«Το ταξίδι μου μέσα από τις αναμνήσεις σας»: Ένα αρχείο κουήρ μνήμης στην Κύπρο από τον Alessandro Cazzola

Με αφετηρία μια προσωπική ανάγκη κατανόησης του δεσμού του με την Κύπρο, ένας Ιταλός ερευνητής και καλλιτέχνης, ο Alessandro Cazzola, παρουσιάζει, αυτό το διάστημα στο Koraï project space, το έργο του «Το ταξίδι μου μέσα από τις αναμνήσεις σας - Συλλέγοντας κουήρ μνήμες από την Κύπρο». Μία ανοιχτή ερευνητική διαδικασία που επιχειρεί να χαρτογραφήσει θραύσματα της σύγχρονης κουήρ εμπειρίας στο νησί, ενώ επιδιώκει να ενδυναμώσει τις κοινότητες, να δημιουργήσει δεσμούς και να ανοίξει νέους δρόμους για συμπεριληπτικές μορφές δημιουργικότητας.
«Μια προσπάθεια, από έναν ξένο»
Όπως σημειώνει ο ίδιος, πρόκειται για το πρώτο αποτέλεσμα ενός ερευνητικού έργου που ανέπτυξε κατά τον πρώτο χρόνο παραμονής του στην Κύπρο, με ενδιάμεσα ταξίδια από και προς την Ιταλία. «Το έργο προκύπτει από τη βαθιά σύνδεση που αισθάνομαι με αυτό το νησί και από τη δέσμευσή μου να κατανοήσω από πού προέρχεται αυτός ο δεσμός», αναφέρει, περιγράφοντας την έρευνά του ως «μια προσπάθεια, από έναν ξένο όπως εγώ, να εισέλθει στον χώρο της κουήρ ιστορίας και κουλτούρας στην Κύπρο».
«Είναι μεγάλη μου τιμή να παρουσιάζω αυτή την ομάδα από φαινομενικά ασύνδετα αντικείμενα και κείμενα», προσθέτει ο ερευνητής για την παρουσίαση του έργου του στο Koraï.
Μια προσωπική και πολιτική αναζήτηση
Ο Cazzola εξηγεί ότι η έρευνά του εμπνεύστηκε από τις πρωτοβουλίες και τους αγώνες των τοπικών κουήρ κοινοτήτων τα τελευταία 20 χρόνια, για τη διεκδίκηση δικαιωμάτων μέσα από πολιτιστικές, εκπαιδευτικές, ακτιβιστικές, κοινωνικές και πολιτικές δράσεις. Από αυτή την αφετηρία, λοιπόν, ξεκίνησε να συλλέγει ιστορίες και υλικά που αντανακλούν τις εμπειρίες αυτών των διαφορετικών κοινοτήτων.
Εμπνευσμένος από τις πρωτοβουλίες και τους αγώνες των τοπικών κουήρ κοινοτήτων τα τελευταία 20 χρόνια, ο Cazzola ξεκίνησε να συλλέγει ιστορίες και υλικά που αντανακλούν τις εμπειρίες τους. Πολύ σύντομα, ωστόσο, εγκατέλειψε την ιδέα της ποσότητας, στρέφοντας την έρευνά του στην ποιότητα της προσωπικής επαφής. «Σε όσους συνδέθηκα, απηύθυνα ένα μόνο αίτημα: να μοιραστούν μια ανάμνηση από τη δική τους κουήρ εμπειρία στην Κύπρο», σημειώνει.
Αρχικά, η πρόθεσή του ήταν να συγκεντρώσει μεγάλο όγκο υλικού. Πολύ σύντομα, ωστόσο, αυτή η κατεύθυνση που έθεσε, εγκαταλείφθηκε. Όπως λέει, «πολύ σύντομα εγκατέλειψα την ιδέα της προτεραιότητας στην ποσότητα έναντι της ποιότητας, στρέφοντας την προσοχή μου σε προσωπικές συναντήσεις και ιδιωτικές στιγμές ανταλλαγής. Σε όσους συνδέθηκε, απηύθυνε ένα μόνο αίτημα: «να μοιραστούν μια ανάμνηση από τη δική τους κουήρ εμπειρία στην Κύπρο».
Από εκεί, όπως περιγράφει, προέκυψε κάτι πολύ ευρύτερο από μια απλή καταγραφή. Αναδύθηκε «μια βαθύτερη διερεύνηση σκέψεων και συναισθημάτων που προσφέρει οικείες ματιές στην κουήρ ζωή στην ανατολική Μεσόγειο».
