Κάπου ανάμεσα στη νομική ακροβασία και την πολιτική ελαφρότητα, η Κυπριακή Δημοκρατία κατάφερε για ακόμη μια φορά να εκτεθεί. Όχι γιατί δεν αναγνωρίζει το ψευδοκράτος. Αυτό είναι δεδομένο και αδιαπραγμάτευτο. Αλλά γιατί πίσω από αυτή τη σωστή θέση, αποκαλύφθηκε ένα επικίνδυνο θεσμικό κενό, που από χθες βγάζει μάτι.
Η υπόθεση της υποψήφιας της «Άμεσης Δημοκρατίας» Βάλερη Ταραπάι δεν είναι απλώς ένα ακόμα περιστατικό που θα περάσει στον κύκλο της επικαιρότητας και θα ξεχαστεί. Είναι καθρέφτης. Και αυτός ο καθρέφτης δείχνει κάτι πολύ πιο σοβαρό από μια προσωπική ιστορία. Αποκαλύπτει ένα κράτος κι ένα σύστημα, που δεν ξέρουν πώς να προστατεύσουν τον εαυτό τους.
Ναι, η ίδια η υποψήφια του Φειδία Παναγιώτου παραδέχεται ότι συνελήφθη με ναρκωτικά. Παραδέχεται ότι εξέτισε ποινή φυλάκισης. Και ναι, επικαλείται ότι το έκανε σε ένα νομικό περιβάλλον που η Κυπριακή Δημοκρατία δεν αναγνωρίζει. «Στα κατεχόμενα έκανα δύο χρόνια φυλακή και μετά βγήκα λόγω καλής διαγωγής», δήλωσε η ίδια, επιβεβαιώνοντας τα γεγονότα.
Κάπου εδώ, όμως, αρχίζει το πρόβλημα. Διότι, με αυτή τη λογική, το κράτος μας λέει το εξής εξωφρενικό: Μπορεί να έχεις καταδικαστεί για σοβαρό ποινικό αδίκημα, να έχεις εκτίσει ποινή φυλάκισης, αλλά αν αυτό συνέβη στη «λάθος πλευρά» του νησιού μας, τότε, συγχαρητήρια, έχεις λευκό ποινικό μητρώο. Είσαι καθαρός. Άσπιλος, άμεμπτος και αμόλυντος (κατά την ιστορική δήλωση που είχε κάνει κάποιος… σπουδαίος σε αυτό τον τόπο). Έτοιμος για τη Βουλή.
Κάπου εδώ, όμως, η ειρωνεία γίνεται επικίνδυνη. Διότι δεν μιλάμε, πλέον, για ένα τυπικό λάθος. Μιλάμε για ένα τεράστιο κενό. Μια επικίνδυνη μαύρη τρύπα. Σήμερα ήρθε στο φως μια υπόθεση ναρκωτικών. Αύριο τι; Ανθρωποκτονία; Σεξουαλικά εγκλήματα; Οργανωμένο έγκλημα; Αν όλα αυτά συμβούν στα κατεχόμενα, τότε «δεν μετρούν»; Τα προσπερνούμε; Αλήθεια τώρα; Ας προσπαθήσουμε κάποια στιγμή να σοβαρευτούμε σε αυτό τον τόπο.
Το επιχείρημα ότι «δεν αναγνωρίζουμε τους νόμους στα κατεχόμενα» είναι πολιτικά ορθό. Είναι, ωστόσο, νομικά ανεπαρκές όσον αφορά την ουσία των πράξεων. Το είπε και η ίδια η υποψήφια του Φειδία ξεκάθαρα: «Δεν αναγνωρίζουμε τους νόμους στα κατεχόμενα γιατί δεν συμβαδίζουν με τους νόμους της Ε.Ε. και της Κυπριακής Δημοκρατίας». Πρόσθεσε μάλιστα: «Θεωρώ πως ναι, έκανα λάθος, αλλά ήταν μια αδικία εις βάρος μου».
Ας μην τρελαθούμε όμως. Εδώ δεν αξιολογείται το καθεστώς. Αξιολογείται η πράξη. Και η πράξη δεν αλλάζει επειδή αλλάζει το νομικό πλαίσιο που την περιέγραψε. Το αν κάποιος μετέφερε ναρκωτικά δεν είναι θέμα «αναγνώρισης». Είναι θέμα πραγματικότητας. Και η πραγματικότητα δεν σβήνει με νομικές κενά και νομικές ασάφειες.
