Κρίσιμα στοιχεία σε κίνδυνο λόγω καθυστερημένων ανακριτικών ενεργειών για το επίμαχο βίντεο

Του Μιχάλη Μιχαήλ
Οι παραιτήσεις της συζύγου του Προέδρου της Δημοκρατίας από την προεδρία του Ανεξάρτητου Φορέα Κοινωνικής Στήριξης (ΑΦΚΣ) και του διευθυντή του Προεδρικού Γραφείου, Χριστόδουλου Χαραλάμπους, θεωρήθηκαν από μεγάλο μέρος του πολιτικού κόσμου ως αναγκαίες και αναπόφευκτες. Ήταν κινήσεις που προέκυψαν έπειτα από έντονη πολιτική και κοινωνική πίεση, σε μια περίοδο κατά την οποία τα ερωτήματα για τη λειτουργία του Φορέα πλήθαιναν και η δημόσια δυσπιστία κορυφωνόταν.
Ωστόσο, η κυρίαρχη εκτίμηση είναι ότι οι παραιτήσεις, όσο σημαντικές κι αν είναι σε επίπεδο συμβολισμού, δεν αγγίζουν την ουσία του προβλήματος. Το βασικό ερώτημα παραμένει ανοιχτό: λειτούργησε ο ΑΦΚΣ με απόλυτη διαφάνεια και θεσμική νομιμότητα ή υπήρξαν πρακτικές που ενδεχομένως συνδέονται με αδιαφανείς ή ακόμη και παράνομες χρηματοδοτήσεις;
Απόπειρα αποπροσανατολισμού και κυβερνητικοί χειρισμοί
Στις πρώτες ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση του επίμαχου βίντεο, η κυβέρνηση επέλεξε να κινηθεί σε μια κατεύθυνση που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Αντί να εστιάσει στην ουσία των καταγγελιών και στη διαλεύκανση των γεγονότων, ανέδειξε τη θεωρία του «υβριδικού πολέμου», αφήνοντας αιχμές για ξένα κέντρα που επιδιώκουν να πλήξουν την Κυπριακή Δημοκρατία, ακόμη και ενόψει της επικείμενης ανάληψης της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η προσέγγιση αυτή κρίθηκε από κόμματα και αναλυτές ως απόπειρα αποπροσανατολισμού. Η μετατόπιση της συζήτησης από τις καταγγελίες περί διαπλοκής και διαχείρισης χρημάτων στο πεδίο του πατριωτισμού και της εξωτερικής απειλής όχι μόνο δεν καθησύχασε την κοινή γνώμη, αλλά ενίσχυσε την καχυποψία. Η κοινωνία ζητούσε απαντήσεις και στοιχεία· αντ’ αυτών, εισέπραξε πολιτικά αφηγήματα.
Παραιτήσεις χωρίς ουσιαστική ανάληψη ευθύνης
Η έντονη λαϊκή πίεση, σε συνδυασμό με τις τοποθετήσεις τόσο αντιπολιτευόμενων όσο και συμπολιτευόμενων κομμάτων, οδήγησε τελικά στις παραιτήσεις. Ωστόσο, ακόμη και αυτές συνοδεύτηκαν από ένα αφήγημα «ηρωικής εξόδου», με αναφορές σε ευθιξία και προσωπική αξιοπρέπεια.
Για πολλούς, το αφήγημα αυτό δεν έπεισε. Η παραίτηση, όταν δεν συνοδεύεται από καθαρή πολιτική αυτοκριτική και ανάληψη ευθύνης, κινδυνεύει να λειτουργήσει ως μηχανισμός εκτόνωσης και όχι ως αφετηρία διαλεύκανσης. Το ζητούμενο δεν ήταν –και δεν είναι– απλώς η αποχώρηση προσώπων, αλλά η αποκάλυψη της αλήθειας.
Ευρωπαϊκές και διεθνείς διαστάσεις της υπόθεσης
Η υπόθεση του ΑΦΚΣ έχει πλέον ξεπεράσει τα στενά όρια της εσωτερικής πολιτικής σκηνής. Το θέμα τέθηκε ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μετά από ερώτηση που υπέβαλε ο ευρωβουλευτής και Γενικός Γραμματέας του Ευρωπαϊκού Δημοκρατικού Κόμματος, Σάντρο Γκότζι. Ο τελευταίος υπογράμμισε ότι η διαφάνεια, η ακεραιότητα και η χρηστή διοίκηση δεν αποτελούν εσωτερική υπόθεση ενός κράτους-μέλους, αλλά θεμελιώδεις αρχές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, η διεθνής δημοσιογραφική κάλυψη εντείνει τις πιέσεις. Οι Financial Times μιλούν για πολιτική αναταραχή και πλήγμα στο κύρος της κυπριακής ηγεσίας, ενώ ο Guardian εστιάζει στις παραιτήσεις, στις έρευνες και στην έντονη πολιτική αντιπαράθεση, επισημαίνοντας τον κίνδυνο διεθνούς δυσφήμισης της χώρας.
Ο διορισμός ανεξάρτητου ποινικού ανακριτή θεωρήθηκε ένα αναγκαίο βήμα, αλλά όχι επαρκές από μόνο του. Ο ανακριτής καλείται να συνδράμει στις έρευνες της Αστυνομίας, εξετάζοντας την αυθεντικότητα και την προέλευση του βίντεο, καθώς και τις συνθήκες παραγωγής και δημοσιοποίησής του.