Αντικείμενα που μεταφέρουν ιστορίες
Το «Συλλέγοντας Κουήρ Μνήμες από την Κύπρο» είναι ένα έργο που συγκεντρώνει προσωπικές ιστορίες κουήρ ατόμων που ζουν στο νησί μέσα από αντικείμενα που μεταφέρουν αυτές τις ιστορίες. Ο ίδιος ζήτησε από τους συμμετέχοντες να επιλέξουν, «μέσα από τον ωκεανό των αναμνήσεών τους, ένα απτό τεκμήριο ενός επεισοδίου που έχει ιδιαίτερη σημασία στη διαμόρφωση των μη κανονιστικών ή/και μη συμμορφωτικών ταυτοτήτων τους».
Μαζί με το αντικείμενο, τους κάλεσε να γράψουν ένα κείμενο, «σε οποιαδήποτε γλώσσα, έκταση ή μορφή», ώστε να τοποθετήσουν και να πλαισιώσουν την ανάμνηση. Οι γραπτές αυτές συμβολές, όπως εξηγεί, αντικατοπτρίζουν μια διαδικασία επανεξέτασης και επανερμηνείας παρελθοντικών εμπειριών υπό το φως του ποιοι είναι σήμερα. «Επιστρέψτε σε εκείνη την ανάμνηση, μείνετε μαζί της, κοιτάξτε την ξανά και γράψτε γι’ αυτή» ήταν το αίτημα του προς τους συμμετέχοντες, όπως αναφέρει ο ίδιος.
Κάθε μνήμη παρουσιάζεται ως μία ενότητα, αποτελούμενη από το αντικείμενο και το συνοδευτικό κείμενο. Ο Cazzola υπογραμμίζει πως το έργο παραμένει μια ανοιχτή διαδικασία, της οποίας τη σταδιακή εξέλιξη άρχισε να εκτιμά μόλις πρόσφατα.
Θραύσματα μιας ιστορίας που δεν έχει θεσμοθετηθεί
Όλες οι μνήμες που παρουσιάζονται έχουν τις ρίζες τους στην Κύπρο και, όπως σημειώνει, είναι «φυσικά αλληλένδετες». Μοιράστηκαν σε καφέ, σπίτια, μπαρ, καλλιτεχνικούς χώρους και στη μέση του δρόμου, ενώ τα συνοδευτικά κείμενα έφτασαν μέσω email, WhatsApp, ως αρχεία pdf, δακτυλογραφημένα ή χειρόγραφα, συχνά εβδομάδες ή ακόμη και μήνες μετά την παράδοση του αντικειμένου.
«Κάθε στιγμή μοιράσματος ήταν μια συναισθηματική έκπληξη», περιγράφει. Ορισμένες μνήμες αποτυπώνουν συγκεκριμένες, ζωντανές στιγμές, ενώ άλλες εκτείνονται σε μεγαλύτερες χρονικές περιόδους. Μαζί σχηματίζουν «θραύσματα ενός μεγαλύτερου μωσαϊκού της πρόσφατης κουήρ ιστορίας της Κύπρου», το οποίο ανοίγει σε μια ευρύτερη προοπτική. «Μια προοπτική που κοιτά προς το παρελθόν και παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη, αφού δεν έχει θεσμοθετηθεί ούτε ιστορικοποιηθεί», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει.
Μνήμη: Πράξη φροντίδας και αντίστασης
Ο Cazzola υπογραμμίζει και τον επείγοντα χαρακτήρα αυτής της δουλειάς. «Αυτή η ιστορία κινδυνεύει να χάσει κομμάτια της, καθώς ο κόσμος και ο χρόνος προχωρούν, καθώς οι πρωταγωνιστές της δεν βρίσκονται πια ανάμεσά μας και καθώς αυτά τα συναισθήματα ξεθωριάζουν από τη μνήμη», σημειώνει.
Η συγκέντρωση αυτών των μαρτυριών και η παρουσίασή τους σε έναν δημόσιο χώρο, προσθέτει ο ερευνητής, δημιουργεί τη δυνατότητα διατήρησής τους, όχι μόνο καθιστώντας τες ορατές αλλά και διαφυλάσσοντάς τες μέσα από τη μνήμη των άλλων. Έτσι, μπορούν να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, να υπερβαίνουν κυρίαρχες αφηγήσεις και να ενθαρρύνουν τη μοιρασιά και την προστασία περισσότερων ιστοριών που παραμένουν κρυφές από τη δημόσια θέα.
Τι σημαίνει να είναι κανείς κουήρ;
Το έργο θέτει διαρκώς ερωτήματα γύρω από το τι σημαίνει να είναι κανείς κουήρ και πώς τοποθετεί τον αληθινό του εαυτό μέσα στο περιβάλλον που τον περιβάλλει. Όπως σημειώνει, οι συμμετέχοντες και ο ίδιος επέστρεφαν διαρκώς σε αυτά τα ερωτήματα, αναδιαμορφώνοντας και προωθώντας πιθανές απαντήσεις.
