Παγκόσμιος «κόφτης» στα social media για τα παιδιά

Παγκόσμιος «κόφτης» στα social media για τα παιδιά – Το 2026 έτος ορόσημο για τις απαγορεύσεις
Το τέλος της ανεξέλεγκτης πρόσβασης των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φαίνεται πως βρίσκεται προ των πυλών καθώς το 2026 διαμορφώνεται ως το έτος, που η διεθνής κοινότητα επιχειρεί να βάλει «φρένο» στη σχέση ανηλίκων με πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram, το Snapchat και το Facebook – η Αυστραλία έκανε την αρχή ήδη από το Δεκέμβριο 2025.
Βασική αιτία για το παγκόσμιο κύμα περιορισμών, απαγορεύσεων και αυστηρής επαλήθευσης της ηλικίας, είναι η εκρηκτική αύξηση των προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους, ο εθισμός στους αλγορίθμους, η διαδικτυακή βία και η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο.
Η «πρωτοπόρος» Αυστραλία
Η Αυστραλία είναι η πρώτη χώρα παγκοσμίως, που επέβαλε καθολική απαγόρευση κοινωνικών δικτύων για παιδιά κάτω των 16 ετών. Το νομοσχέδιο κατατέθηκε τον Νοέμβριο του 2024 από την κυβέρνηση του πρωθυπουργού Άντονι Αλμπανέζι και τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο. Ο νόμος απαγορεύει στους ανηλίκους τη δημιουργία και διατήρηση λογαριασμών σε μεγάλες πλατφόρμες, μεταφέροντας το βάρος συμμόρφωσης στις ίδιες τις εταιρείες. Σε περίπτωση παραβίασης, προβλέπονται πρόστιμα έως 50 εκατ. αυστραλιανά δολάρια, γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τον τεχνολογικό κλάδο.
Παρά τις δυσκολίες εφαρμογής, η αυστραλιανή νομοθεσία λειτουργεί πλέον ως «πιλότος» για πολλές άλλες κυβερνήσεις.
Σε ποιες χώρες ισχύουν περιορισμοί – Πού αναμένονται απαγορεύσεις
Από τον Ιούνιο του 2023 στη Γαλλία έχει τεθεί σε ισχύ νόμος, που απαιτεί επαλήθευση ηλικίας και γονική συναίνεση για παιδιά κάτω των 15 ετών, με πρόστιμα που φτάνουν το 1% των παγκόσμιων εσόδων των εταιρειών. Σημειώνεται, ότι στη Γαλλία έχει ξεκινήσει η συζήτηση ακόμη και για μέτρα «ψηφιακής απαγόρευσης κυκλοφορίας» για ανηλίκους έως 18 ετών.
Η Ισπανία αύξησε το όριο συγκατάθεσης για τη δημιουργία λογαριασμού στα social media από τα 14 στα 16 έτη, ενώ προχώρησε και σε αυστηρά μέτρα κατά των deepfakes και των loot boxes σε διαδικτυακά παιχνίδια.
Η Νορβηγία ετοιμάζεται να ανεβάσει το όριο γονικής συναίνεσης από τα 13 στα 15 έτη, σε μια χώρα όπου έρευνες δείχνουν ότι πάνω από το 70% των 11χρονων έχει ήδη παρουσία στα κοινωνικά δίκτυα.
Στην Ιταλία, από το 2018 απαιτείται γονική συναίνεση για παιδιά κάτω των 14 ετών, χωρίς όμως σαφές πλαίσιο κυρώσεων για τις πλατφόρμες.
Η Νότια Κορέα δεν απαγορεύει μεν τα social media, αλλά από τον Μάρτιο του 2026 θέτει σε εφαρμογή καθολική απαγόρευση κινητών και ψηφιακών συσκευών στα σχολεία, με στόχο την αντιμετώπιση του εθισμού.
Η Δανία σχεδιάζει απαγόρευση για παιδιά κάτω των 15 ετών, με εξαιρέσεις για 13χρονους και 14χρονους κατόπιν γονικής αξιολόγησης. Η κυβέρνηση επικαλείται αύξηση άγχους, κατάθλιψης και διάσπασης προσοχής στους ανηλίκους.
Στη Μαλαισία, ξεκίνησε από την 1η Ιανουαρίου 2026 η απαγόρευση κοινωνικών δικτύων για παιδιά κάτω των 16 ετών, με υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας.
Στο Πακιστάν έχει κατατεθεί νομοσχέδιο για απαγόρευση social media σε ανηλίκους κάτω των 16 ετών και αυστηρού τύπου ελέγχους ταυτότητας.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν υπάρχει ενιαία ομοσπονδιακή γραμμή, αλλά ένα «παζλ» πολιτειακών νόμων: γονική συναίνεση, χρονικά όρια χρήσης και περιορισμοί στα σχολεία. Αξίζει να σημειωθεί, ότι πολλοί από αυτούς τους νόμους βρίσκονται ήδη στα δικαστήρια.
Η Ευρώπη εμφανίζεται διχασμένη: ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR) επιτρέπει στα κράτη-μέλη να ορίζουν όριο ηλικίας άνω των 13 ετών.
Σήμερα (3/2/26) ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Συνόδου Κορυφής των Κυβερνήσεων στο Ντουμπάι, ότι η Ισπανία θα απαγορεύσει την πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 16 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και θα απαιτήσει από τις πλατφόρμες να εφαρμόζουν συστήματα επαλήθευσης της ηλικίας. Όπως είπε χαρακτηριστικά: «Τα παιδιά μας είναι εκτεθειμένα σ’ ένα χώρο στον οποίο δεν έπρεπε ποτέ να βρίσκονται μόνα τους… Δεν θα το δεχόμαστε πλέον αυτό… Θα τα προστατεύσουμε από την ψηφιακή Άγρια Δύση». Όπως πρόσθεσε δε, την ερχόμενη εβδομάδα η κυβέρνησή του θα καταθέσει ένα νέο νομοσχέδιο, σύμφωνα με το οποίο, τα διευθυντικά στελέχη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης θα λογοδοτούν για παράνομα περιεχόμενα και περιεχόμενα μίσους. Μέχρι στιγμής, η Κομισιόν έχει ξεκαθαρίσει, ότι δεν μπορεί να επιβάλει καθολική απαγόρευση, ωστόσο μέσω του Digital Services Act αυστηροποιεί τον έλεγχο των πλατφορμών. Παράλληλα, ετοιμάζεται εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας που θα δοκιμαστεί σε Γαλλία, Ισπανία, Ελλάδα, Δανία και Ιταλία.
Πώς εφαρμόζεται στην πράξη η απαγόρευση των social media για παιδιά στην Αυστραλία – Λογαριασμοί «κατεβαίνουν», πρόστιμα-μαμούθ στις εταιρείες και αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα του μέτρου
Όπως προαναφέρθηκε, η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που τόλμησε να περάσει από τη θεωρία στην πράξη, επιβάλλοντας καθολική απαγόρευση χρήσης κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Δύο περίπου μήνες μετά την έναρξη εφαρμογής του μέτρου, η εικόνα, που διαμορφώνεται είναι σύνθετη: μαζικές απενεργοποιήσεις λογαριασμών, αναστάτωση στις πλατφόρμες, ανάμεικτες αντιδράσεις από τους ίδιους τους εφήβους και έντονος προβληματισμός για τα όρια και τις παρενέργειες της νομοθεσίας.
Η εμπειρία από το ‘πείραμα’ της Αυστραλίας παρακολουθείται στενά από κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, καθώς ενδέχεται να αποτελέσει τον «οδικό χάρτη» για αντίστοιχες απαγορεύσεις που ετοιμάζονται από το 2026 στην Ευρώπη και την Ασία.
Τι ακριβώς προβλέπει η απαγόρευση
Με βάση τη νομοθεσία, όλα τα παιδιά κάτω των 16 ετών απαγορεύεται να χρησιμοποιούν μεγάλα κοινωνικά δίκτυα. Δεν μπορούν να δημιουργήσουν νέους λογαριασμούς, ενώ οι ήδη υπάρχοντες λογαριασμοί τους απενεργοποιούνται.
Η απαγόρευση καλύπτει δέκα πλατφόρμες: Facebook, Instagram, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube, Reddit, καθώς και τις πλατφόρμες livestreaming Kick και Twitch.
Η κυβέρνηση αποφασίζει ποιες υπηρεσίες εμπίπτουν στον νόμο βάσει τριών κριτηρίων:
– αν ο βασικός ή σημαντικός σκοπός της πλατφόρμας είναι η κοινωνική αλληλεπίδραση,
– αν οι χρήστες μπορούν να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους,
– αν μπορούν να δημοσιεύουν περιεχόμενο.