Ωστόσο, σοβαρές ανησυχίες εκφράζονται για το γεγονός ότι, για τέσσερις κρίσιμες ημέρες, η κυβέρνηση επέλεξε μια πολιτική διαχείριση του ζητήματος αντί για άμεσες ανακριτικές ενέργειες. Νομικοί κύκλοι προειδοποιούν ότι η καθυστέρηση σε κατασχέσεις ηλεκτρονικού εξοπλισμού και άρσεις τηλεπικοινωνιακών δεδομένων ενδέχεται να έχει επηρεάσει τη δυνατότητα πλήρους συλλογής μαρτυρικού υλικού.
Καταγγελίες για θεσμική διαπλοκή
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν και οι δημόσιες καταγγελίες του βουλευτή του ΑΚΕΛ, Άριστου Δαμιανού, ο οποίος έθεσε το ερώτημα κατά πόσο πραγματοποιήθηκε κοινή τηλεδιάσκεψη μεταξύ του λεγόμενου επενδυτή, πρώην Υπουργού Εμπορίου, και του Διευθυντή του Προεδρικού Γραφείου. Αν κάτι τέτοιο επιβεβαιωθεί, τότε, όπως σημειώνει, μιλούμε για τεκμηριωμένη εικόνα θεσμικής διαπλοκής, γεγονός που απαιτεί πολιτική διαλεύκανση στο ανώτατο επίπεδο.
Η αναφορά αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο ένα γνώριμο πρόβλημα: τη σύγχυση ανάμεσα στο δημόσιο αξίωμα και την ιδιωτική επιρροή, ένα φαινόμενο που έχει στιγματίσει επανειλημμένα την κυπριακή πολιτική ζωή.
Το ακανθώδες ζήτημα των δωρητών
Παράλληλα με την ποινική διερεύνηση, παραμένει ανοικτό το πολιτικά πιο φορτισμένο ζήτημα: η δημοσιοποίηση των ονομάτων των δωρητών προς τον ΑΦΚΣ. Η απαίτηση για πλήρη διαφάνεια αποτελεί κοινό αίτημα σχεδόν ολόκληρου του πολιτικού φάσματος. Χωρίς γνώση των πηγών χρηματοδότησης, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο σύγκρουσης συμφερόντων ή άσκησης επιρροής.
Η κυβέρνηση επικαλείται το ισχύον νομικό πλαίσιο, ωστόσο υπό την πίεση των εξελίξεων προωθήθηκε εισήγηση ώστε δωρεές άνω των 20.000 ευρώ να γίνονται αποδεκτές μόνο με συγκατάθεση για δημοσιοποίηση. Για πολλούς, το μέτρο αυτό είναι το ελάχιστο αυτονόητο και όχι επαρκής απάντηση.
Οι θέσεις των πολιτικών κομμάτων
Το ΑΚΕΛ θεωρεί ότι η υπόθεση συνιστά ένα από τα σοβαρότερα σκάνδαλα των τελευταίων ετών και ζητά πλήρη διερεύνηση τόσο των ποινικών όσο και των πολιτικών ευθυνών.
Ο ΔΗΣΥ επισημαίνει ότι το ζήτημα δεν μπορεί να κλείσει με παραιτήσεις προσώπων, ενώ η ΕΔΕΚ ζητά ακόμη και κατάργηση του Φορέα.
Το ΔΗΚΟ υιοθετεί πιο μετριοπαθή στάση, ζητώντας διαφάνεια και θεσμική σοβαρότητα.
Κοινωνική διάσταση και ευθύνη απέναντι στους πολίτες
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι περίπου 1.800 αιτήσεις για υποτροφίες παραμένουν σε εκκρεμότητα. Η κοινωνία απαιτεί διαβεβαιώσεις ότι κανένας φοιτητής δεν θα πληρώσει το τίμημα πολιτικών και θεσμικών αστοχιών.
Συνολικά, η υπόθεση του ΑΦΚΣ αποτελεί κρίσιμο τεστ για τη λειτουργία των θεσμών στην Κύπρο. Οι παραιτήσεις δεν αρκούν. Αυτό που απαιτείται είναι πλήρης διαλεύκανση, διαφάνεια και ουσιαστική λογοδοσία.
Η κοινωνία έχει πικρή εμπειρία από σκάνδαλα που «ξεχάστηκαν». Αυτή τη φορά, η απαίτηση είναι ξεκάθαρη: κανένα πέπλο σιωπής, καμία συγκάλυψη.
Το πώς θα κλείσει αυτή η υπόθεση θα καθορίσει όχι μόνο την αξιοπιστία της παρούσας διακυβέρνησης, αλλά και το κατά πόσο η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να σταθεί με συνέπεια στις αρχές του κράτους δικαίου και της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η απαίτηση της κοινωνίας είναι πλέον ξεκάθαρη και αδιαπραγμάτευτη. Δεν αρκούν οι διαβεβαιώσεις ούτε οι αποσπασματικές θεσμικές κινήσεις. Απαιτείται πολιτική βούληση για πλήρη αποκάλυψη της αλήθειας, χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς προστατευμένα πρόσωπα. Μόνο έτσι μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών και να σταλεί το μήνυμα ότι στη Δημοκρατία δεν υπάρχουν δύο μέτρα και δύο σταθμά, αλλά ισονομία και λογοδοσία για όλους.