Νέο Σύστημα Διορισμών: Σοβαρά κενά και ανοιχτά ερωτήματα για το «μετά»

Της
Ελένης Κωνσταντίνου
Χωρίς σαφές σχέδιο, χωρίς επεξεργασμένη πρόταση και χωρίς δεσμευτική πολιτική πρωτοβουλία παραμένει μέχρι σήμερα το ζήτημα του μέλλοντος των Εξετάσεων Διορισίμων και της στελέχωσης των σχολείων μετά το 2027. Παρά τις επανειλημμένες επισημάνσεις εκπαιδευτικών οργανώσεων και τα ανησυχητικά δεδομένα που καταγράφονται ήδη στους πίνακες διορισμών, το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική για το «μετά», αφήνοντας ένα κρίσιμο ζήτημα να αιωρείται.
Ακόμη και οι απαντήσεις που, σύμφωνα με το Υπουργείο, αναμένονταν από τη Νομική Υπηρεσία δεν προσφέρουν τίποτε ξεκάθαρο ή δεσμευτικό. Το αποτέλεσμα είναι η αναπαραγωγή της αβεβαιότητας, τόσο για τους εκπαιδευτικούς όσο και για την ίδια τη λειτουργία της Δημόσιας Εκπαίδευσης.
Οι πρώτες ενδείξεις από το 2017
Ήδη από τις πρώτες Εξετάσεις Διορισίμων το 2017 είχαν διαφανεί σοβαρές ελλείψεις σε ειδικότητες που καλύπτουν μεγάλο ποσοστό διορισμών στη Μέση Εκπαίδευση. Ήταν σαφές ότι το νέο σύστημα δεν δημιουργούσε επαρκή «δεξαμενή» διαθέσιμων εκπαιδευτικών σε όλες τις ειδικότητες, ώστε να καλύπτονται με ασφάλεια οι ανάγκες των σχολείων.
Η έλλειψη επάρκειας δεν σημαίνει απλώς δυσκολία στους διορισμούς. Σημαίνει επισφάλεια στη στελέχωση, αδυναμία έγκαιρης κάλυψης κενών και σοβαρούς κινδύνους για τη συνέχεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Αντί να υπάρξουν διορθωτικές κινήσεις, το πρόβλημα μετατέθηκε χρονικά και οι στρεβλώσεις συσσωρεύτηκαν.
Ελλείψεις σε κρίσιμες ειδικότητες
Όπως αναφέρει στην εφημερίδα μας ο πρόεδρος της Προοδευτικής Κίνησης Καθηγητών, Κωνσταντίνος Κωνσταντινόπουλος, το πρόβλημα αφορά συγκεκριμένες ειδικότητες της Μέσης Εκπαίδευσης και όχι το σύνολο των κλάδων.
«Υπάρχουν ειδικότητες στις οποίες υπάρχει επάρκεια υποψηφίων. Οι σοβαρές ελλείψεις, όμως, εμφανίζονται σε ειδικότητες που καλύπτουν μεγάλο μέρος των διορισμών και είναι απολύτως κρίσιμες για τη λειτουργία των σχολείων», σημειώνει.
Τα στοιχεία για τους διορισμούς της διετίας 2025–2026 είναι αποκαλυπτικά. Στα Φιλολογικά προβλέπονται συνολικά 333 διορισμοί (71 μόνιμοι και 262 με σύμβαση), ενώ στους πίνακες διορισίμων είναι εγγεγραμμένο μόλις ένα άτομο. Στα Μαθηματικά προβλέπονται 235 διορισμοί για 72 εγγεγραμμένους, στη Φυσική 90 διορισμοί για 90 άτομα, ενώ στα Θρησκευτικά 47 διορισμοί αντιστοιχούν σε 69 εγγεγραμμένους.
Στη Χημεία προβλέπονται 52 διορισμοί για 70 εγγεγραμμένους, στη Βιολογία 57 για 285, ενώ στα Αγγλικά καταγράφονται 123 διορισμοί για 656 άτομα. Στα Γαλλικά, αντίθετα, προβλέπονται 123 διορισμοί για μόλις 62 εγγεγραμμένους. Ανάλογες ανισορροπίες εμφανίζονται στην Πληροφορική, στη Φυσική Αγωγή, στη Μουσική και στις Εμπορικές–Οικονομικές Επιστήμες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι σε ορισμένες ειδικότητες, όπως Ρωσικά, Ισπανικά, Γερμανικά και Θεατρολογία, πραγματοποιούνται διορισμοί χωρίς να υφίστανται καν πίνακες διορισίμων, στοιχείο που αναδεικνύει το δομικό αδιέξοδο του συστήματος.
Η αναγκαία «δεξαμενή» και το χαμένο ισοζύγιο
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, για να διασφαλίζεται επάρκεια που να καλύπτει τόσο τους διορισμούς όσο και τις αντικαταστάσεις, ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανά ειδικότητα θα έπρεπε να είναι τουλάχιστον διπλάσιος –αν όχι μεγαλύτερος– από τις πραγματικές ανάγκες. Η μεγάλη απόσταση από αυτή την αναλογία αποτυπώνει με σαφήνεια το μέγεθος του προβλήματος.
