Πώς η Χεζμπολάχ αναδομήθηκε ενώ θεωρείτο «νεκρή» – Οι τακτικές που θυμίζουν δεκαετία του ’80

Παρά τις δηλώσεις τόσο από το Ισραήλ και την Ουάσιγκτον, όσο και από την ίδια την κυβέρνηση του Λιβάνου που για περισσότερο από ένα χρόνο μιλούσαν σαν να έχει η Χεζμπολάχ καταρρεύσει οριστικά, η λιβανέζικη οργάνωση βρίσκεται και πάλι σε πόλεμο με το Ισραήλ, με επιθέσεις ως απάντηση στον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν.
Η ικανότητά της να χτυπά βαθιά μέσα στο ισραηλινό έδαφος δείχνουν ότι η Χεζμπολάχ αντιμετώπισε τους 15 μήνες κατάπαυσης πυρός με το Ισραήλ όχι ως τέλος του πολέμου, αλλά ως ένα στενό χρονικό περιθώριο για να αναδιοργανωθεί και να προετοιμαστεί γι’ αυτό που πίστευε ότι αναπόφευκτα θα ακολουθούσε.
Αυτό συνέβη παρά το γεγονός ότι πολλοί υποστηρίζαν ότι οι ισραηλινές επιθέσεις είχαν καταστρέψει το 80% της στρατιωτικής δύναμης της Χεζμπολάχ.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, δήλωσε ότι η εκστρατεία είχε «καθυστερήσει» τη λιβανέζικη οργάνωση «κατά δεκαετίες», κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος των πυραύλων της και εξόντωσε την ανώτατη ηγεσία της. Από την πλευρά του ένας υψηλόβαθμος Αμερικανός αξιωματούχος την χαρακτήρισε «εξαιρετικά αδύναμη». Ο διοικητής του Αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM), Μάικλ Κουρίλα, προχώρησε ακόμη περισσότερο, χαρακτηρίζοντας τη Χεζμπολάχ «αποδεκατισμένη», ενώ εξήρε την ανάπτυξη των Ενόπλων Δυνάμεων του Λιβάνου σε περιοχές που περιέγραψε ως «προπύργια» της «πρώην οργάνωσης». Παρόμοια και η ρητορική και από την πλευρά της Βηρυτού, με τον πρόεδρο του Λιβάνου, Τζόζεφ Αούν να δηλώνει ότι το κράτος πρέπει να κατέχει το «αποκλειστικό δικαίωμα να φέρει όπλα», ενώ ο πρωθυπουργός Ναουάφ Σαλάμ είπε ότι η στρατιωτική παρουσία της Χεζμπολάχ νότια του ποταμού Λιτάνι είχε σχεδόν τελειώσει.
Ωστόσο, μετά την εμπλοκή της λιβανέζικης οργάνωσης στον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο στο Ιράν, φαίνεται ότι το αφήγημα περί κατάρρευσης της Χεζμπολάχ δεν ισχύει.
«Αποστολή εξετελέσθη»
Σύμφωνα με τέσσερις πηγές που είναι εξοικειωμένες με τη διαδικασία αναδόμησης της Χεζμπολάχ, οι οποίες μίλησαν στο Middle East Eye, η ανασυγκρότηση ξεκίνησε στις 28 Νοεμβρίου, μία μέρα μετά την κατάπαυση του πυρός.
Εντός της οργάνωσης, η παραδοχή δεν ήταν ότι ο πόλεμος είχε τελειώσει, αλλά ότι ένας νέος γύρος συγκρούσεων με το Ισραήλ ήταν απλώς θέμα χρόνου. Σύμφωνα με τις πηγές, η οπτική γωνία της οργάνωσης ήταν ότι η κατάπαυση του πυρός δεν ήταν πολιτική διευθέτηση, αλλά ένα επιχειρησιακό διάλειμμα και κάθε μέρα του είχε αξία.
