Το τέλος της Ιλιάδας

Πυξίδα
Στους λαούς δεν υπάρχουν νικητές
Γράφει η Βίβιαν Αβρααμίδου-Πλούμπη
Ξέρω πως πολλοί θα περιμένατε να μιλήσω για την Κύπρο και τους Κύπριους, έτσι όπως βρεθήκαμε και πάλι στη δίνη των πολέμων που ταράζουν την περιοχή μας. Όμως πικρά λόγια θα είχα να πω — και δεν θέλω.
Θα μπορούσα να πω πως κανένας δεν βρίσκεται σε μια τόσο δύσκολη κατάσταση αν δεν έχει δημιουργήσει ο ίδιος, λίγο ως πολύ, τις προϋποθέσεις της. Αν δεν έχει στρώσει έτσι για να κοιμηθεί, όπως λέει ο λαός μας. Κι εμείς αυτό ακριβώς κάναμε.
Αντί να επικεντρωθούμε στα ανατολικά, αντί να στρέψουμε το βλέμμα μας μέσα μας για να βρεθεί μια λύση στο Κυπριακό — για να πάψει ο τουρκικός στρατός να βρίσκεται στην αυλή μας — ξεκινήσαμε τα σαλιαρίσματα με άλλους λαούς. Λες και δεν έχουμε συμμάχους. Λες και δεν είμαστε μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Θα μπορούσα να συνεχίσω έτσι. Αλλά καλύτερα να τα αφήσω εδώ, ελπίζοντας πως — μετά και από αυτά τα τελευταία — δεν θα αργήσει πια ο λαός μας να σκεφτεί πιο ώριμα.
Έχω όμως να πω κάτι άλλο για τους πολέμους. Εδώ, τους κοντινούς· παλιούς και πρόσφατους. Σήμερα στην Ουκρανία, στη Γάζα, στη Μέση Ανατολή. Οι ειδήσεις γεμίζουν με βομβαρδισμούς, στρατούς, επιθέσεις και αντίποινα. Οι αριθμοί των νεκρών μεγαλώνουν κάθε μέρα.
Οι στρατοί μπορεί να μιλούν για νίκες και ήττες. Στους λαούς όμως δεν υπάρχουν νικητές.
Σε κανέναν πόλεμο δεν υπήρξαν ποτέ πραγματικοί νικητές και ηττημένοι ανάμεσα στους ανθρώπους. Μπορεί να υπήρξαν στους στρατούς, στις σημαίες, στις εξουσίες — όχι όμως στους απλούς ανθρώπους. Εκεί υπάρχουν μόνο απώλειες. Πρόσφυγες που χάνουν τις πατρίδες τους. Μητέρες που χάνουν τα παιδιά τους. Πατέρες που θρηνούν τους γιους τους.
Και αυτό ακριβώς με κάνει να γυρίσω πίσω στον χρόνο. Πολύ πίσω· στο έπος της Ιλιάδας. Ενός πολέμου που έγινε κι αυτός εδώ, στη γειτονιά μας.
Και έχω να σας θυμίσω κάτι παράξενο: ο άνθρωπος που θέλησε να αφήσει το μεγαλύτερο έπος πολέμου της αρχαιότητας μέχρι τα χρόνια τα δικά μας, δεν το τελειώνει με μια νίκη.
Η Ιλιάδα δεν τελειώνει με την άλωση της Τροίας.
Δεν τελειώνει με τον Δούρειο Ίππο.
Δεν τελειώνει με μια μεγάλη μάχη.
Τελειώνει με έναν πατέρα.
Ο γέρος βασιλιάς της Τροίας, ο Πρίαμος, μπαίνει τη νύχτα στη σκηνή του Αχιλλέα — του ανθρώπου που σκότωσε τον γιο του, τον Έκτορα.
Γονατίζει μπροστά του και του φιλά τα χέρια.
Τα χέρια που σκότωσαν τον Έκτορα.
Και τότε του λέει κάτι απλό:
«Θυμήσου τον πατέρα σου.»
Μέσα στον πόλεμο συμβαίνει κάτι απίστευτο, αναπάντεχο. Ο Αχιλλέας δεν βλέπει πια μπροστά του έναν εχθρό. Βλέπει έναν πατέρα.
Οι δύο άντρες κλαίνε μαζί. Ο ένας για τον γιο που έχασε. Ο άλλος για τον πατέρα που δεν θα ξαναδεί. Και ο Αχιλλέας παραδίδει το σώμα του Έκτορα για να ταφεί.
Έτσι τελειώνει η Ιλιάδα. Όχι με νίκη. Με την ταφή ενός νεκρού.
Δυόμισι χιλιάδες χρόνια μετά, οι πόλεμοι συνεχίζονται. Οι σημαίες αλλάζουν, τα όπλα αλλάζουν, οι τόποι αλλάζουν. Ο ανθρώπινος πόνος όμως παραμένει ο ίδιος.
Ίσως γι’ αυτό ο Όμηρος διάλεξε να τελειώσει το έπος του όχι με τη δόξα του πολέμου αλλά με μια στιγμή ανθρωπιάς. Αν κάτι αξίζει να διαρκέσει εις τον αιώνα τον άπαντα, δεν είναι οι μάχες της Ιλιάδας. Είναι εκείνη η στιγμή που ένας άνθρωπος αναγνώρισε στον εχθρό του έναν άνθρωπο.
Γι’ αυτό, ίσως, είναι καλύτερα που τα πικρά λόγια μένουν μερικές φορές ανείπωτα.