Το ξεκαθαρίζουμε. Το ζήτημα δεν είναι να στηθεί στον τοίχο μια γυναίκα που, ομολογεί: «Όταν έγινε ήμουν 20 χρονών, τώρα είμαι σχεδόν 30. Εξελισσόμαστε, δεν είμαι το ίδιο άτομο». Ναι, αναμφίβολα η κοινωνία οφείλει και να πιστεύει και να προσφέρει και να στηρίζει τη δεύτερη ευκαιρία. Οφείλει να δίνει χώρο στην εξέλιξη των ανθρώπων.
Άλλο είναι, όμως, η δεύτερη ευκαιρία και άλλο η θεσμική αφέλεια. Διότι εδώ δεν μιλάμε για το αν κάποιος μπορεί να ξαναφτιάξει τη ζωή του. Μακάρι η συγκεκριμένη κοπέλα να το πετύχει. Μιλάμε για το αν μπορεί να νομοθετεί για τη ζωή των άλλων. Πρόκειται για ένα κορυφαίο επίπεδο ευθύνης.
Το πραγματικό πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι η συγκεκριμένη υποψηφιότητα. Είναι ότι το κράτος δεν έχει φροντίσει να καλύψει ένα προφανές και επικίνδυνο κενό. Που επιτρέπει σε οποιονδήποτε, με οποιοδήποτε μαύρο παρελθόν -αρκεί να το απέκτησε στα κατεχόμενα- να εμφανίζεται με λευκό ποινικό μητρώο και να διεκδικεί δημόσιο αξίωμα.
Θα το επανατονίσουμε. Αυτό δεν είναι απλώς παράλειψη. Είναι θεσμική αμέλεια. Επικίνδυνη. Και δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η Δημοκρατία οφείλει να βρει τον τρόπο να διαχωρίσει τα δύο. Να μην αναγνωρίζει το ψευδοκράτος, αλλά και να μην αγνοεί την πραγματικότητα σοβαρών ποινικών πράξεων που έχουν διαπραχθεί εκεί. Δεν είναι εύκολο. Απαιτεί σοβαρή νομική μελέτη και λεπτούς χειρισμούς.
Είναι όμως αναγκαίο. Γιατί διαφορετικά, το μήνυμα που στέλνουμε είναι επικίνδυνο: Δεν έχει σημασία τι έκανες, έχει σημασία πού το έκανες.
Εξόφθαλμα σε μια τέτοια περίπτωση δεν μπορεί να μιλάμε για σοβαρό κράτος. Μιλάμε για κράτος, που κρύβεται πίσω από τις γραμμές του χάρτη, για να αποφύγει να αντιμετωπίσει την ουσία. Κάποια στιγμή, όμως, αυτή η ουσία μπορεί να καταστεί άκρως επικίνδυνη. Αρκεί μόνο να φανταστεί κάποιος το ενδεχόμενο να καταδικαστεί κάποιος για παιδεραστία στα κατεχόμενα και μετά να βρεθεί στα βουλευτικά έδρανα να νομοθετεί…
Η υποψήφια του Φειδία, το λευκό μητρώο και το μαύρο παρελθόν
Η υπόθεση της υποψήφιας βουλευτή Βάλερης Ταραπάι, η οποία έχει καταδικαστεί για ναρκωτικά σε ψευδοδικαστήριο στα κατεχόμενα, φέρνει στο φως ένα σοβαρό θεσμικό κενό στην Κύπρο. Παρόλο που η Κυπριακή Δημοκρατία δεν αναγνωρίζει το ψευδοκράτος, η νομοθεσία φαίνεται να επιτρέπει σε άτομα με ποινικό παρελθόν στα κατεχόμενα να διεκδικούν έδρα στη Βουλή, εφόσον δεν υπάρχει αντίστοιχη καταδίκη στην Κυπριακή Δημοκρατία. Αυτό δημιουργεί μια επικίνδυνη κατάσταση, καθώς ανοίγει το δρόμο για άτομα με βαρύ ποινικό ιστορικό να συμμετέχουν στην πολιτική ζωή. Η υπόθεση αυτή εγείρει ερωτήματα σχετικά με την προστασία του κράτους και την ανάγκη για σαφή νομοθεσία που να καλύπτει τέτοιες περιπτώσεις. Η συζήτηση επικεντρώνεται στο αν η δεύτερη ευκαιρία πρέπει να παρέχεται ανεξαρτήτως σοβαρότητας του αδικήματος και αν η πολιτική ορθότητα μπορεί να υπερκεράσει την ανάγκη για θεσμική ακεραιότητα. Η Κυβέρνηση καλείται να αντιμετωπίσει το κενό αυτό, ώστε να διασφαλιστεί η αξιοπιστία του πολιτικού συστήματος.
