Η μάχη με τον αφθώδη πυρετό και ο πόνος της απώλειας

Του Άντρου Γ. Καραγιάννη*
Όσοι μεγάλωσαν σε οικογένεια κτηνοτρόφων, από μικροί μαθαίνουν πως για τους ανθρώπους της υπαίθρου τα ζώα δεν είναι απλώς παραγωγικές μονάδες ή αριθμοί σε ένα μητρώο. Στην κτηνοτροφία, τα ζώα δεν είναι απλώς περιουσία ή παραγωγικά μέσα. Είναι καθημερινός αγώνας, είναι σχέση ζωής, είναι ευθύνη, αλλά και πολλές φορές είναι οικογένεια, είναι τα «παιδιά» τους. Αμέτρητα ξενύχτια σε μάντρες, για να σωθεί μια γέννα, τεράστια αγωνία μπροστά σε κάθε αρρώστια, καθημερινό ξύπνημα πριν χαράξει, για να εξασφαλιστεί τροφή και φροντίδα. Αυτή η σχέση δεν καταγράφεται σε καμία στατιστική, αλλά είναι βαθιά ανθρώπινη και πραγματική.
Ο αφθώδης πυρετός είναι μία από τις πιο μεταδοτικές ασθένειες των παραγωγικών ζώων. Προσβάλλει βοοειδή, αιγοπρόβατα και χοίρους, προκαλώντας πυρετό, πληγές στο στόμα και στα πόδια, έντονο πόνο και σημαντική μείωση της παραγωγικότητας. Σε βαριές περιπτώσεις, μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, ιδιαίτερα σε νεαρά ζώα. Το σημαντικότερο, όμως, είναι η ταχύτητα με την οποία εξαπλώνεται, αφού μπορεί να μολύνει ολόκληρες περιοχές μέσα σε λίγες ημέρες.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η επιστήμη και η κτηνιατρική εμπειρία επιβάλλουν δύσκολες αλλά αναγκαίες αποφάσεις. Η θανάτωση μολυσμένων ή ύποπτων ζώων, η λεγόμενη «εκρίζωση», εφαρμόζεται διεθνώς, για να περιοριστεί η εξάπλωση της νόσου και να προστατευτούν χιλιάδες άλλα υγιή ζώα. Για έναν κτηνοτρόφο, αυτό ισοδυναμεί με προσωπική απώλεια. Δεν είναι μόνο οικονομικό πλήγμα, αλλά αποτελεί ψυχικό βάρος. Όμως, η ιστορία έχει δείξει ότι η καθυστέρηση στη λήψη μέτρων μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη καταστροφή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μεγάλο ξέσπασμα αφθώδους πυρετού στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2001. Εκατομμύρια ζώα θανατώθηκαν για να ανακοπεί η επιδημία, ενώ επιβλήθηκαν αυστηροί περιορισμοί μετακίνησης και ενισχυμένα μέτρα βιοασφάλειας. Παρότι η κοινωνική αντίδραση ήταν έντονη και ο πόνος των κτηνοτρόφων τεράστιος, τα μέτρα συνέβαλαν τελικά στον έλεγχο της νόσου και στην επαναφορά της κτηνοτροφικής δραστηριότητας σε ασφαλή βάση.
Αντίστοιχα, στην Ολλανδία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόστηκαν συνδυαστικές στρατηγικές, όπως στοχευμένοι εμβολιασμοί, ζώνες επιτήρησης, περιορισμός της διασποράς, απολυμάνσεις και αυστηρή ιχνηλάτηση των μετακινήσεων ζώων. Η τεχνολογία και η επιστημονική γνώση αποδείχθηκαν καθοριστικές. Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι η συνεργασία μεταξύ κτηνοτρόφων, κρατικών αρχών και κτηνιάτρων μπορεί να περιορίσει την εξάπλωση της ασθένειας και να μειώσει τις απώλειες.
Η δεκαετία του 1990 μάς θυμίζει επίσης τη νόσο των «τρελών αγελάδων» (σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών), όταν η ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας και της ζωικής ευημερίας οδήγησε σε μαζικές θανατώσεις ζώων. Τότε έγινε σαφές ότι η πρόληψη και η έγκαιρη παρέμβαση είναι κρίσιμες. Η παράταση του πόνου ή η ανεξέλεγκτη εξάπλωση μιας νόσου δεν ωφελεί κανέναν, ούτε τα ζώα ούτε τους ανθρώπους που τα φροντίζουν.
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται ισορροπία και συνεργασία. Από τη μία, ο σεβασμός στην επιστημονική γνώση και στις οδηγίες των ειδικών. Από την άλλη, η κατανόηση της συναισθηματικής και κοινωνικής διάστασης της κτηνοτροφίας. Οι κτηνοτρόφοι δεν αντιστέκονται στην πρόοδο· αντιστέκονται στον πόνο της απώλειας, γιατί γνωρίζουν από πρώτο χέρι τι σημαίνει να έχεις απώλειες ζώων. Θέλουν λύσεις που να προστατεύουν τόσο την υγεία των ζώων όσο και την αξιοπρέπεια της δύσκολης δουλειάς τους.
Ο αφθώδης πυρετός μάς φέρνει αντιμέτωπους με ένα δύσκολο δίλημμα: την ανάγκη να σωθεί το σύνολο, ακόμη κι αν χαθεί ένα μέρος. Αν κάτι πρέπει να κρατήσουμε, είναι ότι η ευθύνη για την υγεία των κοπαδιών είναι συλλογική. Με επιστημονική καθοδήγηση, διαφάνεια, έγκαιρες αποζημιώσεις και ουσιαστική στήριξη των ανθρώπων της υπαίθρου γενικότερα, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τέτοιες κρίσεις με ανθρωπιά και αποτελεσματικότητα. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η προστασία των ζώων είναι και προστασία της ίδιας της ζωής στην ύπαιθρο, αλλά και η διασφάλιση της συνέχειας της κτηνοτροφίας.
Τέως δήμαρχος Δερύνειας, καθηγητής Αγγλικών με σύμβαση, Γυμνάσιο Νεάπολης Λεμεσού