«Μισή ζωή σε δύο σπίτια» για 13χρονη. «Μη με μπλέκεται» γιατί πονάω

Ένα κορίτσι έχει μετατραπεί σε «δέμα» που παραδίδεται και παραλαμβάνεται από την μητέρα και τον πατέρα, οι οποίοι χώρισαν και τα σπασμένα τα πληρώνει το παιδί τους.
Η υπόθεση μοιάζει με κάθε «κλασική» οικογενειακή σύγκρουση, αλλά το «κέντρο βάρους» σε αυτή την περίπτωση είναι ένα παιδί 13 ετών, που βρέθηκε να ζει ανάμεσα σε δύο σπίτια και δύο αφηγήσεις. Άλλη της μητέρας και άλλη του πατέρα.
Το Εφετείο, απέρριψε την έφεση της μητέρας Ε.Ρ. και επικύρωσε την ενδιάμεση απόφαση του Οικογενειακού Δικαστηρίου Λεμεσού, η οποία είχε επιβάλει προσωρινό καθεστώς κοινής επιμέλειας και εναλλασσόμενης διαμονής, στο σπίτι της μητέρας και στο σπίτι του πατέρα, ανά επτά συνεχόμενα εικοσιτετράωρα.
Την ομόφωνη απόφαση υπογράφουν οι δικαστές, Χ.Β. Χαραλάμπους, Μ. Τουμαζή και Θ. Θωμάς.
Η «προσωρινή» καθημερινότητα
Η μητέρα είχε καταχωρίσει την κύρια αίτηση στο Οικογενειακό Δικαστήριο Λεμεσού τον περασμένο Νοέμβριο, ζητώντας να της ανατεθεί η επιμέλεια, φύλαξη και φροντίδα των δύο τότε ανήλικων θυγατέρων, με τόπο διαμονής τους το δικό της σπίτι. Στη συνέχεια, επειδή η μεγαλύτερη θυγατέρα ενηλικιώθηκε, η μητέρα προχώρησε τον περασμένο Ιούνιο του 2024 σε μονομερή ενδιάμεση αίτηση, για την επιμέλεια και τη ρύθμιση επικοινωνίας μόνο για τη μικρότερη κόρη της.
Ο πατέρας, από την πλευρά του, τον Ιούλιο του 2024, κατέθεσε ανταπαίτηση και επίσης μονομερή αίτηση τον Αύγουστο 2024, ζητώντας κοινή επιμέλεια και εναλλασσόμενη διαμονή. Με απλά λόγια, πρότεινε ένα πρόγραμμα «ίσος χρόνος» με την ανήλικη, με εναλλαγή κατοικίας. Καμία από τις μονομερείς αιτήσεις δεν έγινε δεκτή χωρίς να ακουστεί η άλλη πλευρά. Οι αιτήσεις ορίστηκαν για επίδοση, καταχωρίστηκαν ενστάσεις και τελικά συνεκδικάστηκαν, με τη σύμφωνη γνώμη των γονιών, χωρίς αντεξέταση από τις δύο πλευρές.
Πως λέγεται το «πονάω» στα ρώσικα;
Πριν εκδώσει την ενδιάμεση απόφασή του, το πρωτόδικο Οικογενειακό Δικαστήριο κάλεσε την ανήλικη σε συνέντευξη στις τον Σεπτέμβριο του 2024. Η συνέντευξη έγινε στη ρωσική γλώσσα, ως μητρική της γλώσσα, παρουσία στενογράφου και μεταφράστριας.
Το Εφετείο καταγράφει ότι η ανήλικη φάνηκε «νευρική και άβολη». Σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία, όταν ρωτήθηκε αν θα ήθελε να πει κάτι στους γονείς της, απάντησε: «Δεν θέλω να μπλεχτώ σε αυτή την ιστορία. Γιατί με μπλέκετε σε αυτή την ιστορία;». Και όταν ρωτήθηκε πώς νιώθει για την κατάσταση, είπε μονολεκτικά: «Πονώ».
