Αρκετά χρόνια προηγουμένως εντοπίζονται οι πρώτες αναφορές για τη δημιουργία σώματος ακτοφυλακής στην Κύπρο. Μια συζήτηση που επανήλθε στο προσκήνιο μετά την εξαγγελία του νυν υπουργού Δικαιοσύνης, Κώστα Φυτιρή, και την πρόσφατη έγκριση σχετικής πρότασης από το Υπουργικό Συμβούλιο. Τα ερωτήματα που προκύπτουν, ωστόσο, είναι κατά πόσο αυτή τη φορά το όλο εγχείρημα θα περάσει από τα λόγια στις πράξεις αλλά και πόσο σύντομα θα λειτουργήσει η υπηρεσία Ακτοφυλακής. Ερωτήματα που εύλογα δημιουργούνται λόγω της προϊστορίας...
Συγκεκριμένα, το 2015, η κυβέρνηση Νίκου Αναστασιάδη και ο τότε υπουργός Δικαιοσύνης, Ιωνάς Νικολάου, διεμήνυαν ότι κυρίως λόγω της προσφυγικής κρίσης, είχαν δοθεί οδηγίες για επίσπευση των διαδικασιών για δημιουργία Ακτοφυλακής. Τόνιζαν ότι ανέμεναν την ολοκλήρωση σχετικής μελέτης από αρμόδιους κρατικούς λειτουργούς.
Τα πλάνα του Ιωνά
Τον Οκτώβριο του 2015, ο υπουργός Δικαιοσύνης σχολιάζοντας την προσφυγική κρίση και τη δημιουργία Ακτοφυλακής δήλωνε ότι «σίγουρα μας έχει δημιουργήσει μια πρόσθετη υποχρέωση να είμαστε σε μια συνεχή εγρήγορση τόσο εμείς ως Αστυνομία όσο και τα πτητικά μέσα της Εθνικής Φρουράς, ούτως ώστε να επιτηρούμε επί συνεχούς βάσης τις ακτές και τη θαλάσσια περιοχή γύρω από την Κύπρο». Η συγκεκριμένη μονάδα, σύμφωνα με τον κ. Νικολάου, θα περιελέμβανε τόσο τη μονάδα αεροπορικών επιχειρήσεων της Αστυνομίας όσο και τη ναυτική Αστυνομία, ενώ θα είχε και τον συντονισμό παραχώρησης πτητικών μέσων για θέματα πυρόσβεσης.
Είχε πει επίσης ότι θα δημιουργείτο μια μονάδα, η οποία ουσιαστικά θα επεδίωκε αφενός την καλύτερη αξιοποίηση των πτητικών μέσων της ΚΔ κι αφετέρου θα είχε τον συντονισμό όλων των ενεργειών σε σχέση με τη λιμενική και την αεροπορική πτέρυγα της Αστυνομίας και των άλλων υπηρεσιών του κράτους «στην προσπάθεια να γίνει ένας αποτελεσματικότερος έλεγχος των ακτών και της θαλάσσιας περιοχής γύρω από την Κύπρο για θέματα ασφάλειας και σε συνεργασία με το Κέντρο Έρευνας και Διάσωσης, για σκοπούς ανταπόκρισης σε όλες αυτές τις υποχρεώσεις που έχουμε αναλάβει».
Όλες οι πιο πάνω αναφορές ήταν το 2015. Είχαν μάλιστα γίνει και επαφές και συναντήσεις με την ελληνική κυβέρνηση και το Υπουργείο Ναυτιλίας, προκειμένου να αντληθεί η απαιτούμενη πληροφόρηση για τον τρόπο που λειτουργεί η αντίστοιχη υπηρεσία στην Ελλάδα.
