Σε ρήξη με την κοινωνία

Η ανάγνωση πίσω από τους αριθμούς και τα ευρήματα της Δημοσκόπησης RAI
Ο Αντώνης Πολυδώρου είναι πολιτικός αναλυτής
Τέσσερις μήνες πριν τις βουλευτικές εκλογές, εμπεδώνεται η εκτίμηση ότι θα υπάρξει μια αναδιαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού όπως το ξέραμε από το 1974 και μετά. Η δημοσκόπηση της RAI Consultants, έρχεται να επιβεβαιώσει τα ευρήματα προηγούμενων δημοσκοπήσεων, με τα παραδοσιακά κόμματα να βρίσκονται υπό τεράστια πίεση, το ΕΛΑΜ να διεκδικεί ρυθμιστικό ρόλο και καινούργια σχήματα να εμφανίζονται έτοιμα να διαταράξουν τους κομματικούς συσχετισμούς και να επανακαθορίσουν τα δεδομένα και τις συμμαχίες ενόψει προεδρικών εκλογών. Παρότι πολλά μπορούν να αλλάξουν μέχρι και τον Μάιο, με την αδιευκρίνιστη ψήφο να παραμένει σε υψηλά επίπεδα, είναι ξεκάθαρο ότι το ποσοστό του εκλογικού σώματος που τοποθετείται βάσει ιδεολογιών μειώνεται και η αντισυστημική ψήφος ενισχύεται, διαμορφώνοντας ένα σκηνικό απόλυτης ρευστότητας που μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε ολική ανατροπή. Τέσσερα στοιχεία ξεχωρίζουν από τη δημοσκόπηση: Το γεγονός ότι το βίντεο δεν πληγώνει την εικόνα του προέδρου στον βαθμό που θα ανέμενε κάποιος βάσει της καταγραφόμενης αποδοκιμασίας από την κοινωνία, η οριζόντια απαξίωση του κομματικού συστήματος, η κανονικοποίηση του ΕΛΑΜ, και η ανάδειξη του αντισυστημικού μπλοκ σε τέταρτο παίκτη.
Αποδοκιμασία, όχι όμως κατάρρευση
Το πρώτο στοιχείο, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί και ως μη αναμενόμενο, είναι το ποσοστό έγκρισης που απολαμβάνουν Νίκος Χριστοδουλίδης και κυβέρνηση. Παρά την οργή που καταγράφεται για το βίντεο και το γεγονός ότι 76% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι επηρέασε αρνητικά την εικόνα του προέδρου (μόλις 11% δηλώνει πως δεν επηρεάστηκε), αυτό δεν αντικατοπτρίζεται, σε απόλυτο τουλάχιστον βαθμό, στα νούμερα. Το βίντεο έχει πλήξει την εικόνα του Νίκου Χριστοδουλίδη, η αποδοκιμασία όμως δεν φαίνεται να επικεντρώνεται ή να εξαντλείται στο πρόσωπο του. Από τον τρόπο που ασκεί τα καθήκοντα του ο πρόεδρος, 33% των ερωτηθέντων δηλώνει πολύ ή αρκετά ικανοποιημένο, ενώ η ικανοποίηση από το έργο της κυβέρνησης φτάνει το 31% (6% δηλώνει πολύ ικανοποιημένο και 25% αρκετά).
Αυτή η συγκράτηση των ποσοστών του προέδρου, εφόσον επιβεβαιωθεί και στη συνέχεια μπορεί να εξηγηθεί με δύο τρόπους: Είτε η κοινωνία θεωρεί ότι η διαφθορά είναι ένα διαχρονικό πρόβλημα που αγγίζει οριζόντια το σύστημα (άρα δεν το χρεώνει αποκλειστικά στον πρόεδρο), είτε υπάρχουν ζητήματα που ιεραρχούνται πάνω από τη διαφθορά, με αποτέλεσμα το βίντεο να επηρεάζει μεν τον Νίκο Χριστοδουλίδη, να μην οδηγεί όμως στην κατάρρευση της εικόνας του. Στη συγκεκριμένη δημοσκόπηση η διαφθορά κατατάσσεται τέταρτη όσον αφορά τα ζητήματα που θα καθορίσουν την ψήφο στις Βουλευτικές (πίσω από την οικονομία, το Κυπριακό και το μεταναστευτικό)
Πάντως η πορεία του Νίκου Χριστοδουλίδη προς το ‘28 παραμένει δύσκολη αφού το ποσοστό αποδοχής του συνεχίζει να είναι χαμηλό (κυρίως σε θέματα εσωτερικής διακυβέρνησης) για εν ενεργεία πρόεδρο (μόνο το 50% όσων τον ψήφισαν δηλώνει ικανοποιημένο), ενώ και τα ζητήματα που τίθενται ως προτεραιότητα από την κοινωνία (οικονομία- ακρίβεια, Κυπριακό) είναι ζητήματα που είναι δύσκολα αντιμετωπίσιμα.
