Στο πετρέλαιο, ο Τραμπ κερδίζει τη μάχη της… χειραγώγησης

Του Javier Blas
Αυτό πρέπει να του το αναγνωρίσουμε. Παρά τις δυσκολίες, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δίκιο όταν λέει ότι ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν δεν προκάλεσε την κατακόρυφη άνοδο των τιμών του πετρελαίου που πολλοί φοβόντουσαν – τουλάχιστον όχι ακόμα. “Νόμιζα ότι θα ήταν χειρότερα, πολύ χειρότερα”, δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος την περασμένη εβδομάδα, και είναι δύσκολο να διαφωνήσει κανείς. Ο Τραμπ, φορώντας το σοσιαλμιντιακό του “καπέλο”, είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο το αργό πετρέλαιο δεν είναι πολύ ακριβότερο. Ας το ονομάσουμε την τέχνη του “jawboning” (της άτυπης άσκησης πίεσης μέσω λεκτικής παρέμβασης ή χειραγώγησης) στην αγορά πετρελαίου.
Ο Λευκός Οίκος, μέχρι στιγμής, κερδίζει τη μάχη για το αφήγημα της αγοράς πετρελαίου – αναφέροντας ανά διαστήματα την προοπτική ενός τέλους στη σύγκρουση, ακόμη και καθώς οι βομβαρδισμοί συνεχίζονται αμείωτοι. Τρεισήμισι εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, οι τιμές παραμένουν εντός των ιστορικών ορίων και μακριά από τα ύψη που συνδέονται με μια πλήρη “ενεργειακή κρίση”. Ωστόσο, οι λεκτικές παρεμβάσεις δεν κρατούν τα διυλιστήρια σε λειτουργία, ανεξάρτητα από το πόσο καλά χρονομετρημένες είναι. Η στρατηγική του jawboning θα χάσει σύντομα τη δύναμή της σε έναν παρατεταμένο πόλεμο.
Από τη στιγμή που οι ΗΠΑ επιτέθηκαν στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη προσπάθησε να επιβάλει ένα αβάσταχτο οικονομικό κόστος στον Τραμπ, κλείνοντας το Στενό του Ορμούζ –ένα κρίσιμο σημείο διέλευσης για το αργό πετρέλαιο– και επιτιθέμενη σε ενεργειακές υποδομές σε ολόκληρο τον Περσικό Κόλπο. Οι ΗΠΑ αντέδρασαν αξιοποιώντας το δικό τους Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου και χαλαρώνοντας τις πετρελαϊκές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και του Ιράν. Ωστόσο, το πιο αποτελεσματικό μέσο αποδείχθηκε η παρέμβαση του Τραμπ μέσω της δικής του πλατφόρμας, το Truth Social.
Βοηθά, φυσικά, το γεγονός ότι ο πρόεδρος έχει ιστορικό στις “κωλοτούμπες”. Αν οι αγορές πιστεύουν ότι “ο Τραμπ πάντα δειλιάζει” (Trump always chickens out) αυτό οφείλεται στο ότι το έχει κάνει πολλές φορές στο παρελθόν. Το TACO είναι ένα μάθημα που η Wall Street έμαθε με σκληρό τρόπο το 2025, όταν ανακοίνωνε τιμωρητικούς εμπορικούς δασμούς, για να κάνει αργότερα πίσω.
Και αυτή τη φορά ο πρόεδρος δεν χρειάζεται να κάνει πραγματικά στροφή 180 μοιρών για να πέσουν οι τιμές της ενέργειας και να ανεβούν οι τιμές των μετοχών: χρειάζεται μόνο να πείσει τους επενδυτές ότι μπορεί να το κάνει. Αντί να αποτελεί σημάδι αδυναμίας, το TACO λειτουργεί υπέρ του Τραμπ. Κανείς δεν ξέρει με βεβαιότητα πότε ή αν θα προσπαθήσει να τερματίσει τον πόλεμο, κάτι που αρκεί για να εμποδίσει τους επενδυτές να ωθήσουν την τιμή του πετρελαίου στα ύψη.
Η μεγαλύτερη αναγνώριση του επιτεύγματός του είναι η “αντεπίθεση” στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από την Τεχεράνη, με ανώτερους αξιωματούχους να καταγγέλλουν τις παρεμβάσεις του Τραμπ ως “jawboning”. Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν έχει άδικο, αλλά φαίνεται πρόθυμη να τον μιμηθεί.
“Οι ψευδείς ειδήσεις χρησιμοποιούνται για να χειραγωγηθούν οι χρηματοπιστωτικές και πετρελαϊκές αγορές και να ξεφύγουν από το τέλμα στο οποίο έχουν παγιδευτεί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ”, έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Μοχάμαντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ανώτατος Ιρανός αξιωματούχος. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι οι χαμηλότερες τιμές του πετρελαίου μειώνουν το κίνητρο της Ουάσιγκτον να τερματίσει τους βομβαρδισμούς. “Γνωρίζουμε τι συμβαίνει στην αγορά πετρελαίου”, πρόσθεσε ο Γκαλιμπάφ.
Αυτή η στρατηγική μέσω των social media αποτελεί μέρος μιας νέας εξέλιξης στις σύγχρονες συγκρούσεις: οι εμπόλεμες χώρες προσπαθούν να χειραγωγήσουν την αγορά πετρελαίου προς όφελός τους – η μία πλευρά αυξάνει το οικονομικό κόστος της σύγκρουσης και η άλλη επιδιώκει να το μειώσει για να συνεχίσει τον πόλεμο. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ιαπωνία έφτασαν στο σημείο να εξετάσουν το ενδεχόμενο παρέμβασης στην αγορά των futures, προκειμένου να διατηρήσουν τις τιμές του πετρελαίου σε χαμηλά επίπεδα. Αυτές οι συζητήσεις διέρρευσαν στην αγορά.
