Τρένα συγκρούονται, η ευθύνη εκτροχιάζεται

Της
Ελένης Κωνσταντίνου
Τρένα συγκρούονται, η ευθύνη εκτροχιάζεται
Το πρόσφατο σιδηροδρομικό δυστύχημα στη νότια Ισπανία, με δεκάδες νεκρούς και τραυματίες, δεν αφορά μόνο την Ιβηρική. Αφορά ολόκληρη την Ευρώπη και ειδικά χώρες που έχουν ήδη βιώσει τη δική τους τραγωδία στις ράγες. Η είδηση αυτή δεν μπορεί παρά να ξυπνά μνήμες από τα Τέμπη, μνήμες που παραμένουν ανοιχτές όσο η δικαίωση καθυστερεί και οι ευθύνες θολώνουν.
Στην Ισπανία, δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν σε ευθύγραμμο τμήμα γραμμής. Ο αρμόδιος υπουργός μίλησε για ένα «εξαιρετικά παράξενο» δυστύχημα, υπογραμμίζοντας ότι οι συρμοί ήταν σχεδόν καινούργιοι και η γραμμή είχε ανακαινιστεί μόλις λίγους μήνες πριν. Με άλλα λόγια, κατέρρευσε το πιο βολικό επιχείρημα: ότι η ασφάλεια εξαντλείται στην τεχνολογία, τις επενδύσεις και τις υποδομές.
Ακριβώς εδώ τέμνονται οι δύο τραγωδίες. Γιατί και στα Τέμπη, η συζήτηση για τα «ανθρώπινα λάθη» λειτούργησε ως ασπίδα για βαθύτερες, συστημικές ευθύνες. Και όσο η διερεύνηση περιορίζεται σε επιμέρους πρόσωπα, τόσο το ίδιο το σύστημα μένει στο απυρόβλητο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη καταγγελία του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων του εγκλήματος των Τεμπών για την ανανέωση της σύμβασης του Δημοσίου με τη Hellenic Train αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Την ώρα που η κοινωνία ζητά λογοδοσία, η Πολιτεία επιλέγει τη «συνέχεια»: αυξημένες επιδοτήσεις, ταχύτερες πληρωμές, ευελιξία στις τιμές, σαν να πρόκειται για μια συνηθισμένη εμπορική συμφωνία και όχι για έναν τομέα που συνδέεται άμεσα με την ανθρώπινη ζωή.
Οι συγγενείς μιλούν για αυταρχισμό απέναντι στους εργαζομένους που καταγγέλλουν ελλείψεις ασφαλείας, για ποινικές ευθύνες που υποβαθμίζονται και για μια κυβέρνηση που δείχνει πρόθυμη να προσφέρει νέα «δώρα» πριν καν κλείσουν οι πληγές. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μια σύμβαση στέκει νομικά. Είναι αν μπορεί να σταθεί ηθικά και πολιτικά.
Η Ισπανία αποδεικνύει ότι ακόμη και τα πιο σύγχρονα συστήματα δεν είναι άτρωτα όταν η πρόληψη, ο έλεγχος και η λογοδοσία υποχωρούν. Και η Ελλάδα δείχνει ότι, ακόμη και μετά από μια εθνική τραγωδία, ο πειρασμός της λήθης παραμένει ισχυρός.
Γιατί, τελικά, τα τρένα μπορεί να συγκρούονται από διαφορετικά αίτια. Η ευθύνη, όμως, δεν μπορεί να εκτροχιάζεται κάθε φορά με τον ίδιο τρόπο.