Ο πόλεμος στον Κόλπο επηρεάζει και την παροχή νερού και το μετατρέπει σε “όπλο”, λένε ειδικοί

Οι μονάδες αφαλάτωσης επιτρέπουν την παραγωγή πόσιμου νερού από θαλασσινό νερό σε περιοχές με λειψυδρία για την τροφοδοσία του πληθυσμού, σε μια συγκυρία κατά την οποία το γεωπολιτικό πλαίσιο μετατρέπει έναν ζωτικό πόρο, το νερό, σε “όπλο” πολέμου, έναν πόρο που είναι επίσης το μεγαλύτερο θύμα της κλιματικής αλλαγής στον πλανήτη.
Στον Περσικό Κόλπο, η λειψυδρία έχει φτάσει σε κρίσιμα επίπεδα. Πάνω από το 80% της κατανάλωσης εξαρτάται από τις μονάδες αφαλάτωσης, εξηγεί ο Χοσέ Φερνάντο Πέρεζ, διδάκτορας Χημικής και Περιβαλλοντικής Μηχανικής και καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτονικής, Μηχανικής και Σχεδιασμού του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου, σε δηλώσεις στο ισπανικό πρακτορείο Efe.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, μεταξύ 70% και 90% του νερού που χρησιμοποιείται από τον πληθυσμό στην περιοχή αφαλατώνεται. Αυτά τα δεδομένα έρχονται σε αντίθεση με την Ευρώπη, όπου ακόμη και στις μεσογειακές χώρες που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική κρίση, όπως η Ισπανία, με μακρά ιστορία παρατεταμένων ξηρασιών, η αφαλάτωση καλύπτει μόλις το 3,5% της κατανάλωσης.
Στην Ισπανία, η παραγωγή αφαλατωμένου νερού συγκεντρώνεται σε περιοχές που εξαρτώνται ιδιαίτερα από τον πόρο αυτό.
Αυτό συμβαίνει στις Κανάριες Νήσους, όπου καλύπτει μεταξύ 80% και 90% της παροχής νερού, και σε περιοχές της περιοχής του Λεβάντε όπως το Αλικάντε, η Μούρθια και η Αλμερία, όπου καλύπτει περίπου το 20%.
Η πρόσβαση σε καθαρό πόσιμο νερό είναι απαραίτητη για την επιβίωση των πληθυσμών. Το φετινό σύνθημα της Παγκόσμιας Ημέρας Νερού, που γιορτάζεται στις 22 Μαρτίου, υπογραμμίζει ότι «όπου ρέει νερό, η ισότητα μεγαλώνει».
Ο Πέρεζ προειδοποιεί ότι, στον πόλεμο στο Ιράν, οι φερόμενες επιθέσεις εναντίον στρατηγικών μονάδων αφαλάτωσης – οι οποίες θα παραβίαζαν το διεθνές δίκαιο – έχουν αντίκτυπο «που υπερβαίνει το οικονομικό».
«Αφήνουν τόσο τον άμαχο πληθυσμό όσο και τη βιομηχανία χωρίς βασικές προμήθειες, καθώς τα διυλιστήρια και τα εργοστάσια απαιτούν συνεχή παροχή νερού για να λειτουργήσουν», επισημαίνει.
«Καμία δραστηριότητα δεν μπορεί να επιβιώσει είκοσι τέσσερις ώρες χωρίς νερό», προσθέτει ο ειδικός. Σε αντίθεση με τις επιθέσεις σε εγκαταστάσεις πετρελαίου, που επηρεάζουν κυρίως την παραγωγή και το εμπόριο, αυτές που στρέφονται κατά των υποδομών ύδρευσης χτυπούν «στην καρδιά του πολιτισμού».
«Οποιαδήποτε διακοπή στην παραγωγή, είτε λόγω έλλειψης ενέργειας, είτε λόγω ζημιών στις υποδομές, είτε λόγω απουσίας προσωπικού, παραλύει την παροχή και έχει άμεση επίδραση στον πληθυσμό και στη βιομηχανία», τονίζει.