Υπηρεσίες όπως το YouTube Kids, το Google Classroom και το WhatsApp εξαιρέθηκαν, καθώς κρίθηκε ότι δεν πληρούν αυτά τα κριτήρια. Τα παιδιά μπορούν επίσης να παρακολουθούν περιεχόμενο σε πλατφόρμες, που δεν απαιτούν λογαριασμό.
Τα ερευνητικά δεδομένα στην Αυστραλία
Σε έρευνα, που διεξήχθη με κυβερνητική πρωτοβουλία, το 2025 προέκυψαν τα εξής συμπεράσματα:
– το 96% των παιδιών ηλικίας 10-15 ετών χρησιμοποιούσε social media,
– 7 στα 10 παιδιά είχαν εκτεθεί σε επιβλαβές περιεχόμενο, όπως μισογυνιστικό, βίαιο υλικό ή περιεχόμενο που προωθεί διατροφικές διαταραχές και αυτοκτονία,
– 1 στα 7 παιδιά ανέφερε συμπεριφορές grooming από ενήλικες ή μεγαλύτερους ανηλίκους,
– πάνω από το 50% δήλωσε ότι είχε πέσει θύμα διαδικτυακού εκφοβισμού.
Τα ανωτέρω στοιχεία αποτέλεσαν τη βασική αιτιολόγηση για την επιβολή της απαγόρευσης.
Η μετάθεση ευθύνης από την οικογένεια στις εταιρείες
Σύμφωνα με όσα προβλέπει η νομοθεσία στην Αυστραλία, σε περίπτωση παραβίασης ούτε τα παιδιά, ούτε οι γονείς τιμωρούνται αν παραβιάσουν τον νόμο – όλο το βάρος πέφτει στις ίδιες τις εταιρείες τεχνολογίας. Πιο αναλυτικά, οι πλατφόρμες που δεν λαμβάνουν «εύλογα μέτρα» για να αποτρέψουν την πρόσβαση ανηλίκων κινδυνεύουν με πρόστιμα έως 49,5 εκατομμύρια αυστραλιανά δολάρια για σοβαρές ή επαναλαμβανόμενες παραβάσεις.
Ο νόμος απαγορεύει ρητά την αυτο-δήλωση ηλικίας από τους χρήστες και τη βεβαίωση ηλικίας από τους γονείς.
Οι εταιρείες υποχρεώνονται να χρησιμοποιούν πολλαπλές τεχνολογίες επαλήθευσης ηλικίας, όπως κρατικά έγγραφα ταυτότητας, αναγνώριση προσώπου ή φωνής, «age inference», δηλαδή εκτίμηση ηλικίας βάσει διαδικτυακής συμπεριφοράς.
Αρχικά, οι τεχνολογικοί κολοσσοί αντέδρασαν έντονα: το YouTube και η Snap υποστήριξαν ότι δεν είναι social media, ενώ η Google εξέτασε ακόμη και την προοπτική νομικής προσφυγής. Η Meta προειδοποίησε ότι η απαγόρευση δημιουργεί «ασυνεπείς μηχανισμούς προστασίας», ενώ η Reddit έκανε λόγο για υπονόμευση της ελευθερίας της έκφρασης και της ιδιωτικότητας. Ο Έλον Μασκ χαρακτήρισε την αυστραλιανή νομοθεσία «κερκόπορτα ελέγχου του Διαδικτύου» – ακόμη και η UNICEF προειδοποιεί ότι οι καθολικές απαγορεύσεις μπορεί να οδηγήσουν παιδιά σε πιο επικίνδυνα ψηφιακά περιβάλλοντα.
Παρά τις ενστάσεις, όμως, όλες οι εταιρείες δήλωσαν ότι θα συμμορφωθούν.
Ήδη η Meta ξεκίνησε τις απενεργοποιήσεις από τις 4 Δεκεμβρίου. Σύμφωνα με την εταιρεία, περίπου 550.000 λογαριασμοί μπλοκαρίστηκαν μέσα στις πρώτες ημέρες. Όσοι χρήστες απομακρύνθηκαν κατά λάθος, μπορούσαν να αποδείξουν την ηλικία τους με κρατικό έγγραφο ή βιντεοσκοπημένη selfie. Η Snapchat επέτρεψε επαλήθευση μέσω τραπεζικών λογαριασμών, ταυτοτήτων ή selfies, ενώ όλες οι πλατφόρμες αναγκάστηκαν να επισπεύσουν συστήματα που μέχρι πρότινος λειτουργούσαν πιλοτικά.
