Σύντομα νέα έκθεση αξιολόγησης για ένταξη της Κύπρου στο Σένγκεν

Η αίτηση της Κύπρου για ένταξη στον χώρο Σένγκεν βρέθηκε το απόγευμα της Πέμπτης στο επίκεντρο της διάσκεψης Τύπου που ακολούθησε την Άτυπη Σύνοδο Υπουργών Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Λευκωσία, με τον Ευρωπαίο Επίτροπο Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, να εκφράζει αισιοδοξία ότι μπορούν να εξευρεθούν λύσεις για τις ιδιαιτερότητες του νησιού, περιλαμβανομένης και της Πράσινης Γραμμής.
Απαντώντας σε ερωτήσεις ο κ. Μπρούνερ ανέφερε ότι «η Πράσινη Γραμμή είναι σίγουρα μια πρόκληση, και αυτό είναι κάτι που όλοι γνωρίζουμε», προσθέτοντας ωστόσο ότι «είμαι πολύ αισιόδοξος ότι μπορούμε να βρούμε λύση και για την Πράσινη Γραμμή, φυσικά, αλλά και συνολικά για την Κύπρο».
Ο Επίτροπος τόνισε ότι η ιδιαίτερη κατάσταση της Κύπρου θα ληφθεί πλήρως υπόψη, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα υψηλό επίπεδο ασφάλειας για τον χώρο Σένγκεν στο σύνολό του. Επανέλαβε δε τη σαφή και αδιαμφισβήτητη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην ένταξη της Κύπρου, σημειώνοντας ότι αυτή θα ωφελήσει όχι μόνο το νησί αλλά και ολόκληρη τη ζώνη Σένγκεν.
«Στηρίζουμε πλήρως την Κύπρο για να ενταχθεί στον χώρο Σένγκεν», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η συμμετοχή της Κύπρου θα έχει θετικό αντίκτυπο σε ολόκληρο τον χώρο. Χωρίς να θέσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, σημείωσε ότι «έχουν γίνει πολλές βελτιώσεις τους τελευταίους μήνες» και επιβεβαίωσε ότι αναμένεται σύντομα νέα έκθεση αξιολόγησης. «Κάνουμε ό,τι μπορούμε για να στηρίξουμε την Κύπρο στην πορεία της προς τη Σένγκεν», υπογράμμισε.
Απαντώντας σε ανησυχίες ότι η ένταξη στη Σένγκεν ενδέχεται να παγιώσει τη διαίρεση του νησιού, ο Υφυπουργός Μετανάστευσης και Διεθνούς Προστασίας, Νικόλας Ιωαννίδης, σημείωσε ότι «η Πράσινη Γραμμή δεν είναι σύνορο και δεν θα γίνει ποτέ σύνορο», υπενθυμίζοντας ότι η θέση αυτή κατοχυρώνεται ρητά στον Κανονισμό για την Πράσινη Γραμμή.
Την ίδια στιγμή, εξήγησε ότι ο κανονισμός επιτρέπει στη Δημοκρατία να διενεργεί ελέγχους κατά μήκος της γραμμής. «Δεν είναι σύνορο, αλλά έχουμε το δικαίωμα να διενεργούμε ελέγχους βάσει συγκεκριμένου νομικού πλαισίου», είπε.
Σημαντικές εξελίξεις στις επιστροφές προς Συρία
Σε ό,τι αφορά τις επιστροφές μεταναστών, ιδίως προς τη Συρία και το Αφγανιστάν, εν μέσω νομικών και πρακτικών δυσκολιών, ο κ. Μπρούνερ αναφέρθηκε στις σημαντικές εξελίξεις στη Συρία μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ. Όπως ανέφερε, «πάνω από τρία εκατομμύρια Σύροι έχουν ήδη επιστρέψει», κυρίως από γειτονικές χώρες, σημειώνοντας παράλληλα ότι αυξάνονται και οι επιστροφές με στήριξη της ΕΕ. «Η Frontex έχει υποστηρίξει σχεδόν 6.000 εθελούσιες επιστροφές στη Συρία», πρόσθεσε, κάνοντας λόγο για πιο σταθερή κατάσταση.
Αναφέρθηκε, επίσης, στην ευρύτερη εμπλοκή της ΕΕ στη Συρία, περιλαμβανομένου του πολιτικού διαλόγου, της οικονομικής στήριξης και της άρσης κυρώσεων. Όπως είπε, «δαπανήσαμε περίπου 620 εκατομμύρια ευρώ για τα έτη 2026 και 2027», υποστηρίζοντας ότι η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης είναι κρίσιμη για βιώσιμες επιστροφές, ενώ οι ευρωπαϊκές αρχές ασύλου εκτιμούν ότι η κατάσταση έχει βελτιωθεί για ορισμένες ομάδες πληθυσμού.
Για το Αφγανιστάν, επιβεβαίωσε ότι η ΕΕ συνεχίζει την πολιτική μη αναγνώρισης των de facto αρχών, ενώ εργάζεται πρακτικά σε τεχνικό επίπεδο.
«Συντονιζόμαστε με τα κράτη μέλη για να δομήσουμε καλύτερα τη συνεργασία μας σε θέματα επανεισδοχής», ανέφερε, τονίζοντας ότι «πρέπει να βρούμε λύσεις προς όφελος των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Ο κ. Ιωαννίδης αναγνώρισε ότι η έλλειψη ταξιδιωτικών εγγράφων παραμένει σοβαρό εμπόδιο. «Δεν αφορά μόνο τη Συρία και το Αφγανιστάν, αλλά είναι ένα γενικό πρόβλημα», σημείωσε, προσθέτοντας ότι αντιμετωπίζεται μέσω επαφών με διπλωματικές ή κρατικές αρχές των χωρών καταγωγής. Ειδικά για τη Συρία, ανέφερε ότι περίπου 5.000 Σύροι υπήκοοι έχουν ήδη αποσύρει ή ανακαλέσει το καθεστώς ή την αίτησή τους για άσυλο και οι περισσότεροι έχουν επιστρέψει στη χώρα τους από την Κύπρο.
Σε ερωτήματα που αφορούσαν την επιστροφή καταδικασθέντων προσώπων ή ατόμων που συνιστούν κίνδυνο για την ασφάλεια, ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, Κώστας Φυτιρής, ξεκαθάρισε ότι η μεταφορά καταδικασθέντων προϋποθέτει τη συναίνεση της χώρας καταγωγής.
«Εάν είναι καταδικασθέντες με βαριές ποινές, γιατί έχουν κάνει είτε φόνους, είτε για ναρκωτικά είτε για σεξουαλικές παρανομίες, προφανώς θα εκτελέσουν την ποινή τους χωρίς να μπορούν να μεταφερθούν χωρίς την έγκριση του άλλου κράτους», ανέφερε. Όπως εξήγησε, «αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να γίνουν επιστροφές εθελούσιες σε αυτούς που απαρνούνται το άσυλο εθελοντικά ή σε αυτούς οι οποίοι είναι παράνομοι μετανάστες». Υπογράμμισε δε ότι η μεταφορά καταδικασθέντων γίνεται μόνο με αίτημα και έγκριση του κράτους καταγωγής των καταδικασμένων, πάντοτε «ακολουθώντας τις διαδικασίες που προβλέπουν οι διεθνείς κανονισμοί».
Έμφαση στην εσωτερική ασφάλεια, τις επιστροφές και την αντιμετώπιση των δευτερογενών μετακινήσεων στον χώρο Σένγκεν
Ο κ. Φυτιρής ανέφερε ότι οι Υπουργοί πραγματοποίησαν μια ουσιαστική και εποικοδομητική ανταλλαγή απόψεων για τη διασφάλιση του χώρου Σένγκεν, με ιδιαίτερη έμφαση στην εσωτερική ασφάλεια και στα αντισταθμιστικά μέτρα για την πρόληψη και τον περιορισμό των δευτερογενών μετακινήσεων. Όπως σημείωσε, οι δευτερογενείς μετακινήσεις παραμένουν κοινή πρόκληση για τον χώρο Σένγκεν, επηρεάζοντας τα κράτη μέλη με διαφορετικούς τρόπους και απαιτώντας συντονισμένες, βασισμένες στην εμπιστοσύνη απαντήσεις σε ανώτατο επίπεδο.
Σύμφωνα με τον κ. Φυτιρή, οι Υπουργοί υπογράμμισαν ότι η ορθή λειτουργία του Σένγκεν εξαρτάται από την αμοιβαία εμπιστοσύνη, την κοινή ευθύνη και την αποτελεσματική και συνεπή εφαρμογή των συμφωνηθέντων κανόνων και εργαλείων. Τόνισαν, επίσης, τη σημασία της πλήρους αξιοποίησης των υφιστάμενων μέτρων σε όλους τους τομείς πολιτικής, περιλαμβανομένων της εσωτερικής ασφάλειας, της διαχείρισης της μετανάστευσης, των επιστροφών, της αστυνομικής συνεργασίας και της ανταλλαγής πληροφοριών, αποφεύγοντας κατακερματισμένες ή μονομερείς προσεγγίσεις που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την ακεραιότητα του Σένγκεν.