Αυτό το «πονώ» δεν λειτούργησε ως προτίμηση υπέρ του ενός ή του άλλου γονέα. Λειτούργησε ως καμπανάκι ότι το παιδί αντιλαμβάνεται την ένταση και πληρώνει το κόστος.
Εβδομαδιαία μετακόμιση
Η ενδιάμεση απόφαση του Οικογενειακού Δικαστηρίου πριν από έναν χρόνο κατέληξε σε προσωρινά διατάγματα που, πρακτικά, ορίζουν κοινή άσκηση επιμέλειας και ως τόπο διαμονής της ανήλικης τον τόπο διαμονής του κάθε γονέα εντός Λεμεσού, εναλλάξ ανά επτά συνεχόμενα εικοσιτετράωρα.
Προβλέφθηκαν επίσης συγκεκριμένες ώρες και τρόπος παράδοσης και παραλαβής (σαν να πρόκειται για δέμα), με σημείο αναφοράς το σχολείο τις Παρασκευές, και ειδική ρύθμιση για σχολικές αργίες ή διακοπές, όπου η παράδοση και παραλαβή γίνεται από και προς την κατοικία του άλλου γονέα, στις 10.00 το πρωί. Το Δικαστήριο μίλησε και για ανάγκη σταθερού προγράμματος, ώστε το παιδί να μη νιώθει ότι «παίρνει το μέρος» του ενός γονέα και απογοητεύει τον άλλο.
Μέτρησε το «status quo ante»
Στην έφεση, η μητέρα προσπάθησε να γκρεμίσει τη λογική της πρωτόδικης απόφασης με οκτώ λόγους. Ένας από τους βασικούς πυλώνες του παραπόνου της ήταν το λεγόμενο status quo ante, που σε απλά ελληνικά σημαίνει «η κατάσταση όπως είχε διαμορφωθεί μέχρι τώρα», δηλαδή το πώς ζούσε στην πράξη το παιδί πριν βγει το προσωρινό διάταγμα.
Η μητέρα υποστήριξε ότι το πραγματικό status quo δεν ήταν «50-50», αλλά ότι η ίδια είχε de facto τη φροντίδα από τη γέννηση του παιδιού, ενώ η ίση κατανομή χρόνου επιβλήθηκε αργότερα από τον πατέρα και μάλιστα για μικρό χρονικό διάστημα. Το Εφετείο, όμως, έκρινε εύλογο να ληφθεί υπόψη ως status quo η κατάσταση από τον Ιούνιο 2024 και μετά, όταν η μητέρα αποχώρησε από τη συζυγική κατοικία μαζί με την ανήλικη και, όπως δεν αμφισβητήθηκε, ακολούθησε στην πράξη μια μορφή εναλλασσόμενης διαμονής, έστω και άτυπα.
Ποιος κινδυνεύει να αδικηθεί;
Η ενδιάμεση απόφαση βασίστηκε και στο λεγόμενο «ισοζύγιο της ευχέρειας». Αυτό είναι ο νομικός τρόπος να πεις ότι όταν το Δικαστήριο δεν έχει ακόμη δικάσει την κύρια υπόθεση, επιλέγει μια προσωρινή λύση που μειώνει όσο γίνεται τον κίνδυνο αδικίας, αν αργότερα αποδειχθεί ότι η τελική εικόνα είναι διαφορετική.
Το Εφετείο επανέλαβε ότι σε τέτοια προσωρινά μέτρα το πρωτόδικο Δικαστήριο έχει ευρεία διακριτική ευχέρεια και ότι το Εφετείο επεμβαίνει μόνο αν η ευχέρεια ασκήθηκε εκτός νόμου, με λάθος αρχές ή με τρόπο που παράγει πασιφανή αδικία. Εδώ έκρινε ότι κάτι τέτοιο δεν αποδείχθηκε.
Η «δεύτερη συνέντευξη» της 13χρονης
Κομβικό σημείο της έφεσης ήταν ο ισχυρισμός ότι υπήρξε και δεύτερη συνέντευξη της ανήλικης, τον Δεκέμβριο του 2024, στην οποία, όπως υποστήριξε η μητέρα, η ανήλικη είπε ότι θέλει να μένει «ένα μήνα με τη μητέρα και μία με δύο εβδομάδες με τον πατέρα».