Εξαγγελίες για αγορά εξοπλισμού
Δύο χρόνια αργότερα, τον Μάιο του 2017, ο ίδιος υπουργός Δικαιοσύνης, άφηνε να εννοηθεί ότι η δημιουργία της Κυπριακής Ακτοφυλακής ήταν υπόθεση μερικών μηνών. Σύμφωνα με τις αναφορές του το 2017, «στη βάση της μελέτης έχει συγκροτηθεί ήδη ένα προσχέδιο νομοθεσίας, το έχουμε επεξεργαστεί και έχουμε προσθέσει αρκετά θέματα, περιμένουμε να έχουμε και την άποψη της αστυνομίας, το οποίο θα σταλεί στη νομική υπηρεσία για έλεγχο. Η διά νόμου σύσταση της Ακτοφυλακής, θα συνοδεύεται και από την αγορά του ανάλογου εξοπλισμού, σε σκάφη και πτητικά μέσα». Ανέφερε επίσης ότι «ο προγραμματισμός που είχε γίνει και ο οποίος συνδέεται με το χρηματοδοτικό πρόγραμμα της ΕΕ, προϋποθέτει αυτή τη στιγμή την αγορά πέντε σκαφών που θα χρηματοδοτηθούν από την ΕΕ κατά 90%».
Παρά τα λόγια και τις εξαγγελίες από επίσημα πολιτικά χείλη, μια τέτοια Υπηρεσία, έμεινε στα… χαρτιά.
Πιέζει ο Φυτιρής
Και ερχόμαστε στο 2026. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Φυτιρής, προερχόμενος από τις τάξεις της Εθνικής Φρουράς, υπηρετώντας ως αξιωματικός του ναυτικού, γνωρίζει από πρώτο χέρι την αναγκαιότητα για σύσταση και λειτουργία Ακτοφυλακής. Έθεσε μάλιστα την Ακτοφυλακή πολύ ψηλά στις προτεραιότητες του. Την περασμένη βδομάδα εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο η δημιουργία Ακτοφυλακής. Το επόμενο βήμα, είναι η συγκρότηση νομοπαρασκευαστικής επιτροπής για την υποβολή ολοκληρωμένης εισήγησης και για ετοιμασία των απαιτούμενων νομοθετημάτων. Αυτό που λέγεται στο Υπουργείο Δικαιοσύνης είναι ότι ο υπουργός έδωσε σαφή χρονοδιαγράμματα για ολοκλήρωση της διαδικασίας, θέλοντας να υλοποιηθεί η εξαγγελία το συντομότερο δυνατό.
Βασικές της αρμοδιότητες, θα είναι η επιτήρηση και ο έλεγχος των θαλάσσιων ζωνών για όλες τις δραστηριότητες, η διαχείριση συμβάντων αστυνόμευσης και προστασίας της ναυσιπλοΐας, η αντιμετώπιση της παραβατικότητας (λαθρεμπόριο, δουλεμπόριο κτλ), η προστασία θαλασσίων εγκαταστάσεων και περιβάλλοντος, καθώς και συμμετοχή σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης. Η Υπηρεσία Ακτοφυλακής θα έχει ευθύνη και αποστολή σε όλες τις θαλάσσιες ζώνες ευθύνης της Κυπριακής Δημοκρατίας και εξουσίες αναλόγως των αρμοδιοτήτων σε κάθε ζώνη (χωρικά ύδατα, συνορεύουσα ζώνη και ΑΟΖ).
Με τα σημερινά δεδομένα, η επιτήρηση και έλεγχος του θαλασσίου χώρου είναι διεσπαρμένος σε διάφορα υπουργεία, πολλές φορές χωρίς συντονισμό, αλληλοενημέρωση και διασύνδεση σε πραγματικό χρόνο. Η κατακερματισμένη αυτή προσέγγιση, δύναται να οδηγήσει σε επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, μη βέλτιστη αξιοποίηση πόρων και περιορισμένη επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, ενώ ορισμένες υπηρεσίες, παρά την εκ του νόμου αρμοδιότητά τους, δεν διαθέτουν τα απαιτούμενα μέσα και προσωπικό για πλήρη εκτέλεση των καθηκόντων τους.
