Η νέα διατροφική πυραμίδα παρουσιάζεται ως μια προσέγγιση που ανατρέπει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα, προτείνοντας αλλαγές που προκαλούν συζητήσεις και προβληματισμό.
Μεταξύ άλλων, εισηγείται:
- Αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, κορεσμένων λιπαρών και πλήρων σε λιπαρά γαλακτοκομικών.
- Διατήρηση των φρούτων και λαχανικών στις πέντε μερίδες ημερησίως.
- Σημαντικό περιορισμό των υδατανθράκων.
- Πλήρη αποχή από το αλκοόλ και τα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς, αυτή η προσέγγιση φαίνεται να παραβλέπει θεμελιώδεις αρχές της βιολογίας και της βιοχημείας. Τα επιστημονικά δεδομένα εγείρουν σοβαρές ενστάσεις.
Επιστημονικά ερωτήματα και βιολογικές επιπτώσεις
Ο εγκέφαλος βασίζεται κυρίως στη γλυκόζη ως άμεση πηγή ενέργειας, ενώ οι κετόνες αξιοποιούνται μόνο σε ειδικές, κλινικά ελεγχόμενες περιπτώσεις. Παράλληλα, η σωματική άσκηση προϋποθέτει γλυκογόνο, το οποίο δεν μπορεί να παραχθεί χωρίς επαρκή πρόσληψη υδατανθράκων, καθώς αποτελεί το βασικό ενεργειακό «καύσιμο» των μυών.
Όσον αφορά την πρωτεΐνη, όταν προσλαμβάνεται σε ποσότητες μεγαλύτερες από αυτές που μπορεί να αξιοποιήσει ο οργανισμός, μετατρέπεται σε λίπος και αποθηκεύεται. Παρότι οι αθλητές έχουν αυξημένες ανάγκες, αυτό δεν σημαίνει ότι η πρόσληψη μπορεί να είναι ανεξέλεγκτη.
Η υπερβολική κατανάλωση πρωτεϊνών συνδέεται επίσης με νεφρική επιβάρυνση. Η αυξημένη απαμίνωση των αμινοξέων οδηγεί στην παραγωγή αμμωνίας, η οποία είναι τοξική και πρέπει να μετατραπεί σε ουρία στο ήπαρ, διαδικασία που επιβαρύνει τον ρυθμό σπειραματικής διήθησης των νεφρών.
Επιπλέον, η συχνή κατανάλωση κόκκινου κρέατος αυξάνει την πρόσληψη πουρινών, με αποτέλεσμα την άνοδο του ουρικού οξέος στο αίμα, κάτι που σχετίζεται με παθήσεις όπως η ουρική αρθρίτιδα και η νεφρολιθίαση.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η προώθηση των κορεσμένων λιπαρών, καθώς έρχεται σε αντίθεση με τη λιπιδαιμική θεωρία. Η αυξημένη πρόσληψη κορεσμένων λιπαρών και χοληστερόλης έχει συσχετιστεί άμεσα με την άνοδο της LDL χοληστερόλης και τον σχηματισμό αθηρωματικής πλάκας.
Οι αντιφάσεις πίσω από τα «ψιλά γράμματα»
Για τον μέσο καταναλωτή, ορισμένες συστάσεις κρύβουν σημαντικές αντιφάσεις. Ενώ διατηρείται το όριο των κορεσμένων λιπαρών κάτω από το 10% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης, μία μόνο μερίδα κόκκινου κρέατος σε συνδυασμό με τυρί μπορεί να το ξεπεράσει, καθιστώντας την οδηγία δύσκολα εφαρμόσιμη στην πράξη. Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί ότι το ζωικό βούτυρο θεωρείται προτιμότερο από τα επεξεργασμένα φυτικά έλαια με τρανς λιπαρά.
Παράλληλα, η υποβάθμιση των οσπρίων ως «υδατανθρακούχων τροφών» έρχεται σε σύγκρουση με τον στόχο για πρόσληψη 25–29 γραμμαρίων φυτικών ινών ημερησίως. Χωρίς όσπρια, ο στόχος αυτός είναι σχεδόν ανέφικτος, ενώ στερείται από το έντερο μια σημαντική προστασία απέναντι στον καρκίνο του παχέος εντέρου.
«Πραγματικές τροφές», κόστος και περιβάλλον
Η σύσταση για αποκλειστική κατανάλωση βιολογικών προϊόντων δημιουργεί έναν διατροφικό ελιτισμό, καθώς πολλές οικογένειες είτε επιβαρύνονται οικονομικά είτε στρέφονται τελικά σε φθηνότερες, επεξεργασμένες επιλογές.
