.
«Η ανάλυση της οικιακής σκόνης έδειξε ότι ορισμένα απαγορευμένα φυτοφάρμακα χρησιμοποιούνται ενεργά για την αντιμετώπιση ψύλλων σε κατοικίδια ζώα. Η έκθεση των παιδιών σε αυτά όταν έρχονται σε επαφή με κατοικίδια ζώα ή με σκόνη στο σπίτι δεν έχει χαρτογραφηθεί και αξίζει να γίνει λεπτομερώς», τόνισε.
Τέλος, αφού σημείωσε ότι η απαραίτητη μείωση στη χρήση φυτοφαρμάκων θα χρειαστεί χρόνο, υπέδειξε την ανάγκη για παροχή κινήτρων και εναλλακτικών λύσεων από την πολιτεία προς το ευρύ κοινό, όπως και για συνεχείς εκπαιδευτικές εκστρατείες ευαισθητοποίησης για διαφορετικές ομάδες ενδιαφερομένων.
Η Κύπρος κατατάσσεται τα τελευταία χρόνια ανάμεσα στα πρώτα κράτη μέλη της ΕΕ ως προς τις πωλήσεις φυτοφαρμάκων, περίπου 9 κιλά ανά εκτάριο, σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων του ΤΕΠΑΚ, Μενέλαο Σταυρινίδη.
Διχάζει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής - Ένα «ντιμπέιτ» στη Λευκωσία
Η ανάδειξη των πιο πάνω ζητημάτων προκύπτει την ίδια ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της «Δέσμης μέτρων για την απλούστευση των τροφίμων και των ζωοτροφών», προωθεί την κατάργηση της απαίτησης περιοδικής ανανέωσης των περισσότερων αδειών χρήσης φυτοφαρμάκων στην ΕΕ, έτσι ώστε να επανεξετάζονται μόνο όταν υπάρχουν δικαιολογημένοι επιστημονικοί λόγοι. Για την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία θα εξαρτηθεί από την πολιτική διαμάχη μεταξύ των θεσμικών οργάνων της ΕΕ, των κυβερνήσεων και της κοινωνίας των πολιτών, υπήρξε μία αντιπαράθεση θέσεων στην έναρξη του συνεδρίου, μεταξύ του Klaus Berend, ο οποίος είναι διευθυντής στον τομέα Ασφάλειας Τροφίμων, Βιωσιμότητας και Καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, και της Δρος Αγγελικής Λυσιμάχου, εκ μέρους του Δικτύου Δράσης για τα Φυτοφάρμακα (PAN) Ευρώπης.
Υπεθυμίζεται ότι σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, ο στόχος είναι να «απλοποιηθεί» η νομοθεσία για τα τρόφιμα και να καταστεί το σύστημα «πιο ευέλικτο», εξαιρώντας τις πιο επικίνδυνες ουσίες από αυτό το μέτρο. Οι Βρυξέλλες αναφέρουν ότι η μεταρρύθμιση θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου 1 δισεκατομμύριο ευρώ σε κόστος συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένων 428 εκατομμυρίων ευρώ για τις επιχειρήσεις και 661 εκατομμυρίων ευρώ για τις δημόσιες διοικήσεις, και να συμβάλει στη μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού γεωργικού τομέα.
Από την άλλη, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις αντιδρούν έντονα σε αυτήν την απόφαση, προειδοποιώντας για μια «οπισθοδρόμηση δεκαετιών» στην προστασία του περιβάλλοντος και την ασφάλεια των τροφίμων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βλέπει «περιττή πολυπλοκότητα»
Ο κ. Klaus είπε ότι η πρόταση θα συμβάλλει στην ταχύτερη πρόσβαση στις αγορές και στην καινοτομία, σε μειωμένα διοικητικά βάρη για τις οικονομικές δραστηριότητες και τις δημόσιες αρχές, όπως και σε άρση μιας περιττής πολυπλοκότητας στη διαχείριση κινδύνων. Την ίδια ώρα διαβεβαίωσε για τη διατήρηση ή την προσθήκη υψηλών προτύπων ασφαλείας.
Ανησυχία για «Δούρειο ίππο» στην ευρωπαϊκή ασφάλεια τροφίμων
Από την πλευρά της, η Δρ. Λυσιμάχου προειδοποίησε για έναν «Δούρειο ίππο» όσον αφορά τους ελέγχους για την προστασία της ανθρώπινης υγείας από τα φυτοφάρμακα. Τα κύρια σημεία ανησυχίας που ανέπτυξε για την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι τα εξής:
- Παρέχει απεριόριστη (χρονικά) έγκριση για δραστικές ουσίες.
- Περιορίζει τα κράτη μέλη από τη χρήση των πιο πρόσφατων επιστημονικών δεδομένων στην αξιολόγηση των φυτοφαρμάκων.
- Διευρύνει τα κριτήρια παρέκκλισης, διευκολύνοντας την (επαν)έγκριση φυτοφαρμάκων που δεν πληρούν τα πρότυπα ασφαλείας.
- Παρατατείνει τις περιόδους χάριτος για τις πωλήσεις, την αποθήκευση και τη χρήση απαγορευμένων φυτοφαρμάκων.
- Ικανοποεί τα αιτήματα των βιομηχανιών παρασκευής φυτοφαρμάκων.