Οι πρώτες αντιδράσεις των παιδιών – VPN, ψεύτικες ηλικίες και «εναλλακτικές» εφαρμογές
Επιδεικνύοντας ταχύτατα «αντανακλαστικά», λίγες ημέρες πριν από την εφαρμογή του μέτρου, χιλιάδες Αυστραλοί έφηβοι αναζήτησαν εφαρμογές-υποκατάστατα. Τρεις άγνωστες μέχρι τότε πλατφόρμες – Lemon8, Yope και Coverstar – εκτοξεύθηκαν σε downloads, αν και η δυναμική αυτή σύντομα υποχώρησε. Παράλληλα, καταγράφηκε αύξηση στη χρήση VPN, που επιτρέπουν την παράκαμψη γεωγραφικών περιορισμών. Και αυτή όμως περιορίστηκε μετά τις πρώτες εβδομάδες.
Έφηβοι, που μίλησαν στο BBC είχαν αντικρουόμενες απόψεις: κάποιοι δήλωσαν ότι «ένιωσαν ελεύθεροι», άλλοι ότι «δεν άλλαξε σχεδόν τίποτα», συνεχίζοντας τη χρήση μέσω ψεύτικων ημερομηνιών γέννησης ή κοινών λογαριασμών με τους γονείς τους.
Την ίδια στιγμή, δεν έλειψε η σφοδρή κριτική απέναντι στην απαγόρευση ενώ ειδικοί προειδοποιούν ότι οι τεχνολογίες αναγνώρισης προσώπου είναι λιγότερο αξιόπιστες στους εφήβους, τα πρόστιμα είναι δυσανάλογα μικρά για κολοσσούς όπως η Meta – «χρειάζεται λιγότερο από δύο ώρες για να βγάλει 50 εκατ. δολάρια», σχολίασε πρώην στέλεχος του Facebook. Επιφυλάξεις διατηρούνται και όσον αφορά στο περιορισμένο εύρος της απαγόρευσης καθώς εξαιρούνται πλατφόρμες gaming όπως το Roblox και το Discord αλλά και dating sites ή AI chatbots, τα οποία έχουν κατηγορηθεί για επικίνδυνες αλληλεπιδράσεις με ανηλίκους. Η Roblox ανακοίνωσε ότι από τον Νοέμβριο του 2025 θα εφαρμόσει ελέγχους ηλικίας σε ορισμένες λειτουργίες.
Η μαζική επαλήθευση ηλικίας έχει προκαλέσει ανησυχία για τη συλλογή ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων αν και η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι τα δεδομένα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την επαλήθευση ηλικίας, καταστρέφονται μετά τη χρήση και προστατεύονται από αυστηρές ποινές σε περίπτωση παραβίασης.
Τι σημαίνει το αυστραλιανό μοντέλο για την Ελλάδα
Η χώρα μας θα συμμετάσχει στο πιλοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας, μαζί με τη Γαλλία, την Ισπανία, τη Δανία και την Ιταλία. Το εργαλείο αυτό θα επιτρέπει στους χρήστες να αποδεικνύουν ότι είναι άνω των 18 ετών, χωρίς να αποκαλύπτουν την ακριβή ηλικία τους, περιορίζοντας την πρόσβαση ανηλίκων σε περιεχόμενο και υπηρεσίες, που δεν τους αφορούν.
Στελέχη με γνώση του σχεδιασμού τονίζουν, ότι πρόκειται για ένα τεχνολογικό φίλτρο, όχι για απαγόρευση, ενώ αν αποτύχει, δύσκολα θα προχωρήσει οποιαδήποτε αυστηρότερη ρύθμιση. Όπως επισημαίνεται, ένα μοντέλο καθολικής απαγόρευσης αντίστοιχο με της Αυστραλίας θεωρείται, προς το παρόν, πολιτικά και τεχνικά δύσκολο για την Ελλάδα.
Οι βασικοί λόγοι συνδέονται με την απουσία εθνικού συστήματος αξιόπιστης ψηφιακής επαλήθευσης ηλικίας, ανησυχίες για τα προσωπικά δεδομένα, έλλειψη μηχανισμών ελέγχου και επιβολής προστίμων σε κολοσσούς της τεχνολογίας, φόβοι κοινωνικού αποκλεισμού παιδιών που χρησιμοποιούν τα social media ως βασικό μέσο επικοινωνίας.
Πηγή: protothema.gr