Ταυτόχρονα, η ενίσχυση της κτηνοτροφίας έχει σοβαρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η εντατική κτηνοτροφία ευθύνεται για περίπου 14,5% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με το μεθάνιο να είναι πολλαπλάσια πιο επιβλαβές από το διοξείδιο του άνθρακα. Επιπλέον, απαιτούνται περίπου 15.000 λίτρα νερού για την παραγωγή μόλις ενός κιλού βοείου κρέατος.
Η χρονική συγκυρία αυτής της τάσης συνδέεται με την αύξηση των περιστατικών διαβήτη και ινσουλινοαντίστασης. Ωστόσο, το Μεσογειακό Διατροφικό Πρότυπο έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να δώσει λύσεις, μέσα από σωστούς συνδυασμούς τροφών, χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη, αποφυγή ζάχαρης και επαρκή πρόσληψη φυτικών ινών. Η παχυσαρκία δεν οφείλεται στους υδατάνθρακες καθαυτούς, αλλά στις υπερβολικές μερίδες, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα και την έλλειψη σωματικής δραστηριότητας.
Συμπέρασμα – Τι αξίζει να κρατήσουμε
Από τις νέες συστάσεις, θετικά στοιχεία θεωρούνται:
- Η αποφυγή του αλκοόλ και των επεξεργασμένων τροφών.
- Η προτίμηση στο ζωικό βούτυρο αντί για τα τρανς λιπαρά.
- Η πλήρης απομάκρυνση της ζάχαρης από την καθημερινή διατροφή.
Συνολικά, η «νέα» διατροφική πυραμίδα φαίνεται να αντιμετωπίζει τα συμπτώματα και όχι τις βαθύτερες αιτίες. Η λύση δεν βρίσκεται στη μετακίνηση στο αντίθετο άκρο της υπερκατανάλωσης κρέατος, αλλά στην ισορροπία, το μέτρο και την ποικιλία. Η Μεσογειακή Διατροφή δεν καθιερώθηκε ως τάση της εποχής, αλλά επειδή παραμένει το πιο ολοκληρωμένο και βιώσιμο διατροφικό μοντέλο.
Νέα διατροφική πυραμίδα: Τι πρέπει πραγματικά να κρατήσουμε – Οι αλλαγές που φέρνουν αντιδράσεις
Μια νέα διατροφική πυραμίδα έχει προταθεί, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στον επιστημονικό κόσμο. Η πυραμίδα αυτή προτείνει αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, κορεσμένων λιπαρών και πλήρων γαλακτοκομικών, διατήρηση των φρούτων και λαχανικών στις πέντε μερίδες ημερησίως, σημαντικό περιορισμό των υδατανθράκων και πλήρη αποχή από το αλκοόλ και τα επεξεργασμένα τρόφιμα. Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η προσέγγιση αυτή παραβλέπει βασικές βιολογικές και βιοχημικές αρχές. Ο εγκέφαλος χρειάζεται γλυκόζη για να λειτουργήσει, ενώ η σωματική άσκηση απαιτεί γλυκογόνο, το οποίο προέρχεται από τους υδατάνθρακες. Η υπερβολική πρόσληψη πρωτεΐνης μετατρέπεται σε λίπος και μπορεί να επιβαρύνει τα νεφρά, ενώ η αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος συνδέεται με προβλήματα ουρικού οξέος. Επιπλέον, η προώθηση των κορεσμένων λιπαρών έρχεται σε αντίθεση με τις τρέχουσες λιπιδαιμικές θεωρίες. Συγκεκριμένα, η ταυτόχρονη κατανάλωση κόκκινου κρέατος και τυριού μπορεί να ξεπεράσει το συνιστώμενο όριο για τα κορεσμένα λιπαρά, ενώ η υποβάθμιση των οσπρίων δυσκολεύει την επίτευξη της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης φυτικών ινών. Η έμφαση στα βιολογικά προϊόντα δημιουργεί επίσης ένα διατροφικό ελιτισμό, καθώς δεν είναι οικονομικά προσιτά σε όλους. Συνολικά, η νέα διατροφική πυραμίδα παρουσιάζει αντιφάσεις και εγείρει σοβαρά επιστημονικά ερωτήματα, αμφισβητώντας τις καθιερωμένες διατροφικές συστάσεις και ενδεχομένως θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία των καταναλωτών.
