Πολιτισμός επί ημερών Βασιλείου

«Ο καλύτερος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας». Αυτός είναι ένας από τους χαρακτηρισμούς που έχουν αποδοθεί στον Γιώργο Βασιλείου, ο οποίος βύθισε την Κύπρο στο πένθος, από το βράδυ της Τρίτης, 13 Ιανουαρίου 2025, όποτε και γνωστοποιήθηκε ο θάνατός του. Ένας Πρόεδρος, μέσα από το έργο του οποίου, διαφαίνεται ότι πράγματι αγάπησε και εργάστηκε για να τεθούν θεμέλια για την ανάπτυξη του κράτους της Κύπρου και φυσικά για να προχωρήσει η διαδικασία για την επίλυση του Κυπριακού. Το τελευταίο, βέβαια, ταλανίζει ακόμη την Κύπρο και οι ελπίδες, μισό και πλέον αιώνα, σιγοσβήνουν - ωσότου, φυσικά, έχουμε [ψηφίσουμε] έναν Πρόεδρο που θα αποδείξει ότι η έγνοια του είναι να ξεφύγουμε από το status quo.
Η απώλεια ενός τέτοιου διορατικού ανθρώπου είναι αναμφίβολα μεγάλη. Ταυτόχρονα, όμως, πιστεύω λειτουργεί και ως υπενθύμιση του αποτυπώματος μιας διακυβέρνησης που, για πολλούς, επανακαθόρισε το τι σημαίνει σύγχρονη, προοδευτική και θεσμικά συνεπής άσκηση εξουσίας στην Κυπριακή Δημοκρατία. Τουλάχιστον, για την υποφαινόμενη, φαίνεται να ήταν μια καλή περίοδος για την Κύπρου, εάν ληφθεί υπόψη ότι ο μόνος Πρόεδρος που βίωσα [εννοώντας όταν άρχισα να αντιλαμβάνομαι τι σημαίνει διακυβέρνηση] ήταν ο Νίκος Αναστασιάδης και τώρα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης.
Αυτή την περίοδο που διανύουμε, ενόψει και των βουλευτικών εκλογών, ίσως ιδέες που κάποτε συνέβαλαν στην εξέλιξη του τόπου και στις οποίες εξακολουθούμε να στηριζόμαστε μέχρι σήμερα, να μπορούν ακόμη να λειτουργήσουν ως σημείο αναφοράς, καθώς -κάποιοι- ήδη αρχίσαμε να ανησυχούμε για τη σύνθεση της επόμενης κοινοβουλευτικής παρουσίας της χώρας μας. Ως εκ τούτου, μέσω αυτής της στήλης, επιλέξαμε να δώσουμε φως σε μερικά από τα επιτεύγματα εκείνης της περιόδου. Πρώτο και ίσως το πιο ευρέως γνωστό, υπήρξε η ίδρυση και η έναρξη λειτουργίας του Πανεπιστήμιο Κύπρου. Ο Πρόεδρος Βασιλείου, αψηφώντας τις αντιδράσεις της εποχής και τις αγκυλώσεις που ήθελαν την παιδεία μας εγκλωβισμένη σε παρωχημένα πρότυπα, προχώρησε στην ίδρυση ενός πνευματικού πνεύμονα που άλλαξε άρδην το επίπεδο της ανώτατης εκπαίδευσης και της έρευνας στη χώρα, ενώ φυσικά αποφοιτούν μέχρι σήμερα χιλιάδες Κύπριοι και Ελλαδίτες. Πέραν, όμως, της ίδιας της ίδρυσης, ιδιαίτερη σημασία είχε και η ανάπτυξη εξειδικευμένων ερευνητικών δομών στο εσωτερικό του πανεπιστημίου. Ενδεικτική είναι η δημιουργία της Ερευνητικής Μονάδας Αρχαιολογίας, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στη συστηματική μελέτη, τεκμηρίωση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου. Σε ό,τι αφορά την αρχιτεκτονική κληρονομιά, εκείνη την περίοδο θεσπίστηκε ο περί Διατηρητέων Οικοδομών Νόμος 68(I)/1992, μέσω του οποίου το κράτος καθιέρωσε για πρώτη φορά συγκεκριμένα οικονομικά κίνητρα για τη συντήρηση και αποκατάσταση ιστορικών κτηρίων, εντάσσοντας έτσι την αρχιτεκτονική κληρονομιά σε μια συνεκτική πολιτιστική πολιτική.
Επί των ημερών του, σταθμός για την ανάπτυξη της πολιτιστικής πολιτικής αποτέλεσε η αναβάθμιση της μέχρι τότε Μορφωτικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Παιδείας σε αυτοτελή διεύθυνση, με την ονομασία Τμήμα Πολιτιστικών Υποθέσεων, σηματοδοτώντας τη μετάβαση από αποσπασματικές δράσεις σε πιο συγκροτημένο σχεδιασμό. Στον δεύτερο τόμο του βιβλίου του, «Πραγματισμός vs Λαϊκισμός», ο ίδιος ο Γιώργος Βασιλείου, αναφέρει, ακόμη, την έναρξη της λειτουργίας της «Κρατικής Πινακοθήκης Σύγχρονης Κυπριακής Τέχνης» όπως και της «Κρατικής Ορχήστρας Δωματίου και Νέων». Επιπλέον, σημειώνει την κατάργηση του δημοτικού φόρου θεάματος για θέατρα, κινηματογράφους και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Στο εικαστικό πεδίο, πάντως, τονίζει ότι μία από τις σημαντικότερες του πολιτικές ήταν η «υποχρέωση όλων των υπουργείων και κρατικών ιδρυμάτων να αγοράζουν έργα Κύπριων ζωγράφων επί τακτικής βάσης». Μάλιστα, δίνει και αριθμό για το 1992: «Αγοράστηκαν 440 πίνακες και γλυπτικά έργα». Αυτό επιβεβαιώνεται και στη συνέντευξη του ανώτερου μορφωτικού λειτουργού, Γιάννη Κατσούρη, στην -ίσως τότε μοναδική πολιτιστική συντάκτρια του τόπου- Μαρίνα Σχίζα, που μέσα από αυτή τη συνομιλία, κατέγραψε ίσως το πιο ολοκληρωμένο και δημοσιογραφικά πολιτιστικό δείγμα για την εποχή. Μία ακόμη αναφορά, στη συνέντευξη, είναι πως «στον τακτικό προϋπολογισμό για βιβλία είχαμε 90 χιλιάδες, σήμερα έχουμε 140». Στη διακυβέρνηση Βασιλείου, θεσμοθετήθηκε και ο «Πολιτιστικός Σεπτέμβρης» ο οποίος μετονομάστηκε τότε σε Διεθνές Φεστιβάλ «Κύπρια», με στόχο την προβολή της κυπριακής τέχνης και την ανάπτυξη των σχέσεων με άλλες χώρες.
Να έχουμε περισσότερους, λοιπόν, όπως ο μακαριστός Πρόεδρος Γιώργος Βασιλείου, που θέτουν ως κύριο μέλημα την επίλυση του Κυπριακού, ενώ δεν ξεχνάμε την ενίσχυση της ελευθερίας έκφρασης, ούτε τον δρόμο που άνοιξε με την υποβολή της αίτησης ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση - από την οποία τώρα επωφελούνται πολλοί καλλιτέχνες.
[Ενδιαφέρον εύρημα πάντως είναι η από τότε αναφορά και αίτημα για ίδρυση ενός Υφυπουργείου Πολιτισμού και οι πολλές κριτικές από πολίτες στον Τύπο].