Σε συνθήκες ανάπτυξης, η κατάσταση με τους άστεγους στη Λεμεσό είναι αυξητική και ανησυχητική

Πέραν των 500 υποθέσεων αστέγων εξέτασε συνολικά η «ΣΧΕΔίΑ». Καταγράφεται μεγάλη «αύξηση της αστεγίας στους συνταξιούχους»
Του
Κώστα Α. Κωνσταντίνου
Για πολλούς από εμάς η λέξη «έξωση» είναι άγνωστη. Ωστόσο, σε συνθήκες ανάπτυξης των δημοσιονομικών δεικτών και μιας άλλης “spectacular” ανάπτυξης της παράλιας ακτογραμμής, είναι γεγονός. Ένα και μόνο γεγονός ήρθε να μας ταρακουνήσει, στην πόλη της Λεμεσού, την ώρα που η πόλη αυξάνεται καθ’ ύψος και παράλληλα μαζί με την κατάσταση αυτή διογκώνεται και το θέμα της στέγης σε όλες τις παραμέτρους. Διαθεσιμότητα, κόστος, απόσταση…
Στις 3 Δεκεμβρίου 2025, 65χρονη γυναίκα έχει ταμπουρωθεί σπίτι της, στον Αϊ-Γιάννη, απειλώντας να το ανατινάξει με υγραέριο. Ζητούσε ανατροπή της απόφασης για έξωσή της. Το πρωί ενημέρωσε τον γιο της ότι έχει κλειστεί στην οικία, κρατώντας φιάλες υγραερίου. Ενδεικτική κατάσταση του τι και πώς μπορεί να αντιδράσει ο μέσος άνθρωπος στην απόγνωσή του όταν γνωρίζει ότι κάποιοι αργά ή γρήγορα θα τον αναγκάσουν να φύγει από το σπίτι επειδή ως χώρος είτε πρέπει να ανακαινιστεί είτε πρέπει, πολύ απλά, να κατεδαφιστεί για να αξιοποιηθεί το φιλέτο γης, καθ’ ύψος, και φυσικά να προσφερθεί σε ενδιαφερόμενους με πιο παχυλά πορτοφόλια. Ειδικά, μάλιστα, όταν η επόμενη μέρα θα τον φέρει χωρίς στέγη. Έξωση και αστεγία, λοιπόν, είναι έννοιες και καταστάσεις που μπορούν να συσχετιστούν ειδικά στη Λεμεσό, εάν λάβει κάποιος υπόψιν τα στοιχεία της ετήσιας έκθεσης του 2024 του Κέντρου Στήριξης και Επανένταξης ΣΧΕΔίΑ του Δήμου Λεμεσού.
2024: 142 νέες εισδοχές
Από το 2019 το Κέντρο είναι η πρώτη δομή αστέγων στην Κύπρο. Το Κέντρο λαμβάνει χορηγία από τις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας και δίδει εξειδικευμένες υπηρεσίες στήριξης, καταγράφει την κατάσταση στη Λεμεσό και εμπλέκεται σε δράσεις, όπως υπηρεσίες ημερήσιας φροντίδας (χώροι για μπάνιο, χώροι ξεκούρασης, φαγητό, κάλυψη αναγκών ένδυσης/υπόδυσης, διασύνδεση με Υπηρεσίες Υγείας, χώροι πλυντηρίου). Παράλληλα, δίδει ψυχολογική και κοινωνική στήριξη, καθοδήγηση και διαμεσολάβηση για διάφορα επιδόματα, και προσφέρει την ίδια ώρα συμβουλές για στέγη και εργασιακά θέματα, παρεμβαίνοντας παράλληλα επί του πεδίου για εντοπισμό των αστέγων βάσει αναφορών. Διαθέτει 24ωρη γραμμή αναφορών. Για το 2024 τα στατιστικά δεδομένα αναφέρουν ότι κατά μέσο όρο επισκέπτονται το Κέντρο, για επιτόπιες υπηρεσίες, περίπου 15-20 άτομα εβδομαδιαίως, ενώ οι μηνιαίες κλήσεις ανέρχονται στις 350-400. Στην 24ωρη γραμμή αναφορών οι κλήσεις μηνιαίως φτάνουν περίπου τις είκοσι.
Τη χρονιά που μας πέρασε καταγράφηκαν 142 νέες εισδοχές με βασικό αίτημα την αστεγία. Το 53% αντιμετωπίζουν συνδεόμενο αίτημα, όπως είναι η εξασφάλιση επιδομάτων. Επίσης, η συντριπτική πλειοψηφία (75%) αποτάθηκε στο Κέντρο έπειτα από παραπομπή που δέχθηκε από άλλην υπηρεσία ή έπειτα από αναφορά. Στα πλαίσια της προσφοράς του Κέντρου έγιναν 720 συμβουλευτικές συνεδρίες προς τους επωφελούμενους του Κέντρου.
