Συνειρμοί στο παλιό ΓΣΠ

Προσέλκυσε την αγαθοεργία ευεργετών, οι οποίοι επιδίωκαν να υποστηρίξουν την κοινοτική συγκρότηση στη βάση αυτών των αξιών.
Το παλιό Στάδιο της Λευκωσίας (Γ.Σ.Π.) υπήρξε άρρηκτα δεμένο με τη διαμόρφωση της ταυτότητας της πόλης και με την κατανόηση της άθλησης ως κοινωνικής δράσης, μέσα από την οποία καλλιεργούνταν αξίες συλλογικότητας και δημόσιας ευθύνης. Ταυτόχρονα, προσέλκυσε την αγαθοεργία ευεργετών, οι οποίοι επιδίωκαν να υποστηρίξουν την κοινοτική συγκρότηση στη βάση αυτών των αξιών. Οι πρακτικές που δημιούργησαν και διατήρησαν το Στάδιο έρχονται σε σαφή αντιδιαστολή με τη λογική με την οποία αντιμετωπίζεται σήμερα ο αθλητισμός και οι εγκαταστάσεις που τον φιλοξενούν, καθώς και με τις διάφορες μορφές οικονομικών χορηγιών που προβάλλονται ως χειρονομίες για «δημόσιο όφελος».
Η ίδρυση του γυμναστικού συλλόγου της Λευκωσίας «Παγκύπρια», στα τέλη του 19ου αιώνα, από νέους σπουδασμένους στην Αθήνα, ενέγραψε εξαρχής τη Λευκωσία στο πρότυπο γύμνασης και ολυμπισμού που διαμόρφωσε η ελληνική νεωτερικότητα. Το πρότυπο αυτό συνοψιζόταν στην αντίληψη της άσκησης ως παιδευτικής διαδικασίας και στην προσήλωση στην ιδέα της εθνικής ολοκλήρωσης, μέσω της ένταξης σε ένα πανελλήνιο αξιακό και –μεταγενέστερα– πολιτικό πλαίσιο. Καθοριστική καμπή στην εδραίωση του προτύπου αυτού υπήρξε η διαμόρφωση του Σταδίου. Η κατασκευή του, το 1902, πραγματοποιήθηκε μέσω εισφορών των Ελλήνων Ορθοδόξων κατοίκων της Λευκωσίας, σε συνδυασμό με εθελοντική εργασία. Ανεγερμένο δίπλα στην Αρχιγραμματεία, την καρδιά της βρετανικής διοίκησης, δεν ήταν ουδέτερος χώρος: λειτουργούσε ως τόπος επιτέλεσης της ελληνικότητας της πρωτεύουσας, μέσω της ενεργούς ανάμειξης στα κοινά.
Παράλληλα με την καλλιέργεια συλλογικής ταυτότητας, το Στάδιο και οι εκδηλώσεις που φιλοξενούσε επικύρωναν κοινωνικές ιεραρχίες. Η διοίκηση, η εκπροσώπηση και η λήψη αποφάσεων συγκεντρώνονταν σε λίγα πρόσωπα κύρους, τα οποία μετέτρεπαν την κοινωνική τους ισχύ σε δημόσιο έργο. Η πιο χαρακτηριστική έκφραση αυτού του μοντέλου σκέψης υπήρξε, το 1934, η παρέμβαση της Ευγενίας Θεοδότου, χήρας του εκ των ιδρυτών του Συλλόγου, Αντώνιου Θεοδότου. Με τη δωρεά του τεράστιου για την εποχή ποσού των 2.800 λιρών, αποπλήρωσε το χρέος του Συλλόγου, κατέστησε δυνατή την περαιτέρω αναβάθμιση του Σταδίου και διασφάλισε τη βιωσιμότητά του στο διηνεκές. Η πράξη αυτή εντασσόταν σε μια λογική ευεργεσίας, όπου ο πλούτος όφειλε να επιστρέφει στην κοινότητα, συμβάλλοντας στην ευημερία της. Ταυτόχρονα, η μετονομασία του Σταδίου σε «Στάδιο Ευγενίας και Αντωνίου Θεοδότου» τίμησε τους ευεργέτες και χάραξε τη μνήμη τους στον αστικό χώρο.
Η μεταγενέστερη πορεία του χώρου αποτυπώνει τη σταδιακή μεταβολή της σχέσης μεταξύ κοινότητας και οικονομικής/κοινωνικής ελίτ. Η ανταλλαγή του παλιού Γ.Σ.Π. με την κυβέρνηση το 1991 σηματοδότησε τη μετατροπή του τεμαχίου σε στρατηγικό αστικό απόθεμα. Αρχικά επικράτησαν λογικές προσέλκυσης επενδύσεων και εμπορικής αξιοποίησης, οι οποίες, ωστόσο, δεν κατόρθωσαν να κυριαρχήσουν. Σήμερα, η χρήση του χώρου έχει λάβει μια υβριδική μορφή: αποφεύχθηκε η πλήρης αποξένωση από την ιστορική του λειτουργία και οι νεότερες αναπτύξεις, συμπεριλαμβανομένων πολιτιστικών υποδομών, τοπιοτεχνήσεων και ήπιων παρεμβάσεων, κινούνται σε πιο ανθρώπινες κλίμακες και περιέχουν σχεδιαστικές αρετές. Παρ’ όλα αυτά, η ακτινοβολία του χώρου και η σύνδεσή του με τους πολίτες υπολείπονται αισθητά εκείνων που χαρακτήριζαν την προηγούμενη χρήση του.
Αντικρίζοντας τη σημερινή ανάπλαση του Γ.Σ.Π., στη σκιά των ψηλών κτηρίων που όλο και πληθαίνουν στην πόλη, μπορεί κανείς να προβεί σε διάφορους συνειρμούς, ένας εκ των οποίων αφορά την εμπλοκή της οικονομικής ελίτ στην κοινοτική ζωή. Οι δωρητές του πρώτου μισού του 20ού αιώνα δεν ήταν λιγότερο φορείς εξουσίας από τους σημερινούς. Η προσφορά τους, όμως, εντασσόταν σε ένα ηθικό σύμπαν, όπου η σύμπλευση με συλλογικά ιδανικά που οδηγούσε στην υστεροφημία είχε μεγαλύτερη αξία από πρόσκαιρα οικονομικά οφέλη. Σήμερα, οι χορηγίες στο πλαίσιο της «εταιρικής ευθύνης» δυσκολότερα παράγουν δεσμούς εμπιστοσύνης και συλλογικό νόημα· ενίοτε, μάλιστα, ενοχοποιούνται ως επιθετικές πρακτικές χειραγώγησης της πολιτικής εξουσίας προς ίδιον όφελος.