Το κομματικό σύστημα μετρά πληγές
Το μεγαλύτερο πρόβλημα φαίνεται, πάντως, να το έχουν τα παραδοσιακά κόμματα, για τα οποία μόλις 12% των ερωτηθέντων δηλώνει πολύ ή αρκετά ικανοποιημένο, και είναι αυτό που διατηρεί τις πολιτικές φιλοδοξίες του Νίκου Χριστοδουλίδη ανοικτές. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό που αφορά όλες τις δημογραφικές ομάδες και το οποίο επιβεβαιώνει την οριζόντια απαξίωση τον κομματικού συστήματος, στο πλαίσιο μιας αντίληψης ότι «όλοι είναι ίδιοι» αλλά και αποτέλεσμα της αδυναμίας του να δώσει λύσεις στα σοβαρά προβλήματα, και να λειτουργήσει ως εν δυνάμει ηγεσία. Αυτό, μαζί με τα διαχρονικά φαινόμενα διαφθοράς, δείχνει να έχει οδηγήσει την κοινωνία σε οριστική ρήξη με το κομματικό σύστημα, η οποία σήμερα φαντάζει μη ανατρέψιμη. Για όλα τα κόμματα, πλην του ΕΛΑΜ, το ταβάνι (με ελάχιστες πιθανότητες να το πιάσουν) φαίνεται να είναι τα ποσοστά που έλαβαν το 2021. ΔΗΣΥ, ΑΚΕΛ και ΔΗΚΟ καταγράφουν σοβαρές απώλειες, ενώ τα υπόλοιπα κοινοβουλευτικά κόμματα δίνουν μάχη επιβίωσης.
Το ΕΛΑΜ κανονικοποιείται
Ένα τρίτο σημαντικό συμπέρασμα από τη δημοσκόπηση είναι η απενοχοποίηση της ψήφου προς το ΕΛΑΜ και η ανάδειξη του σ’ ένα κόμμα όπως όλα τα άλλα. Δεν είναι απλά ότι εμπεδώνεται ως τρίτη δύναμη (16.5% με την αναγωγή), με περιθώριο για περαιτέρω άνοδο αφού το 12% των αναποφάσιστων- μεγαλύτερο από κάθε άλλο κόμμα- δηλώνει ότι είναι πιο κοντά στο ΕΛΑΜ. Είναι ότι κανονικοποιείται στην ευρύτερη κοινωνία. Σύμφωνα με την δημοσκόπηση, μόλις 38% απορρίπτει ή δηλώνει ότι δεν θα ψήφιζε ποτέ ΕΛΑΜ, (ίδιο ποσοστό δηλώνει ότι απορρίπτει/δεν θα ψήφιζε ΑΚΕΛ), με το ποσοστό αυτό να είναι ακόμα πιο μειωμένο (26%) ανάμεσα στους ψηφοφόρους του ΔΗΣΥ, δείχνοντας ότι το κόμμα πληρώνει και τη διάσπαση του 23 αλλά και το ότι δεν είχε ξεκάθαρη θέση και στρατηγική απέναντι στο ΕΛΑΜ. Την ίδια στιγμή και οι θέσεις του φαίνεται να έχουν πλέον σημαντική απήχηση. Το ΕΛΑΜ βρίσκεται στην κορυφή στην ερώτηση ποιο κόμμα έχει τις καλύτερες θέσεις στο Μεταναστευτικό και την ασφάλεια, δεύτερο στην πάταξη της διαφθοράς και τρίτο στο Κυπριακό. Το γεγονός ότι απενοχοποιείται αλλά και ότι οι θέσεις του κερδίζουν έδαφος εντός κοινωνίας, διαμορφώνει τις συνθήκες ώστε στο άμεσο μέλλον το ΕΛΑΜ όχι μόνο να αποτελέσει ένα σημαντικό παίκτη στο πολιτικό παζλ της χώρας, αλλά τον καθοριστικό παράγοντα, μετατρεπόμενο σε κομμάτι την εξουσίας ή στην ίδια την εξουσία.
Νέος 4ος παίκτης στη Βουλή
Το τέταρτο στοιχείο που αναδεικνύει ή επιβεβαιώνει η δημοσκόπηση είναι η μετατροπή του λεγόμενου ή αυτοπροσδιοριζόμενου αντισυστημικού ή εξωσυστημικού μπλοκ σε σημαντικό παίκτη στη νέα Βουλή. Ήδη Άλμα και Άμεση Δημοκρατία εμφανίζονται σε τέταρτη και πέμπτη θέση αντίστοιχα, με ποσοστά πέραν του 10% το καθένα. Αυτό το ποσοστό είναι πιθανόν να αυξηθεί περαιτέρω αν κάποιος δει τα επίπεδα απογοήτευσης ή οργής προς το παραδοσιακό κομματικό σύστημα, την πρωτόγνωρη αποσυσπείρωση (34% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι δεν είναι ικανοποιημένο με το κόμμα που ψήφισε το 21 και δεν θα το ξαναψηφίσει), αλλά και την ετοιμότητα που δείχνει ένα κομμάτι που μέχρι πρόσφατα βρισκόταν στην αποχή να πάει να ψηφίσει. Αυτό το γεγονός δημιουργεί τις συνθήκες για μια κατακερματισμένη Βουλή όχι τόσο λόγω των πολλών σχηματισμών που φαίνεται να εντάσσονται στη νέα Βουλή, αλλά λόγω των πολλών και διαφορετικών χαρακτηριστικών, στόχων και προθέσεων, αλλά και του απρόβλεπτου χαρακτήρα, ιδιαίτερα των νέων σχηματισμών.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η ρευστότητα που δείχνει να χαρακτηρίζει το πολιτικό περιβάλλον προεκλογικά θα συνεχιστεί (ίσως μάλιστα ενταθεί) και μετά τις εκλογές.