Με βάση τα στοιχεία του Κέντρου, όπως διαμορφώθηκαν στις 31/01/25, από τις 142 περιπτώσεις οι 33 έκλεισαν, ενώ άλλες οκτώ παρ’ όλο που κάλυψαν τη στεγαστική τους ανάγκη εξακολουθούν να διατηρούν συνεργασία με το Κέντρο με σκοπό τη μακροχρόνια στήριξή τους. Η κατάσταση αυτή αναφέρεται ως «συντήρηση» στη νέα στεγαστική τους κατάσταση, καθώς τα άτομα παρουσιάζουν αυξημένη αδυναμία στην καθημερινή λειτουργικότητά τους. Η μακροχρόνια στήριξη περιλαμβάνεται επίσης στις ενέργειες πρόληψης του Κέντρου. 69 υποθέσεις παραμένουν ενεργές από προηγούμενες χρονιές, ενώ 185 υποθέσεις από προηγούμενες χρονιές βρίσκονται επίσης σε κατάσταση «συντήρησης» λόγω υψηλής ευαλώτητας και ανάγκης για μακροχρόνια στήριξη. Ο συνολικός αριθμός αστέγων που απασχόλησαν το Κέντρο κατά το 2024 ξεπερνά τις 500 περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των χρόνια άστεγων και των μετακινούμενων αστέγων. Με βάση τα στοιχεία που εξασφάλισε η «Χ», οι περιπτώσεις που απασχολούν τις υπηρεσίες του Κέντρου αυτή τη στιγμή, για σκοπούς πρόληψης επειδή βρίσκονται σε κατάσταση «συντήρησης», είναι 193. Οι περιπτώσεις που έχουν ενεργό φάκελο και βρίσκονται σε κατάσταση αστεγίας αυτή τη στιγμή είναι 169.
Η ανησυχητική τάση
Το 34% των περιπτώσεων ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα 31-45 ετών και το 25% σε καθεμία από τις ομάδες 46-60 ετών και άνω των 60. Ωστόσο, καταγράφεται ότι η ηλικιακή ομάδα άνω των 60 παρουσιάζει σημαντική αύξηση σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές όπου κυμαινόταν περίπου στο 17-18%. Το 37% των περιπτώσεων είναι διαζευγμένοι και το 33% ζουν μόνοι τους, περιπτώσεις στις οποίες σημειώνεται η απουσία υποστηρικτικού περιβάλλοντος. Το 61% είναι Ελληνοκύπριοι, το 10% προέρχεται από χώρες της ΕΕ και το 29% από Τρίτες Χώρες. Ωστόσο, η εκτίμηση του Κέντρου είναι ότι τα ποσοστά αλλοδαπών αστέγων είναι πολύ μεγαλύτερα, αλλά συνήθως δεν επιθυμούν συνεργασία ή δεν εντοπίζονται ή δεν γνωρίζουν πού να αποταθούν.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που εξασφάλισε η «Χ», 52 άτομα έλαβαν σταθερές υπηρεσίες ψυχολογικής στήριξης κατά το 2024, ενώ σημειώνεται ότι μία στις τέσσερις περιπτώσεις του 2024 παρακολουθείται από ψυχίατρο. Παράλληλα, κρίνεται απαραίτητη η συνεργασία με ψυχίατρο για το 16% των περιπτώσεων, αλλά δεν επιθυμούν να συνεργαστούν με ψυχίατρο.
Ο παράγοντας «έξωση»
Ποια είναι η κατάσταση των ανθρώπων που αποτείνονται κατά την εισδοχή στο Πρόγραμμα; Η πλειονότητα των ατόμων ,42 περιπτώσεις σε ποσοστό σχεδόν 30%, συνδέεται με τον παράγοντα της έξωσης. Άτομα δηλαδή που έχουν έξωση από το σπίτι το οποίο ενοικιάζουν. Ισοϋψείς είναι οι καταστάσεις ατόμων που είτε βρίσκονταν στο δρόμο, διέμεναν δηλαδή στο αυτοκίνητο, σε πάρκα, στην παραλία, είτε σε ακατάλληλες συνθήκες που αφορούν εγκαταλελειμμένα υποστατικά ή υποστατικά τα οποία ενοικιάζουν και οι συνθήκες δεν είναι βιώσιμες είτε περιβάλλον φιλοξενίας σε χώρους όπως ο ΣΠΑΒΟ, Hostel ή σε Στέγη Ηλικιωμένων. Στις περιπτώσεις φιλοξενίας πρόκειται για άτομα που μένουν σε φίλους τους ή συγγενείς.
Ο δήμος προειδοποιεί
Μπορεί ο Δήμος Λεμεσού να καταβάλλει καθημερινά προσπάθειες για την αποτελεσματική στήριξη των αστέγων, ωστόσο προειδοποιεί με βάση τη σχετική έκθεση ότι η κατάσταση στην πόλη είναι ανησυχητική και απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες και διεύρυνση των υπηρεσιών στήριξης στην πόλη.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η συνεργασία μεταξύ των Υπηρεσιών Κοινωνικής Στήριξης και Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας είναι ζωτικής σημασίας και τονίζει την ίδια ώρα ότι απαιτείται ενίσχυση των υποδομών στέγασης μέσω της στεγαστικής πολιτικής και η δημιουργία ασφαλών και βιώσιμων χώρων φιλοξενίας παραμένει επιτακτική για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης. Την ίδια ώρα, κωδικοποιεί τις δυσκολίες διαχείρισης του ζητήματος και μεταξύ άλλων επισημαίνει την απουσία προσωρινών δομών φιλοξενίας και διανυκτέρευσης ως μεταβατικό στάδιο στο στεγαστικό πλάνο, την απουσία άλλων υποστηρικτικών προγραμμάτων με ευελιξία ειδικότερα στους τομείς της Υγείας και της Ψυχικής Υγείας, όπως και τη δυσκολία στην παροχή βοήθειας σε χρόνια άστεγους οι οποίοι δεν διαθέτουν έγγραφα. Εντοπίζει, επίσης, δυσκολία στην άμεση επικοινωνία με κρατικές υπηρεσίες και καθυστερήσεις στις επιτόπιες παρεμβάσεις όπου απαιτείται συντονισμός με διάφορες υπηρεσίες του κράτους και την ίδια ώρα στηλιτεύει την αρνητική στάση ιδιοκτητών σπιτιών για ενοικίαση σε λήπτες του ΕΕΕ και συνταξιούχους.