«Αυτό που προέκυψε ήταν διαδικασίες “απομάθησης” που στόχευαν στο να αποσταθεροποιήσουν δεδομένες υποθέσεις σχετικά με την ταυτότητα, την αίσθηση του ανήκειν και την ιστορία», αναφέρει, θέτοντας ταυτόχρονα το ερώτημα αν έχει νόημα να δημιουργηθεί ένα σώμα κουήρ μνημών στην Κύπρο και να διατηρηθεί. Η απάντησή του είναι σαφής: «Κάθε ιστορία αξίζει να ακουστεί και να θυμηθεί».
Όπως μοιράζεται ο Cazzola «αυτά τα αντικείμενα δεν αποτελούν επιλογή εγγράφων, ούτε είναι οργανωμένα σύμφωνα με αυστηρά συστήματα ταξινόμησης. Είναι οι απαντήσεις μεμονωμένων ανθρώπων -και από τις δύο πλευρές του μοιρασμένου νησιού- στην πρόσκλησή μου να συμμετάσχουν σε αυτό το έργο. Τα υλικά που παρουσιάζονται είναι ανοιχτά παράθυρα σε πραγματικούς αγώνες, μορφές περιθωριοποίησης, πράξεις ανθεκτικότητας και ελπίδας».
Οι μνήμες αυτές μιλούν για «απώλεια, φόβο, αλλαγή, αγάπη, ρήξη, επιμονή και δύναμη». Κινούνται, όπως χαρακτηριστικά λέει, «ανάμεσα σε σώματα και ψυχές, δημιουργώντας δεσμούς σε διαφορετικά πλαίσια σχέσεων – συγγένεια, φιλία, συντροφικότητα και την ευρύτερη κοινωνία των πολιτών».
Σήμερα, υπογραμμίζει ο Cazzola, αυτές οι ατομικές ιστορίες βρίσκουν τη δυνατότητα να συγκεντρωθούν και να παραμείνουν, σταδιακά μετατρεπόμενες σε μια συλλογική κληρονομιά.
Μια ανοιχτή και εξελισσόμενη πλατφόρμα
Αυτή η πρωτοβουλία επιδιώκει να συμβάλει σε μια ανανεωμένη αίσθηση συνοχής μέσα στις κουήρ κοινότητες της Κύπρου, μέσα από μια ευέλικτη αλλά διαρκή πλατφόρμα: έναν χώρο για μοίρασμα, ενδυνάμωση, φροντίδα και μνήμη. Το «Συλλέγοντας Κουήρ Μνήμες από την Κύπρο» επιδιώκει να επανενεργοποιήσει και να κυκλοφορήσει αυτές τις μνήμες, να επεκτείνει τη συλλογή, να παρεμβαίνει απέναντι σε κοινωνικές προκαταλήψεις και συντηρητισμό, να αντιστέκεται σε ιεραρχικές και γραμμικές επιμελητικές προσεγγίσεις, να αμφισβητεί αισθητικούς κανόνες στη σύγχρονη τέχνη, να απελευθερώνει σιωπηλές φωνές μέσα από τα δικά τους γραπτά λόγια και να δημιουργεί νέες ευκαιρίες για συμπεριληπτικές και ποικιλόμορφες μορφές δημιουργικότητας.
Καταλήγοντας, ο Alessandro Cazzola εκφράζει τις ευχαριστίες του προς το Celadon Centre for Arts & Ecologies για τη «στήριξη αυτού του έργου από την αρχή, για το ότι αποτελεί έναν ασφαλή χώρο όπου αυτά τα υλικά φιλοξενούνται προσωρινά και καθίστανται προσβάσιμα στο κοινό». Ευχαριστεί, ακόμη, τον Γαβιήλ Κουρέα για «την άνευ όρων εμπιστοσύνη του», τον Ανδρέα Μαλλούρη που «μας φιλοξενεί εδώ στο Koraï, έναν τόσο υπέροχο χώρο για στοχασμό και κοινότητα», αλλά και όσους αφιέρωσαν χρόνο για να αξιολογήσουν, να θέσουν ερωτήματα και να εξετάσουν το εύρος της έρευνάς του.
Πληροφορίες
Collecting Queer Memories from Cyprus
Παρασκευή 27 Μαρτίου 2026
Ξενάγηση: 17.00 | Εγκαίνια: 18.00-21.00
Διάρκεια: Μέχρι 30 Μαρτίου 2026, 15.00-19.00
Χώρος: Koraï project space [Οδός Αδαμαντίου Κοραή 6–8, 1016 Λευκωσία] | www.koraispace.com/
[Το έρευνητικό του έργο πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος της ΕΕ Culture Moves Europe].