Με γνώμονα το παιδί για ένα καλύτερο αύριο - Το έργο του Κέντρου Προληπτικής Παιδιατρικής «Αμερίκος Αργυρίου»

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ακοής, που τιμάται κάθε χρόνο στις 3 Μαρτίου, ο «Π» συνομίλησε με τον παιδίατρο Αργύρη Αργυρίου για το έργο του Κέντρου Προληπτικής Παιδιατρικής «Αμερίκος Αργυρίου». Το κέντρο υλοποιεί εδώ και δεκαετίες βασικά προγράμματα πρόληψης που καλύπτουν ολόκληρο τον πληθυσμό των εγκύων και των νεογνών στην Κύπρο, όπως ο προγεννητικός έλεγχος, ο ανιχνευτικός έλεγχος νεογνών για μεταβολικά νοσήματα και το πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου ακοής νεογνών, με στόχο την έγκαιρη διάγνωση παθήσεων που μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά τη ζωή ενός παιδιού. Ωστόσο, όπως επισημαίνει στον «Π» ο παιδίατρος Αργύρης Αργυρίου, η λειτουργία του κέντρου εξακολουθεί να συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις, κυρίως οικονομικές αλλά και διαδικαστικές. «Δεν μπορεί ένας οργανισμός να κάνει τη δουλειά του κράτους», σημειώνει. «Ένας φιλανθρωπικός οργανισμός όπως ο δικός μας κάνει εδώ και τόσα χρόνια αυτή τη δουλειά και ενώ αναγνωρίζεται, εξακολουθεί να παλεύει κάθε χρόνο για να βρει τα χρήματα».
Το κράτος παρέχει επιχορήγηση περίπου €385 χιλ., γεγονός που, όπως λέει, αποτυπώνει την αναγνώριση της αξίας του έργου του Κέντρου. Ωστόσο η χρηματοδότηση αυτή καλύπτει μόνο μέρος των πραγματικών αναγκών. «Δεν μιλούμε για τεράστια ποσά», λέει. «Αλλά δεν γίνεται κάθε χρόνο να έχω την αγωνία πού θα βρεθούν τα χρήματα. Και είμαστε πραγματικά ευγνώμονες για τους υποστηρικτές και δωρητές που κρατούν ζωντανό το έργο αυτό».
Η πρόληψη ως δημόσια ευθύνη
Τα προγράμματα που υλοποιεί το κέντρο αφορούν ανιχνευτικούς ελέγχους σε όλες τις εγκύους και σε όλα τα νεογνά της χώρας. Σύμφωνα με τον κ. Αργυρίου, σε πολλές χώρες τέτοιου είδους προγράμματα αποτελούν οργανικό μέρος των εθνικών συστημάτων υγείας ή χρηματοδοτούνται απευθείας από τα κράτη. «Σε όλες τις χώρες του κόσμου αυτά τα προγράμματα τα εφαρμόζει το κράτος, είτε μέσω ενός γενικού σχεδίου υγείας είτε μέσω κρατικής χρηματοδότησης», εξηγεί. Τα τελευταία χρόνια, το έργο έχει αναγνωριστεί δημόσια σε πολιτικό επίπεδο. Τον Φεβρουάριο του 2025 ο Πρόεδρος αναφέρθηκε ως σημείο αναφοράς για τα συγκεκριμένα προγράμματα πρόληψης. Παράλληλα όμως, όπως σημειώνει ο ίδιος, εξακολουθούν να υπάρχουν εκκρεμότητες που αφορούν το διοικητικό πλαίσιο συνεργασίας με κρατικούς φορείς και την πρακτική εφαρμογή ορισμένων αποφάσεων.
Διαδικαστικές δυσκολίες
Στην πράξη, το Κέντρο υλοποιεί εδώ και χρόνια βασικά προγράμματα προληπτικού ελέγχου για τον πληθυσμό. Παρ’ όλα αυτά, η καθημερινή λειτουργία του συχνά συναντά διαδικαστικές δυσκολίες που σχετίζονται με το πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών οργανισμών. «Είμαστε κάπου στον αέρα», σημειώνει. Το ζήτημα έγινε ιδιαίτερα εμφανές πρόσφατα κατά τη διαδικασία διεύρυνσης του προγράμματος νεογνικού ελέγχου για μεταβολικά νοσήματα. Σήμερα στην Κύπρο ελέγχονται δύο βασικές παθήσεις: Η φαινυλκετονουρία και ο συγγενής υποθυρεοειδισμός. Το σχέδιο προβλέπει την επέκταση του ελέγχου σε ακόμη οκτώ μεταβολικά νοσήματα, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Γενετικής και το Μακάρειο Νοσοκομείο.