Ακόμα οι πηγές ανέφεραν πως η Χεζμπολάχ πιστεύει ότι το Ισραήλ διέκοψε τις επιθέσεις του για δύο λόγους. Πρώτον, θεωρούσε ότι η οργάνωση είχε πληγεί αρκετά ώστε η διεθνής και εσωτερική πίεση θα ολοκλήρωνε το έργο της μόνιμης πολιτικής κατάρρευσης της Χεζμπολάχ. Δεύτερον, το Ισραήλ εκτίμησε ότι η συνέχιση του πολέμου θα μπορούσε να οδηγήσει σε βαρύτερες απώλειες για το ίδιο, σε μια φάση που θεωρούσε ότι τα στρατηγικά οφέλη που επιδίωκε είχαν ήδη εξασφαλιστεί.
Ωστόσο, τελικά σύμφωνα με τις πηγές η παύση των εχθροπραξιών αποτέλεσε ευκαιρία για τη Χεζμπολάχ. Αυτό σήμαινε ότι παρόλο που ο πόλεμος είχε επιφέρει βαρύ τίμημα στην οργάνωση, είχε επίσης αφήσει ένα κρίσιμο κενό στο οποίο μπορούσε να ανασυγκροτηθεί.
Μάλιστα όπως σημείωσαν οι πηγές ακολούθησε για μία προσπάθεια δεν περιορίστηκε στην αποκατάσταση των βασικών στρατιωτικών δυνατοτήτων της, αλλά η φιλοδοξία ήταν ευρύτερη και αποσκοπούσε στο να ανακτήσει η Χεζμπολάχ όσο το δυνατόν περισσότερες από τις δυνατότητες που είχε η δομή και η υποδομή της πριν από τον Οκτώβριο του 2023.
Μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου του 2025, σύμφωνα με τις πηγές, οι στρατιωτικοί διοικητές είχαν ενημερώσει την ηγεσία πως ό,τι μπορούσε να αναδομηθεί είχε αναδομηθεί.
«Είπαμε στους ηγέτες: αποστολή εξετελέσθη», ανέφερε μια πηγή, επικαλούμενη τα λόγια των στρατιωτικών διοικητών.
Ορισμένες δυνατότητες, ιδίως εκείνες που σχετίζονταν με την αεράμυνα και άλλα συστήματα στρατηγικής σημασίας, είχαν υποστεί μη αναστρέψιμες ζημιές, ωστόσο, παρά τις δυσκολίες σύμφωνα με τις πηγές, η προσπάθεια ανοικοδόμησης περιγράφηκε ως εκτεταμένη, μεθοδική και πειθαρχημένη.
Το έργο που είχε μπροστά της η λιβανέζικη ήταν τεράστιο. Στις 17 Σεπτεμβρίου 2024, το Ισραήλ προκάλεσε την έκρηξη εκατοντάδων βομβητών που χρησιμοποιούσαν μέλη της οργάνωσης. Αργότερα τον ίδιο μήνα, σφοδρές αεροπορικές επιθέσεις στη Βηρυτό και σε άλλες περιοχές της χώρας σκότωσαν την κορυφή της στρατιωτικής ηγεσίας της οργάνωσης, καθώς και τον μακροχρόνιο γενικό γραμματέα της, Χασάν Νασράλα. Το Ισραήλ είχε χτυπήσει τη Χεζμπολάχ με μια πολυεπίπεδη εκστρατεία που αποσκοπούσε στη διάσπαση της διοίκησης, στην αποκάλυψη των δικτύων και στην παράλυση της λειτουργικής της ικανότητας.
«Δεν σήκωσαν το τηλέφωνο»
Μια πηγή χαρακτήρισε την ηγεσία της Χεζμπολάχ ως «τυφλωμένη, διάσπαρτη και διαλυμένη», καθώς οι ισραηλινές δυνάμεις ξεκίνησαν μια χερσαία εισβολή τον Οκτώβριο του 2024 μετά από μια έντονη εκστρατεία βομβαρδισμών.
«Η αντοχή των μαχητών στα σύνορα, που πολεμούσαν μέχρι θανάτου, έδωσε στους εναπομείναντες κορυφαίους στρατιωτικούς ηγέτες του κόμματος περιθώριο να αναπνεύσουν και να ανασυγκροτηθούν. Αυτοί οι ζωντανοί μάρτυρες έσωσαν το κόμμα», δήλωσε στο Middle East Eye.
Όταν ρωτήθηκε γιατί ορισμένοι στρατιωτικοί διοικητές επέζησαν, ενώ άλλοι φαινόταν να εξοντώνονται κατά βούληση από τις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές, η πηγή απάντησε: «Δεν σήκωσαν το τηλέφωνο».
Σύμφωνα με τις πηγές, η δομή επικοινωνιών της Χεζμπολάχ είχε υποστεί διείσδυση σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί.
Η οργάνωση είχε πάντα την πεποίθηση ότι τα μέλη της τελούσαν υπό παρακολούθηση. Ωστόσο, κατέστη σαφές ότι το Ισραήλ ήταν σε θέση να παρακολουθεί τη θέση τους σε πραγματικό χρόνο και να εντοπίζει με ακρίβεια τους ηγέτες και τους μαχητές της Χεζμπολάχ.
«Βασικές και πρωτόγονες» μέθοδοι
Πηγές περιέγραψαν πως η οργάνωση εγκατέλειψε σε μεγάλο βαθμό και τα τρία προηγούμενα δίκτυα επικοινωνίας της για ευαίσθητα θέματα, επιστρέφοντας αντ’ αυτού σε αυτό που μια πηγή χαρακτήρισε «βασικές και πρωτόγονες» μεθόδους: ανθρώπινους αγγελιοφόρους, χειρόγραφες σημειώσεις και διαχωρισμένα κανάλια επικοινωνίας μεταξύ διοίκησης και μονάδων πεδίου.
Μια δεύτερη πηγή περιέγραψε την αλλαγή τακτικής ως «σκόπιμη πράξη προσαρμογής» και όχι ως ένδειξη ότι η οργάνωση είχε υποχωρήσει. Επιπλέον, η στρατηγική αυτή συνέβαλε σε μια ευρύτερη δομική αναθεώρηση.
Στα χρόνια που ακολούθησαν τον πόλεμο του Ισραήλ εναντίον του Λιβάνου το 2006, και ιδίως κατά τη διάρκεια της επέμβασης της Χεζμπολάχ στη Συρία προς υποστήριξη του Μπασάρ αλ-Άσαντ, η οργάνωση άρχισε να μοιάζει όλο και περισσότερο με έναν συμβατικό στρατό: μεγαλύτερη, πιο συγκεντρωτική και πιο εξαρτημένη από εκτεταμένες αλυσίδες ιεραρχίας.
Αυτή η μεταμόρφωση επέκτεινε τις δυνατότητές της, αλλά η εμπειρία του πολέμου του 2024 ώθησε τους επιζώντες διοικητές να επανεξετάσουν αυτό το μοντέλο. Η Χεζμπολάχ, σύμφωνα με μια τρίτη πηγή, είχε μετατραπεί σε «ένα μεγάλο κάρο που μπορούσε να κινηθεί μόνο από μια ομάδα επιβήτορων», ενώ παλαιότερα έμοιαζε με «ελαφρύτερα αδέσποτα άλογα».
Μετά τον πόλεμο του 2024, ανέφεραν οι πηγές, ανώτερα στρατιωτικά στελέχη επέστρεψαν σε αυτό που αποκαλούσαν «πνεύμα Μουγκνίγια», μια αναφορά στον αποθανόντα διοικητή Ιμάντ Μουγκνίγια και σε μια παλαιότερη προσέγγιση που βασιζόταν σε διάσπαρτες, ημιαυτόνομες μονάδες.
Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, οι μονάδες λειτουργούν με γενικές οδηγίες βασισμένες σε σενάρια και όχι με συνεχείς άμεσες εντολές. Η σύνδεση με την κεντρική διοίκηση γίνεται πιο ελαστική, πιο αργή και λιγότερο εκτεθειμένη. Αυτή η αλλαγή μπορεί να μειώσει την ταχύτητα σε ορισμένους τομείς, αλλά ενισχύει την αντοχή. Είναι ένα μοντέλο που έχει δημιουργηθεί όχι μόνο για να λειτουργεί, αλλά και για να επιβιώνει. Η ίδια στρατηγική φαίνεται να έχει καθορίσει την επιστροφή της Χεζμπολάχ στο νότο.
Ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης
Δημοσίως, η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός απαιτούσε η Χεζμπολάχ να μην έχει καμία στρατιωτική παρουσία μεταξύ των ισραηλινών συνόρων και του ποταμού Λιτάνι, ενώ ο στρατός του Λιβάνου ανέλαβε την ανάπτυξη δυνάμεων στην περιοχή για πάνω από 60 ημέρες.
Μέχρι τις 8 Ιανουαρίου 2026, ο λιβανικός στρατός είχε ανακοινώσει ότι είχε αναλάβει τον επιχειρησιακό έλεγχο της περιοχής, και ότι σχεδόν όλα τα όπλα εκεί βρίσκονταν πλέον στα χέρια του κράτους. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πηγές, η πραγματικότητα επί του πεδίου ήταν πολύ πιο περίπλοκη.
Όπως ανέφεραν οι πηγές στο Middle East Eye, η Χεζμπολάχ, για την αναδόμησή της δεν χρειάστηκε μεγάλους, ορατούς σχηματισμούς, αλλά αντ’ αυτού βασίστηκε σε μικρότερες ομάδες και μεμονωμένα στελέχη για να επισκευάσει εγκαταστάσεις που είχαν υποστεί ζημιές αλλά δεν είχαν καταστραφεί πλήρως, να επαναλειτουργήσει τοποθεσίες που δεν είχαν εκτεθεί και να ενισχύσει αθόρυβα θέσεις που δεν είχαν αποκαλυφθεί επίσημα.
Οι πηγές περιέγραψαν μία κατάσταση, στην οποία η Χεζμπολάχ δεν αποχωρούσε από τον νότο του Λιβάνου, αλλά αντίθετα, σταδιακά εδραιωνόταν εκ νέου με υπομονή, μυστικότητα και προσεκτικές κινήσεις.
«Συνδέαμε τη μέρα με τη νύχτα, βασιζόμενοι στη διαπροσωπική επικοινωνία για να ανακάμψουμε και να ανασυγκροτηθούμε», ανέφερε χαρακτηριστικά η τρίτη πηγή.
Σύμφωνα με δύο άτομα που είναι εξοικειωμένα με την κατάσταση και μίλησαν στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters, το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) ανασυγκρότησε τη στρατιωτική ηγεσία της Χεζμπολάχ. Περίπου 100 Ιρανοί στρατιωτικοί αξιωματικοί «κάλυψαν τα κενά» πριν από την αναδιάρθρωση της λιβανέζικης οργάνωσης και την ανάπτυξη σχεδίων για τον πόλεμο που διεξάγει τώρα προς υποστήριξη της Τεχεράνης.
Ανέφεραν ότι αξιωματικοί των IRGC αναδιάρθρωσαν επίσης τις δομές διοίκησης της Χεζμπολάχ που είχαν παραβιαστεί από τις ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες.
Ο Αντρέας Κριγκ, λέκτορας στο τμήμα σπουδών ασφάλειας του King’s College του Λονδίνου, δήλωσε ότι οι IRGC «ουσιαστικά αναδιοργάνωσαν τη Χεζμπολάχ σε ένα πολύ πιο οριζόντιο σύστημα», αντιπαραθέτοντας αυτό με την πολιτική ιεραρχία που είχε αναδυθεί γύρω από τον πρώην ηγέτη Χασάν Νασράλα πριν από τη δολοφονία του.
«Αυτό το αποκεντρωμένο μοντέλο που έχουν εφαρμόσει τώρα μοιάζει επίσης λίγο περισσότερο με την εικόνα της Χεζμπολάχ στη δεκαετία του 1980 – πολύ μικρές ομάδες», εξήγησε ακόμα ο Κριγκ.
Πηγή: Al Jazeera, Middle East Eye / ertnews.gr