Οι συζητήσεις ανέδειξαν επίσης την ανάγκη βελτίωσης της επίγνωσης της κατάστασης μέσω στενότερης συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών και των ενωσιακών οργανισμών, καθώς και της έγκαιρης και αποτελεσματικής εφαρμογής των μεγάλων ενωσιακών πληροφοριακών συστημάτων, περιλαμβανομένου του αναθεωρημένου Eurodac, προκειμένου να υποστηριχθεί πιο στοχευμένη και αποτελεσματική δράση. Όπως ανέφερε, η παρουσίαση της Κύπρου για τα εθνικά μέτρα εσωτερικής ασφάλειας καταγράφηκε ως παράδειγμα του πώς πρακτικές προσαρμοσμένες σε συγκεκριμένα γεωγραφικά και επιχειρησιακά συμφραζόμενα μπορούν να συμβάλουν στη συνολική λειτουργία του χώρου Σένγκεν.
Μπρούνερ: Η Κύπρος πρότυπο στις επιστροφές
Ο Επίτροπος Μπρούνερ εξήρε την Κυπριακή Προεδρία για το «πολύ καλό ξεκίνημα» και την ισχυρή συνεργασία. Ανέφερε ότι το 2025 σηματοδότησε σημαντική πρόοδο στην ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, με τα περισσότερα νομοθετικά στοιχεία να έχουν πλέον τεθεί σε εφαρμογή, πλην του Κανονισμού για τις Επιστροφές, ο οποίος παραμένει υπό διαπραγμάτευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Όπως σημείωσε, η Κύπρος έχει αναδειχθεί σε πρότυπο στον τομέα των επιστροφών, καθώς το 2025 κατάφερε να επιστρέψει τρία από κάθε πέντε άτομα που δεν είχαν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Παρότι τα ποσοστά επιστροφών έχουν βελτιωθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο κ. Μπρούνερ υπογράμμισε ότι απαιτείται περαιτέρω πρόοδος, καθώς και επικαιροποίηση της εντολής της Frontex, ώστε να ενισχυθεί η συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και να διευρυνθεί ο ρόλος του Οργανισμού σε τρίτες χώρες.
Αναφέρθηκε επίσης στις πρόσφατες εξελίξεις στον χώρο Σένγκεν, όπως η έναρξη λειτουργίας του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου (Entry/Exit System), το οποίο έχει ήδη καταγράψει περισσότερες από 20 εκατομμύρια διελεύσεις και έχει οδηγήσει σε περίπου 10.000 αρνήσεις εισόδου. Κοιτώντας προς το μέλλον, ο Επίτροπος ανέφερε ότι το 2026 θα αποτελέσει έτος «έξυπνων συνόρων», με το Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο να τίθεται σε ισχύ τον Ιούνιο του 2026, κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας.
Με τη σειρά του ο Κύπριος Υφυπουργός Μετανάστευσης ανέφερε ότι στο σημερινό άτυπο συμβούλιο συζητήθηκαν τρόποι γεφύρωσης του χάσματος μεταξύ αποφάσεων επιστροφής και πραγματικής υλοποίησής τους. Έμφαση δόθηκε σε αυστηρότερα και πιο αποδοτικά μέτρα, σε μια «ολιστική προσέγγιση» κατά μήκος όλης της μεταναστευτικής διαδρομής, καθώς και στην ανάπτυξη αμοιβαία επωφελών εταιρικών σχέσεων με τρίτες χώρες. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η σημασία ενίσχυσης των προγραμμάτων επανένταξης των επιστρεφόντων, ενταγμένων σε ευρύτερες αναπτυξιακές πολιτικές στις χώρες προέλευσης.
«Η Κυπριακή Προεδρία κατέληξε ότι οι αποτελεσματικές και βιώσιμες επιστροφές είναι αναγκαίες για ένα ανθεκτικό ευρωπαϊκό σύστημα μετανάστευσης και δεσμεύτηκε για την έγκαιρη εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, με βάση την αλληλεγγύη, την ευθύνη και τη συνεργασία, δίνοντας έμφαση στην προστασία των εξωτερικών συνόρων, στις ταχύτερες διαδικασίες και σε ενισχυμένο σύστημα επιστροφών», ανέφερε.
Όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης σε σχέση με τις σημερινές εργασίες, οι Υπουργοί προχώρησαν σε ουσιαστική και εποικοδομητική ανταλλαγή απόψεων για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του χώρου Σένγκεν, με έμφαση στην εσωτερική ασφάλεια και στα αντισταθμιστικά μέτρα για την πρόληψη και τον περιορισμό των δευτερογενών μετακινήσεων. Επιβεβαιώθηκε ότι οι δευτερογενείς μετακινήσεις παραμένουν κοινή πρόκληση για τον χώρο Σένγκεν, απαιτώντας συντονισμένες και βασισμένες στην εμπιστοσύνη απαντήσεις σε ανώτατο επίπεδο.
Πηγή: ΚΥΠΕ