Η συνεργασία μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων χρειάστηκε να διευθετηθεί μέσω πρόσθετων διοικητικών και νομικών διαδικασιών, κάτι που καθυστέρησε την εφαρμογή του προγράμματος. «Μας είπαν ότι κανονικά θα έπρεπε να προκηρυχθούν προσφορές», εξηγεί. «Αλλά ποιοι να κάνουν τα τεστ αφού μόνο εμείς τα κάνουμε και τα κάνουμε δωρεάν;». Τελικά το θέμα παραπέμφθηκε στη Νομική Υπηρεσία, η οποία συμφώνησε ότι η συνεργασία μπορεί να προχωρήσει.
Τέσσερα χρόνια καθυστέρηση
Η απόφαση για τη διεύρυνση του προγράμματος είχε ληφθεί ήδη από το 2022. «Έχουμε φτάσει σχεδόν στο 2026 και ακόμη να εφαρμοστεί», σημειώνει ο κ. Αργυρίου. «Εμείς είμαστε έτοιμοι. Θα μπορούσαμε να αρχίσουμε και αύριο». Όπως λέει, το Υπουργείο Υγείας έχει ήδη προβλέψει τους σχετικούς πόρους για την εφαρμογή του προγράμματος, ωστόσο η διαδικασία καθυστέρησε λόγω των διοικητικών διευθετήσεων που έπρεπε να προηγηθούν.
Πρόληψη
Πέρα από τις διαδικαστικές δυσκολίες, ο κ. Αργυρίου υπογραμμίζει τη σημασία των προγραμμάτων πρόληψης για το σύστημα υγείας συνολικά. Ο έγκαιρος εντοπισμός μεταβολικών ασθενειών ή προβλημάτων ακοής στα νεογνά μπορεί να αλλάξει καθοριστικά την πορεία της ζωής ενός παιδιού. «Με την πρόληψη προλαβαίνεις ζωές», λέει. Ταυτόχρονα, όπως σημειώνει, η πρόληψη εξοικονομεί σημαντικούς πόρους για το κράτος. «Αν δεν γίνει η πρόληψη, τότε το κράτος θα πρέπει να καλύψει στη συνέχεια το κόστος των θεραπειών και της υποστήριξης για όλη τη ζωή ενός παιδιού», εξηγεί. «Μιλάμε για τεράστια ποσά».
Η ιστορία του Κέντρου
Η ιστορία του Κέντρου Προληπτικής Παιδιατρικής ξεκινά πριν από περισσότερο από μισό αιώνα και συνδέεται με τον παιδίατρο Αμερικό Αργυρίου, ιδρυτή του Ιδρύματος. Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, μέσα από τη δουλειά του στο Ίδρυμα Θεοτόκος στη Λεμεσό, διαπίστωσε ότι πολλές από τις παθήσεις που αντιμετώπιζαν τα παιδιά θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί.
«Βλέποντας παιδιά με σύνδρομο Down, με χρωμοσωμικές ανωμαλίες και μεταβολικά νοσήματα, κατάλαβε ότι πολλά από αυτά θα μπορούσαν να είχαν εντοπιστεί έγκαιρα», εξηγεί ο γιος του. Την εποχή εκείνη προγράμματα προληπτικού ελέγχου εφαρμόζονταν ήδη στο εξωτερικό. Όταν όμως προσπάθησε να προωθήσει την ιδέα στην Κύπρο, οι πόρτες παρέμειναν κλειστές.
Αντί να εγκαταλείψει την προσπάθεια, ο Αμερικός Αργυρίου προχώρησε μόνος του. Με τη στήριξη περίπου 200 επιφανών Λεμεσιανών και μικρές δωρεές, δημιουργήθηκε το Κέντρο Προληπτικής Παιδιατρικής, το οποίο αρχικά έφερε την ονομασία Κέντρο Πρόληψης Πνευματικής Καθυστέρησης. Τα πρώτα χρόνια η λειτουργία του βασίστηκε σχεδόν αποκλειστικά στη στήριξη της κοινωνίας. «Η κυβέρνηση άρχισε πολύ αργότερα να δίνει μια μικρή χορηγία», θυμάται. Ακόμη και το πρόγραμμα καθολικού ελέγχου ακοής στα νεογνά, που εφαρμόζεται σήμερα, ξεκίνησε μετά από ιδιωτική πρωτοβουλία.
«Δεν θα τα παρατήσω»
Σήμερα ο παιδίατρος Αργύρης Αργυρίου δηλώνει αποφασισμένος να συνεχίσει το έργο που ξεκίνησε ο πατέρας του. «Ο πατέρας μου δεν ήταν μόνο πατέρας για μένα. Ήταν και ο μέντοράς μου», λέει. «Έχω υποσχεθεί στον εαυτό μου ότι θα συνεχίσω αυτό το έργο μέχρι τέλους. Θα συνεχίσω να πιέζω προέδρους, υπουργούς και λειτουργούς μέχρι να βοηθήσουν το Κέντρο». Για τον ίδιο, το ζητούμενο είναι απλό. «Βοηθώντας το Κέντρο βοηθάς τα παιδιά».