Μαθήματα από τη Σουηδία

Είναι μια άλλη ικανότητα στο σήμερα να μπορείς να είσαι δεκτικός μάθησης… Πόσο μάλλον όταν αυτό αφορά τον χώρο της Εκπαίδευσης, το οποίο έχει να κάνει με το ίδιο το μέλλον ενός τόπου. Εδώ και πολλά χρόνια, η εικόνα του μέλλοντος στην Εκπαίδευση συνυφαινόταν με tablet σε κάθε θρανίο και τον ψηφιακό μετασχηματισμό των πάντων με εστίαση στη διδακτέα ύλη.
Ξεκάθαρη η υπόσχεση ότι η προηγμένη τεχνολογία σχεδόν από μόνη της και ως διά μαγείας θα καθιστούσε τη μάθηση πολύ πιο ελκυστική και αποτελεσματική. Πέφτει όμως κεραυνός εν αιθρία η πρόσφατη απόφαση της Σουηδίας, μιας χώρας που απετέλεσε πρότυπο στην ψηφιακή μετάβαση, για να επαναφέρει παραδοσιακά «εργαλεία» στην Εκπαίδευση, όπως το μολύβι, το χαρτί και το έντυπο βιβλίο. Κυρίως σε μικρότερες ηλικίες. Δεν μπορεί σίγουρα μια τέτοια εξέλιξη να μάς αφήνει αδιάφορους.
Θα περιοριστούμε σε κάποια δικά μας δεδομένα. Συνήθως, ο «εκσυγχρονισμός» ταυτίζεται αποκλειστικά με την αγορά και εξασφάλιση εξοπλισμού. Δεν τολμά κανείς να υψώσει φωνές αμφισβήτησης. Έλα όμως που η περίπτωση της Σουηδίας έρχεται να αποδείξει εκκωφαντικά ότι η υπερβολική έκθεση σε οθόνες μπορεί όχι μόνο να μην προάγει αλλά και να υπονομεύει βασικές δεξιότητες, όπως η συγκέντρωση, η κριτική ανάγνωση και η λεπτή κινητικότητα. Πολύ πιο ξεκάθαρα, όταν η τεχνολογία μετατρέπεται σε αυτοσκοπό αντί για «εργαλείο», κινδυνεύουμε να εκκολάπτουμε μια γενιά «λειτουργικά ψηφιακών» αλλά πνευματικά αποσπασμένων παιδιών-μαθητών.
Θα επιμείνουμε πάλι φορτικά. Η πραγματική Παιδεία στοχεύει στη σμίλευση και τη διαμόρφωση ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων. Οι απαιτήσεις για κάτι τέτοιο παραπέμπουν σ’ ένα ακόμα πιο δύσκολο αλλά και λεπτό κομμάτι ισορροπιών… Ειδικότερα, το έντυπο βιβλίο θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι επιτρέπει μια άλλου τύπου γνωστική επεξεργασία εξυπηρετώντας βασικούς στόχους της εμβάθυνσης. Δεν πρέπει, επίσης, να λησμονούμε ότι η μάθηση ποτέ δεν παύει να είναι κοινωνική διαδικασία. Η οθόνη όσο κι αν μπορεί να συνδράμει προς κάποιες κατευθύνσεις δεν αντικαθιστά τη ζωντανή αλληλεπίδραση δασκάλου και μαθητή. Η ανθρώπινη επαφή παραμένει διαχρονικά εκ των ων ουκ άνευ. Εξάλλου, όσα διατρέχουν τη διεθνή βιβλιογραφία συνηγορούν στο ότι η γραφή με το χέρι συνδέεται άμεσα με τη μνήμη και ακόμα τη νευρολογική ανάπτυξη του παιδιού. Έχει τη σημαντικότατη θέση της εδώ η πολυαισθητηριακή ανάπτυξη.
Οι επενδύσεις σίγουρα σε ψηφιακές πλατφόρμες και εξοπλισμούς, έχουν τη θέση τους. Οφείλουμε, ωστόσο, ν’ αποφύγουμε λάθη προπορευομένων που προκαλούσαν μέχρι τώρα μια εκθαμβωτική έλξη από τη λάμψη της τεχνολογίας. Κλειδί είναι η αρμονική σύζευξη. Εδώ κι αν προϋποθέτει το πράγμα ικανότητα αλλά και διορατικότητα. Δεν έχει σε καμιά περίπτωση θέση η οποιασδήποτε μορφής τεχνοφοβική επιστροφή στο παρελθόν, αλλά μια υπεύθυνη στάση για το πότε και πώς επιτυγχάνουμε ορθολογική χρήση της τεχνολογίας. Αυτή θα πρέπει να υπηρετεί τον παιδαγωγικό στόχο και όχι να τον προσδιορίζει… Στην τελική, ο όποιος εκσυγχρονισμός επιχειρείται δεν μπορεί να μετριέται με τον αριθμό των tablets, αλλά με το βάθος της κριτικής σκέψης και παιδαγωγικής ωρίμανσης των παιδιών.