Ο Μάικ Γουίρθ, διευθύνων σύμβουλος της Chevron, δήλωσε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα στο ενεργειακό συνέδριο CERAWeek στο Χιούστον ότι το επίπεδο της φυσικής διαταραχής δεν έχει “ενσωματωθεί πλήρως στην καμπύλη των συμβολαίων του πετρελαίου”. Είναι μια άποψη που μοιράζονται πολλοί.
Ο Τραμπ έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικός στο να επηρεάζει τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Εκτός από μερικές ασταθείς ημέρες αυτόν τον μήνα, ο Λευκός Οίκος κατάφερε να αποτρέψει τον πανικό σχετικά με τις τιμές της ενέργειας, είτε υποσχόμενος μέτρα για τη διατήρηση της ροής πετρελαίου μέσω του Ορμούζ, είτε υπονοώντας ότι η σύγκρουση θα τελειώσει σύντομα. Στην καλύτερη περίπτωση πρόκειται για πρόωρη αισιοδοξία, στη χειρότερη ο Τραμπ λέει ψέματα. Όπως και να έχει, πέτυχε.
Στις 3 Μαρτίου, με τις τιμές του πετρελαίου να εκτινάσσονται, ο πρόεδρος δήλωσε ότι “αν χρειαστεί, το Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών θα αρχίσει να συνοδεύει τα δεξαμενόπλοια”. Τρεις εβδομάδες αργότερα, τα πλοία είναι άφαντα. Ωστόσο, η δήλωση εξυπηρέτησε τον σκοπό της, ρίχνοντας τις τιμές του αργού και κερδίζοντας χρόνο για τις ΗΠΑ στις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης.
Όταν όλοι συνειδητοποίησαν ότι το Ορμούζ δεν θα ξανανοίξει μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος, ο Τραμπ άλλαξε στάση. Σταμάτησε να μιλάει για το στενό και άρχισε να λέει ότι οι μάχες είχαν σχεδόν τελειώσει. Στις 9 Μαρτίου, ο πόλεμος είχε “σχεδόν ολοκληρωθεί”. Στις 20 Μαρτίου, με τη σύγκρουση να μαίνεται ακόμα, είχε ένα νέο μήνυμα: “Πλησιάζουμε πολύ κοντά στην επίτευξη των στόχων μας, καθώς εξετάζουμε το ενδεχόμενο να μειώσουμε τις μεγάλες στρατιωτικές μας προσπάθειες στη Μέση Ανατολή”.
Το περασμένο Σαββατοκύριακο έδωσε προθεσμία των 48 ωρών στην Τεχεράνη για να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ, αλλιώς θα βομβαρδιζόταν η εγχώρια ενεργειακή της υποδομή. Νωρίς τη Δευτέρα, πριν ανοίξουν οι περισσότερες αγορές, ήρθε το τελικό μήνυμα του jawboning: Ίσως να καταλήξουμε σε ειρήνη στις συνομιλίες με τους Ιρανούς. “Μας μιλάνε και μιλάνε λογικά”, είπε αργότερα ο πρόεδρος. Το Ιράν δεν έχει επιβεβαιώσει τις συνομιλίες, αν και αναγνώρισε ότι έχουν ανταλλαγεί μηνύματα. Αρκετές χώρες προσπαθούν να μεσολαβήσουν.
Ο Τραμπ χρησιμοποιεί σχεδόν σίγουρα το Truth Social για να κερδίσει χρόνο ώστε να ολοκληρώσει μια αποστολή που φαίνεται όλο και πιο δύσκολη καθώς το ιρανικό καθεστώς οχυρώνεται. Όμως, πίσω στον πραγματικό κόσμο, χάνουμε τουλάχιστον 10 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα και διυλισμένων προϊόντων από τις παγκόσμιες προμήθειες λόγω της σύγκρουσης. Αργά ή γρήγορα, οι αναρτήσεις του προέδρου θα σταματήσουν να έχουν αποτέλεσμα.
Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, ο Λευκός Οίκος υπονόησε ότι σχεδίαζε μια σύγκρουση διάρκειας τεσσάρων ή πέντε εβδομάδων. Εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία, οι μάχες θα εισέλθουν στην πέμπτη εβδομάδα το Σάββατο. Αν ξεπεραστεί αυτό το όριο, θα είναι πολύ πιο δύσκολο να πειστούν οι αγορές.
Η έλλειψη φυσικών αποθεμάτων πετρελαίου, που είναι ήδη εμφανής στην Ασία, θα εξαπλωθεί στην Ευρώπη και στη δυτική ακτή της Αμερικής, αν δεν επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός. Από τις συζητήσεις που είχα με στελέχη του κλάδου και κυβερνητικούς αξιωματούχους, οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται ότι οι επόμενες δύο εβδομάδες θα καθορίσουν την τύχη της αγοράς αργού. Αν το γνωρίζει ο Λευκός Οίκος, αυτό σημαίνει ότι το γνωρίζουν και οι Ιρανοί. Η τέχνη του jawboning μπορεί να επηρεάσει τις αγορές. Ωστόσο, δεν θα έχει μεγάλη σημασία όταν αρχίσει να εξαντλείται το ίδιο το πετρέλαιο.
Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου