Περίπου 1.000 χιλιόμετρα δυτικά της Πορτογαλία απλώνεται ένα εντυπωσιακό γεωλογικό σύστημα στον πυθμένα του Ατλαντικού, το οποίο συχνά αποκαλείται «Γκραν Κάνιον του Ατλαντικού» λόγω της τεράστιας έκτασής του.
Το σύμπλεγμα αυτό, γνωστό ως King’s Trough (Γούρνα του Βασιλιά), αποτελεί ένα εκτεταμένο δίκτυο τάφρων και λεκανών μήκους περίπου 500 χιλιομέτρων. Η προέλευσή του έχει απασχολήσει έντονα τους επιστήμονες, καθώς μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ότι σχηματίστηκε απλώς από τη διάταση και τη ρήξη του ωκεάνιου φλοιού. Ωστόσο, νεότερη έρευνα δείχνει ότι η διαδικασία ήταν πιο σύνθετη.
Οι μηχανισμοί σχηματισμού
Κατά ρεπορτάζ του CNN, και σύμφωνα με νέα δεδομένα από ερευνητές του GEOMAR Helmholtz Centre for Ocean Research Kiel, ο σχηματισμός του King’s Trough οφείλεται σε συνδυασμό δύο βασικών διεργασιών.
Αρχικά, την αποδυνάμωση του φλοιού λόγω θερμότητας από μια ανερχόμενη θερμική στήλη του μανδύα, όπως και την έντονη πίεση που ασκήθηκε από ένα προσωρινό όριο τεκτονικών πλακών
Οι επιστήμονες χαρτογράφησαν λεπτομερώς την περιοχή με σύγχρονα ηχοβολιστικά συστήματα και ανέλυσαν ηφαιστειακά πετρώματα για να προσδιορίσουν την ηλικία και την προέλευσή τους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το σύμπλεγμα δημιουργήθηκε πριν από 37 έως 24 εκατομμύρια χρόνια. Παράλληλα, εντοπίστηκαν ενδείξεις ότι ένα όριο πλακών πέρασε από την περιοχή, προκαλώντας έντονη παραμόρφωση του φλοιού, πριν μετακινηθεί αλλού.
Η ύπαρξη θερμικής στήλης φαίνεται πως έπαιξε καθοριστικό ρόλο, καθώς θέρμανε και αποδυνάμωσε τον φλοιό, καθιστώντας τον πιο ευάλωτο στις τεκτονικές πιέσεις. Αυτό πιθανότατα «καθοδήγησε» το όριο των πλακών να κινηθεί κατά μήκος της συγκεκριμένης ζώνης.
Γιατί δεν εξελίχθηκε περισσότερο
Με βάση το ίδιο ρεπορτάζ, παρά τη δύναμη των διεργασιών αυτών, δεν ήταν αρκετές για να δημιουργήσουν μια εκτεταμένη ζώνη όπως η Μεσο-Ατλαντική Ράχη. Όταν το όριο των πλακών μετακινήθηκε νοτιότερα, προς τις Αζόρες, η εξέλιξη του King’s Trough σταμάτησε.
Η μελέτη συνδέει επίσης το φαινόμενο με την ευρύτερη γεωδυναμική της περιοχής, υποστηρίζοντας ότι η θερμική στήλη που επηρέασε το σύμπλεγμα ίσως αποτελεί πρώιμο στάδιο της σημερινής θερμικής δραστηριότητας στις Αζόρες. Μάλιστα, το Terceira Rift στην ίδια περιοχή θεωρείται πιθανό σύγχρονο ανάλογο, προσφέροντας ένα «ζωντανό εργαστήριο» για την κατανόηση του σχηματισμού τέτοιων υποθαλάσσιων δομών.
Με αυτόν τον τρόπο, η νέα έρευνα φωτίζει πιο ολοκληρωμένα το πώς αλληλεπιδρούν οι κινήσεις των τεκτονικών πλακών με τη θερμότητα από το εσωτερικό της Γης, διαμορφώνοντας εντυπωσιακά γεωλογικά τοπία στον πυθμένα των ωκεανών.
Διαβάστε επίσης: Ο μικρός πίθηκος Punch βρήκε συντροφιά, δείτε εικόνες με τις τρυφερές αγκαλιές
Πώς δημιουργήθηκε ένα «Γκραν Κάνιον» στον Ατλαντικό- Οι τεράστιες εκτάσεις του
Ένα τεράστιο υποθαλάσσιο γεωλογικό σύστημα, γνωστό ως «Γκραν Κάνιον του Ατλαντικού» ή King’s Trough, εντοπίστηκε περίπου 1.000 χιλιόμετρα δυτικά της Πορτογαλίας. Το σύμπλεγμα αυτό, μήκους 500 χιλιομέτρων, αποτελείται από ένα εκτεταμένο δίκτυο τάφρων και λεκανών. Νεότερες έρευνες αποκαλύπτουν ότι ο σχηματισμός του δεν οφείλεται μόνο στη διάταση του ωκεάνιου φλοιού, αλλά και στην αποδυνάμωση του φλοιού από μια ανερχόμενη θερμική στήλη του μανδύα και στην πίεση από ένα προσωρινό όριο τεκτονικών πλακών. Οι επιστήμονες, χρησιμοποιώντας ηχοβολιστικά συστήματα και αναλύοντας ηφαιστειακά πετρώματα, χρονολόγησαν το σύμπλεγμα μεταξύ 37 και 24 εκατομμυρίων ετών. Εντόπισαν επίσης ενδείξεις ότι ένα όριο πλακών πέρασε από την περιοχή, προκαλώντας παραμόρφωση του φλοιού πριν μετακινηθεί. Η θερμική στήλη φαίνεται να έπαιξε καθοριστικό ρόλο, αποδυναμώνοντας τον φλοιό και καθοδηγώντας την κίνηση του ορίου των πλακών. Παρά τις ισχυρές γεωλογικές δυνάμεις, το King’s Trough δεν εξελίχθηκε σε μια εκτεταμένη ζώνη όπως η Μεσο-Ατλαντική Ράχη, καθώς το όριο των πλακών μετακινήθηκε νοτιότερα, προς τις Αζόρες, σταματώντας την εξέλιξή του. Η μελέτη συνδέει το φαινόμενο με τη θερμική δραστηριότητα στις Αζόρες, υποδεικνύοντας ότι η θερμική στήλη μπορεί να αποτελεί πρώιμο στάδιο αυτής της δραστηριότητας. Το Terceira Rift στην ίδια περιοχή θεωρείται ένα σύγχρονο ανάλογο του King’s Trough, προσφέροντας ένα «ζωντανό εργαστήριο» για την κατανόηση του σχηματισμού τέτοιων υποθαλάσσιων δομών. Η έρευνα αυτή φωτίζει την αλληλεπίδραση μεταξύ των κινήσεων των τεκτονικών πλακών και της θερμότητας από το εσωτερικό της Γης, αποκαλύπτοντας πώς διαμορφώνονται τα εντυπωσιακά γεωλογικά τοπία στον πυθμένα των ωκεανών.