Το Εφετείο δεν αμφισβήτησε ότι έγινε μεταγενέστερη συνέντευξη, αλλά έκρινε ότι αυτή έγινε σε άλλη ενδιάμεση αίτηση, διαφορετικού αντικειμένου, που αφορούσε ταξίδι στο εξωτερικό για διακοπές. Για να ληφθεί υπόψη τέτοιο νέο υλικό, θα έπρεπε να γίνει επανάνοιγμα της υπόθεσης ώστε να ακουστούν οι δύο πλευρές, κάτι που δεν ζητήθηκε.
Το Εφετείο έθεσε και μια λεπτομέρεια που έχει τη σημασία της. Όταν ο πατέρας εισηγήθηκε να αναζητηθεί η γνώμη του παιδιού και με εναλλακτικούς τρόπους, μέσω λειτουργού ευημερίας, η μητέρα είχε ενστάσεις. Με βάση αυτό, το Εφετείο είπε ουσιαστικά ότι δεν μπορεί να κατηγορείται το πρωτόδικο Δικαστήριο ότι δεν ακολούθησε άλλους μηχανισμούς, όταν η ίδια η μητέρα τους απέκλειε και αντιδρούσε.
Κοινή επιμέλεια σε κλίμα σύγκρουσης
Η μητέρα πρόβαλε επίσης ότι, όταν υπάρχει πλήρης έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ γονέων και έντονη αντιπαράθεση, η ισόχρονη κατανομή χρόνου και η εναλλασσόμενη διαμονή είναι προβληματικές. Επικαλέστηκε ακόμη ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο παρέπεμψε σε ελληνική νομολογία, κάτι που, κατά την ίδια, δεν έπρεπε να καθορίζει κυπριακή υπόθεση.
Το Εφετείο ξεκαθάρισε ότι δεν εφαρμόστηκε «ξένο δίκαιο». Αντίθετα, το πρωτόδικο Δικαστήριο κινήθηκε μέσα στις πρόνοιες του κυπριακού νόμου για τις σχέσεις γονέων και τέκνων, ο οποίος προβλέπει την κοινή άσκηση γονικής μέριμνας. Η αναφορά σε ελληνική απόφαση θεωρήθηκε ότι είχε μόνο πειστική αξία, όχι δεσμευτική και μάλιστα, το ίδιο το Εφετείο υπενθύμισε ότι υπάρχουν και κυπριακές αποφάσεις όπου έχει επικυρωθεί εναλλασσόμενη διαμονή ανά εβδομάδα.
Σε πρακτικό επίπεδο, το Εφετείο τόνισε ότι στο στάδιο της προσωρινής ρύθμισης δεν κρίθηκε ότι το παιδί κινδυνεύει όταν βρίσκεται με οποιονδήποτε από τους δύο γονείς, ούτε ότι ο ένας γονέας υπερτερεί τόσο που να πρέπει να αποκλειστεί ο άλλος.
Τα ευρήματα και το όχι στην μητέρα
Ένας ακόμη λόγος έφεσης ήταν ότι το πρωτόδικο Δικαστήριο, ενώ έλεγε ότι δεν θα κάνει ευρήματα, στην πράξη αξιολόγησε αντικρουόμενες θέσεις. Το Εφετείο απάντησε πως σε αιτήσεις προσωρινών διαταγμάτων απαιτείται μια προκαταρκτική, περιορισμένη αξιολόγηση της μαρτυρίας για να φανεί αν υπάρχει πιθανότητα επιτυχίας και αν δικαιολογείται η προσωρινή ρύθμιση. Αυτό δεν ισοδυναμεί με τελική κρίση επί της ουσίας. Όλα τα θέματα παραμένουν «ζωντανά» για την κύρια δίκη.
Η έφεση απορρίφθηκε στο σύνολό της και η πρωτόδικη απόφαση επικυρώθηκε. Επιπλέον, το Εφετείο επιδίκασε έξοδα €2.400 + ΦΠΑ, υπέρ του πατέρα και εναντίον της μητέρας.