Πώς λειτουργούν οι μονάδες αφαλάτωσης
Οι μονάδες αφαλάτωσης αφαιρούν το αλάτι από το θαλασσινό νερό για να το καταστήσουν κατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση. Πρόκειται για βιομηχανικές εγκαταστάσεις που λειτουργούν χρησιμοποιώντας αντίστροφη όσμωση, μια διαδικασία κατά την οποία το θαλασσινό νερό αντλείται υπό υψηλή πίεση μέσω μεμβρανών που αφαιρούν το αλάτι και άλλες ακαθαρσίες.
Κάθε μία από αυτές μπορεί να τροφοδοτήσει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους, επομένως οποιαδήποτε διακοπή έχει σημαντικές συνέπειες. Επιπλέον, το νερό διανέμεται σχεδόν με τον ίδιο ρυθμό που παράγεται, καθώς η αποθήκευση μεγάλης κλίμακας είναι εξαιρετικά ακριβή.
Στην Ισπανία, ακόμη και οι μεγαλύτερες μονάδες αφαλάτωσης μετά βίας μπορούν να εγγυηθούν αποθέματα για 24 έως 48 ώρες.
«Μιλάμε για εκατομμύρια λίτρα που παράγονται την ημέρα», επισημαίνει ο Πέρεζ.
Τα σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού καθορίζουν μια κατανομή περίπου 250 λίτρων νερού ανά κάτοικο την ημέρα. Προσθέτοντας τις απώλειες που συμβαίνουν στο δίκτυο, σε έναν πληθυσμό 30.000 κατοίκων, η ημερήσια κατανάλωση θα μπορούσε εύκολα να φτάσει τα δέκα εκατομμύρια λίτρα.
Αυτά τα στοιχεία καταδεικνύουν τη δυσκολία αποθήκευσης μεγάλων όγκων νερού, τόσο λόγω περιορισμών χώρου όσο και κόστους, σύμφωνα με τον ειδικό.
Αν και η εξάρτηση της Ισπανίας από την αφαλάτωση είναι πολύ χαμηλότερη από ό,τι σε χώρες όπως το Ιράν, είναι απαραίτητη σε ορισμένες περιοχές.
Ο αντίκτυπος στο κλίμα
Στην υπόλοιπη χώρα, ο αυξανόμενος αντίκτυπος της κλιματικής κρίσης γίνεται επίσης αισθητός στη διαθεσιμότητα νερού, με μια ολοένα και πιο έντονη εναλλαγή μεταξύ σοβαρών ξηρασιών και πλημμυρών.
Παραδείγματα αυτού είναι η καταστροφική καταιγίδα Ντάνα στη Βαλένθια το 2024 ή η πρόσφατη διαδοχή καταιγίδων με υψηλό αντίκτυπο, δεκαεννέα μέχρι στιγμής αυτή τη σεζόν, ένα απόλυτο ρεκόρ, σύμφωνα με την Κρατική Μετεωρολογική Υπηρεσία (Aemet).
Επί του παρόντος, οι ισπανικές δεξαμενές έχουν ανακτήσει σημαντικά τα επίπεδα νερού τους μετά από μήνες έντονων βροχοπτώσεων, ακόμη και σε περιοχές όπως η Ανδαλουσία και η Καταλονία, οι οποίες πρόσφατα είχαν βιώσει πολύ σοβαρές ξηρασίες.
Ωστόσο, οι ειδικοί επιμένουν ότι αυτή η κατάσταση δεν πρέπει να οδηγήσει σε εφησυχασμό. Σύμφωνα με την ερευνήτρια Σοφία Τιράδο, από το Βασιλικό Ινστιτούτο Elcano, εξακολουθούν να υπάρχουν εκκρεμείς προκλήσεις στη διαχείριση των αστικών υδάτων, όπως ο εκσυγχρονισμός των υποδομών ύδρευσης και η μείωση των διαρροών, οι οποίες απαιτούν τη διατήρηση αποτελεσματικής διαχείρισης των πόρων.
«Το νερό δεν μπορεί να σπαταλιέται, ανεξάρτητα από το αν βρέχει περισσότερο ή λιγότερο σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή», προειδοποιεί ο ειδικός. Προσθέτει ότι ο συνδυασμός παρατεταμένων ξηρασιών και επεισοδίων χειμάρρων προκαλεί αυξανόμενη πίεση στις αστικές υποδομές που, σε πολλές περιπτώσεις, δεν είναι προετοιμασμένες να αντέξουν ακραία φαινόμενα.