Δεν υπάρχει ένδειξη ότι τα αποτελέσματα των Εξετάσεων Διορισίμων του 2025 θα αλλάξουν αυτή την εικόνα. Οι διαδικασίες παραμένουν ίδιες, τόσο ως προς τη μορφή της εξέτασης όσο και ως προς τη στατιστική επεξεργασία και τη μεθοδολογία κατάρτισης των πινάκων. Το σύστημα, όπως επισημαίνεται, αναπαράγει τα ίδια αποτελέσματα και τα ίδια αδιέξοδα.
Το προσωρινό «δίχτυ ασφαλείας» και το 2027
Μέχρι σήμερα, το πρόβλημα δεν έχει φανεί σε όλο του το εύρος, καθώς οι ανάγκες καλύπτονται και από τη «δεξαμενή» των καταλόγων διοριστέων, στο πλαίσιο της μεταβατικής περιόδου. Ωστόσο αυτό το δίχτυ ασφαλείας λήγει, βάσει της υφιστάμενης νομοθεσίας, στις 31 Αυγούστου 2027.
Εάν δεν υπάρξουν ουσιαστικές παρεμβάσεις, είναι πολύ πιθανό –αν όχι βέβαιο– ότι μετά το 2027 θα υπάρξουν σοβαρές ελλείψεις διαθέσιμων εκπαιδευτικών σε αρκετές ειδικότητες, με άμεσες συνέπειες για τη στελέχωση των σχολείων.
Οι δύο αδιαπραγμάτευτες προϋποθέσεις
Η Προοδευτική Κίνηση Καθηγητών θέτει δύο βασικές προϋποθέσεις για την αποδοχή οποιασδήποτε αλλαγής. Πρώτον, η όποια τροποποίηση θα πρέπει να διασφαλίζει το εργασιακό μέλλον των εκπαιδευτικών που βρίσκονται στον κατάλογο διοριστέων και έχουν αναγνωρισμένη προϋπηρεσία στη Δημόσια Εκπαίδευση πριν το 2027, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος μονιμοποίησης και μετά το 2027.
Δεύτερον, θα πρέπει να διασφαλίζονται τα εργασιακά δικαιώματα των εκπαιδευτικών αορίστου χρόνου και των συμβασιούχων από τον κατάλογο διορισίμων, οι οποίοι σήμερα κινδυνεύουν με μη επαναδιορισμό ανά διετία.
«Δεν μπορούμε να τους αφήσουμε στην αβεβαιότητα»
Όπως τονίζεται, οι μη μόνιμοι εκπαιδευτικοί που στήριξαν το δημόσιο σχολείο τα τελευταία χρόνια δικαιούνται σαφείς απαντήσεις.
«Δεν μπορούμε να αφήσουμε τους συναδέλφους στην αβεβαιότητα. Δεν μπορούμε να απαξιώσουμε την εμπειρία τους. Δεν μπορούμε να τους θυματοποιήσουμε οδηγώντας τους εκτός εκπαίδευσης», επισημαίνεται.
Παράλληλα, έχει τεθεί εδώ και καιρό και στη Δημοτική Εκπαίδευση η ανάγκη διατήρησης του καταλόγου διοριστέων και μετά το 2027. Όπως σημειώνεται, η κατάργησή του ενδέχεται να αφήσει εκτός εκπαίδευσης μεγάλο αριθμό έμπειρων εκπαιδευτικών.
Yπάρχουν περιπτώσεις εκπαιδευτικών που, αν και επιτυχόντες και αορίστου χρόνου, κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός καταλόγων και χωρίς δυνατότητα μονιμοποίησης. Όπως είναι σήμερα το Σύστημα, υπάρχουν εκπαιδευτικοί που υπηρέτησαν, αλλά στη συνέχεια βρέθηκαν εκτός εκπαίδευσης λόγω του τρόπου λειτουργίας του συστήματος.
Αναγκαίος ο ουσιαστικός διάλογος
Το Υπουργείο Παιδείας καλείται πλέον να παρουσιάσει ξεκάθαρη θέση και να ανοίξει ουσιαστικό διάλογο με όλους τους εμπλεκόμενους. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο τους εκπαιδευτικούς, αλλά τη βιωσιμότητα και τη σταθερότητα του δημόσιου σχολείου μετά το 2027. Δεν αρκούν μόνο τα όσα δηλώνονται, αλλά είναι σημαντικό να γίνονται πράξεις. Ενδεικτικά να υπενθυμίσουμε πως η Υπουργός Παιδείας Αθηνά Μιχαηλίδου είχε αναφέρει και σε συνέντευξη που παραχώρησε στην εφημερίδα μας παλαιότερα πως το Νέο Σύστημα Διορισμών στην Εκπαίδευση αποτελεί αδιαμφισβήτητα μια από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις που έγιναν στο Εκπαιδευτικό Σύστημα της Κύπρου. Είναι ένα Σύστημα το οποίο εδράζεται σε ποιοτικά και αξιοκρατικά κριτήρια, παρέχοντάς μας έτσι την ευκαιρία να επιλέγουμε και να στελεχώνουμε τα σχολεία μας με τους καταλληλότερους και ικανότερους εκπαιδευτικούς και ως εκ τούτου θα προέβαινε το Υπουργείο σε όποιες διορθωτικές κινήσεις χρειάζεται με στόχο να ληφθούν εντός του 2025 και αποφάσεις όσον αφορά στο ζήτημα της κατάργησης του καταλόγου διοριστέων.