Η βάση της Κυπριακής Ακτοφυλακής θα βρίσκεται εντός της Ναυτικής Βάσης Ευάγγελος Φλωράκης στο Μαρί. Ήδη σύμφωνα με πληροφορίες του «Π», στο πλαίσιο των σχεδιασμών για αναβάθμιση της ναυτικής βάσης, υπάρχει πρόνοια για ετοιμασία των διοικητικών υποδομών του προσωπικού και της διοίκησης της Ακτοφυλακής.
Οι υπηρεσίες που θα μεταφερθούν
Στην Ακτοφυλακή αναμένεται να μεταφερθούν οι κρατικές υπηρεσίες που έχουν μεμονωμένες ευθύνες και αρμοδιότητες στη θάλασσα και θα συγκεντρωθούν κάτω από την ομπρέλα μιας υπηρεσίας. Ειδικότερα, στην Ακτοφυλακή θα μεταφερθούν, Λιμενική και Ναυτική Αστυνομία, Μονάδα Αεροπορικών Επιχειρήσεων της Αστυνομίας Κύπρου, Τμήμα του Κλάδου Ελέγχου Αλιείας του Τμήματος Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών του Υπουργείου Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, που αφορούν τον έλεγχο των αλιευτικών δραστηριοτήτων στις θαλάσσιες ζώνες και στους λιμένες, Τμήμα πρόληψης και αντιμετώπισης θαλάσσιας πετρελαϊκής ρύπανσης του Τμήματος Αλιείας , Υπηρεσία Επιτήρησης και Ασφάλειας της Ναυσιπλοΐας (VTMIS) μαζί με τον αναγκαίο εξοπλισμό της και το αντίστοιχο προσωπικό και ο τομέας Υδρογραφίας του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας του Υπουργείου Εσωτερικών.
Κυπριακή Ακτοφυλακή: Μια δεκαετία... δρόμος - Από τις εξαγγελίες του Ιωνά το 2015 στις προτεραιότητες του Φυτιρή το 2025
Η δημιουργία Ακτοφυλακής στην Κύπρο συζητείται εδώ και χρόνια, με την εξαγγελία του υπουργού Δικαιοσύνης, Κώστα Φυτιρή, και την πρόσφατη έγκριση πρότασης από το Υπουργικό Συμβούλιο να αναζωπυρώνουν το ενδιαφέρον. Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι οι εξαγγελίες δεν οδηγούν πάντα σε αποτελέσματα, καθώς παρόμοιες προσπάθειες είχαν γίνει και το 2015 από τον τότε υπουργό Δικαιοσύνης, Ιωνά Νικολάου, χωρίς να υλοποιηθούν. Το 2015, η κυβέρνηση Αναστασιάδη είχε ανακοινώσει την επίσπευση των διαδικασιών για τη δημιουργία Ακτοφυλακής, λόγω της προσφυγικής κρίσης, με στόχο την καλύτερη επιτήρηση των ακτών και της θαλάσσιας περιοχής. Η αρχική ιδέα περιλάμβανε την ενίσχυση της Αστυνομίας και της Εθνικής Φρουράς, καθώς και τον συντονισμό των ενεργειών για την πυρόσβεση. Ακολούθησαν επαφές με την Ελλάδα για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τη λειτουργία της ελληνικής Ακτοφυλακής, ενώ είχαν γίνει και εξαγγελίες για αγορά εξοπλισμού. Ωστόσο, οι προσπάθειες αυτές δεν καρποφόρησαν. Η τωρινή προσπάθεια, λοιπόν, κρίνεται από το αν θα ξεπεράσει τα εμπόδια του παρελθόντος και θα οδηγήσει στην ουσιαστική λειτουργία της Ακτοφυλακής.
