Παραιτήσεις στη Human Rights Watch για μπλοκάρισμα έκθεσης για Παλαιστινίους

Σοβαρούς εσωτερικούς κλυδωνισμούς προκαλεί στη Human Rights Watch η παραίτηση δύο βασικών ερευνητών της οργάνωσης, οι οποίοι αποχωρούν καταγγέλλοντας ότι η ηγεσία μπλόκαρε την έκδοση πολυσέλιδης έκθεσης που τεκμηρίωνε πως η διαχρονική άρνηση του Ισραήλ στο δικαίωμα επιστροφής των Παλαιστίνιων προσφύγων συνιστά «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας». Η υπόθεση αναδεικνύει, με έντονο τρόπο, τα πολιτικά όρια και τις πιέσεις που ασκούνται ακόμη και σε διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων όταν αγγίζουν τον πυρήνα του παλαιστινιακού ζητήματος.
Την παραίτησή τους υπέβαλαν ο Ομάρ Σακίρ, επικεφαλής της ομάδας Ισραήλ/Παλαιστίνης για σχεδόν μία δεκαετία και η βοηθός ερευνήτρια Μιλένα Ανσάρι, οι οποίοι αποτελούσαν το σύνολο της ερευνητικής ομάδας για την περιοχή. Σε επιστολές παραίτησης καταγγέλλουν ότι η απόφαση απόσυρσης της έκθεσης, λίγο πριν από την προγραμματισμένη δημοσίευσή της στις 4 Δεκεμβρίου, παρεξέκλινε από τις καθιερωμένες διαδικασίες αξιολόγησης και αντανακλά πολιτικό φόβο απέναντι σε πιθανές αντιδράσεις.
«Έχασα την πίστη μου στην ακεραιότητα του τρόπου με τον οποίο κάνουμε τη δουλειά μας και στη δέσμευσή μας για τεκμηριωμένη παρουσίαση των γεγονότων», έγραψε ο Σακίρ, τονίζοντας ότι δεν μπορεί πλέον να εργάζεται για μια οργάνωση που κατά την εκτίμησή του, δεν εφαρμόζει με συνέπεια το διεθνές δίκαιο όταν πρόκειται για τα δικαιώματα των Παλαιστίνιων προσφύγων.
Η αδημοσίευτη έκθεση, 33 σελίδων, τιτλοφορείται «Οι ψυχές μας είναι στα σπίτια που αφήσαμε» και βασίζεται σε εκτενή επιτόπια έρευνα. Καταγράφει μαρτυρίες πρόσφατα εκτοπισμένων Παλαιστινίων, αλλά και προσφύγων από το 1948 και το 1967 που ζουν μέχρι σήμερα σε καταυλισμούς στον Λίβανο, την Ιορδανία και τη Συρία. Το κεντρικό της συμπέρασμα ήταν ότι η συστηματική άρνηση επιστροφής εμπίπτει στο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας «άλλες απάνθρωπες πράξεις», όπως ορίζεται στο Καταστατικό της Ρώμης του 1998.
Η ηγεσία της HRW απάντησε ότι η έκθεση εγείρει «σύνθετα και σημαντικά ζητήματα» και ότι η πραγματολογική βάση των νομικών συμπερασμάτων απαιτεί περαιτέρω ενίσχυση. Ο νέος εκτελεστικός διευθυντής, Φιλίπ Μπολοπιόν, μίλησε για «ειλικρινή διαφωνία» και ανακοίνωσε ανεξάρτητη αξιολόγηση της διαδικασίας.
Ωστόσο, οι αντιδράσεις στο εσωτερικό υπήρξαν έντονες. Πάνω από 200 εργαζόμενοι υπέγραψαν επιστολή διαμαρτυρίας, προειδοποιώντας ότι η καθυστέρηση υπονομεύει τη διαφάνεια και την αξιοπιστία της οργάνωσης. Παράλληλα, παλαιστινιακές οργανώσεις επανεξετάζουν τη συνεργασία τους με τη HRW, εκφράζοντας φόβους πολιτικής υποχώρησης.
Σύμφωνα με τους παραιτηθέντες ερευνητές, το μπλοκάρισμα συνδέεται με το ευρύτερο διεθνές πολιτικό κλίμα, τις πιέσεις προς το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και τις προσπάθειες απονομιμοποίησης κάθε τεκμηριωμένης αναφοράς σε εγκλήματα κατά του παλαιστινιακού λαού. Η έκθεση, όπως σημειώνουν, συνέδεε για πρώτη φορά ρητά την πολιτική άρνησης επιστροφής με ποινική ευθύνη διεθνούς δικαίου.
Οι εξελίξεις φωτίζουν ένα βαθύτερο πολιτικό ζήτημα: τα όρια ανεξαρτησίας των διεθνών ΜΚΟ μέσα σε ένα διεθνές σύστημα όπου τα δικαιώματα των λαών συγκρούονται με γεωπολιτικά συμφέροντα. Για πολλούς, η υπόθεση αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι το δικαίωμα επιστροφής (πυρήνας της παλαιστινιακής υπόθεσης) παραμένει πεδίο πολιτικής φίμωσης, ακόμη και σε χώρους που διακηρύσσουν την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.