Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει ήδη αλλάξει τον κόσμο

Του Marc Champion
Πώς έχει αλλάξει ο πόλεμος τους πρωταγωνιστές του, τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία; Πρόκειται να ένα ερώτημα που αξίζει να τεθεί, ακόμη και αν δεν διαφαίνεται άμεσο τέλος.
Για κάποιον που επισκέπτεται την Ουκρανία εδώ και 35 χρόνια, πριν και κατά τη διάρκεια του πολέμου, η αντίδρασή της ήταν εντυπωσιακή. Επί δεκαετίες, η Ουκρανία είχε έναν ταλαντούχο λαό που παρεμποδιζόταν και δηλητηριάζονταν από επίπεδα διαφθοράς τόσο διαβρωτικά που η χώρα δεν κατάφερε να προοδεύσει. Η ρωσική επιθετικότητα “έπλασε” αυτό το έθνος, την ίδια στιγμή που προσπαθούσε να το καταστρέψει.
Αυτό δεν αφορά μόνο τα τελευταία τέσσερα χρόνια έντονου πολέμου, αλλά το σύνολο των 12 ετών της επίθεσης του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν κατά της χώρας. Όλα ξεκίνησαν με την προσάρτηση της Κριμαίας και την υποκίνηση μιας αυτονομιστικής εξέγερσης στα ανατολικά. Αν ο Πούτιν είχε προχωρήσει σε πλήρη εισβολή το 2014, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα είχε πετύχει. Ο επίσημος ουκρανικός στρατός ήταν τόσο αποδυναμωμένος που μπορούσε να διαθέσει μόνο 6.000 ετοιμοπόλεμους στρατιώτες. Η άμυνα της χώρας έπρεπε να οργανωθεί από εθελοντές· τα όπλα και οι στολές τους πληρώθηκαν μέσω crowdfunding ή από ολιγάρχες.
Δώδεκα χρόνια αργότερα, έχει μετατραπεί σε ένα έθνος εθελοντών, σφυρηλατημένο από τη διπλή βαναυσότητα των δικών του ανεύθυνων ηγετών και της όλο και πιο ρεβανσιστικής Ρωσίας του Πούτιν. Παραμένει εύθραυστο και μαστίζεται από τη διαφθορά. Το τέλος του πολέμου θα φέρει νέες διαιρέσεις, για παράδειγμα, ανάμεσα σε εκείνους που πολέμησαν και εκείνους που δεν το έκαναν, σε εκείνους που επέστρεψαν και εκείνους που όχι. Ωστόσο, και μόνο η επιβίωσή του είναι εξαιρετική – το είδος του μύθου πάνω στον οποίο χτίζονται τα έθνη.
Η πορεία της Ρωσίας σε αυτή την τραγωδία είναι διαφορετική. Ο πόλεμος υπήρξε η καταστροφή που φοβόντουσαν πολλοί ακόμη και στο Κρεμλίνο, συμπεριλαμβανομένης αυτής των δικών τους στρατευμάτων. Αλλά αυτό οφείλεται λιγότερο στο γεγονός ότι η γρήγορη παρέλαση προς τη νίκη που περίμενε αρχικά ο Πούτιν μετατράπηκε σε μια εξαντλητική σύγκρουση, και περισσότερο στο γεγονός ότι άλλαξε τη φύση και το μέλλον της χώρας. Ο Πούτιν επέστρεψε σε ένα παρελθόν που πολλοί Ρώσοι – για να μην αναφέρουμε τον υπόλοιπο κόσμο – ήλπιζαν να αφήσουν πίσω τους.
Τη Ρωσία που επίσης επισκεπτόμουν για 35 χρόνια και όπου έζησα για κάποιο διάστημα, ήταν, για λίγο, πιο εύκολο να την αγαπήσεις από την Ουκρανία. Αλλά αυτό, σε μια εποχή που κάθε μέλλον φαινόταν πιθανό – είτε μια επιστροφή στον κομμουνισμό, είτε ένας ωμός πρωτο-φασιστικός εθνικισμός, είτε κάτι πολύ πιο ήπιο προς την ευημερία. Η επιλογή έχει πλέον γίνει.
Συμπεριφερόμαστε σαν ο ανεξέλεγκτος, συναλλακτικός εθνικισμός του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να ήταν κάτι καινούργιο και σοκαριστικό. Αυτός αποτελεί το modus operandi του Κρεμλίνου του Πούτιν ήδη από τις αρχές του 2000, μετά την ανάληψη των καθηκόντων του. Η Ρωσία που αναδύεται επιστρέφει με πολλούς τρόπους στο καθεστώς της σοβιετικής εποχής, ως μια οικονομία πόρων προσαρτημένη σε μια πολεμική μηχανή.
Η Ρωσία θα ανακάμψει οικονομικά μόλις αρθούν οι κυρώσεις και οι στρεβλώσεις του πολέμου. Ωστόσο, θα δυσκολευτεί επίσης να ξεφύγει από την πολεμική της οικονομία, τη δική της προπαγάνδα και την τωρινή βαριά εξάρτησή της από την Κίνα. Στα σχολεία, τα παιδιά διδάσκονται και πάλι ένα τοξικό μείγμα ρωσικής θυματοποίησης και προδιαγεγραμμένης δόξας. Η αποστράτευση εκατομμυρίων εξαγριωμένων στρατιωτών θα είναι πιο επικίνδυνη από το να συνεχίσει να τους πληρώνει. Η μείωση της παραγωγής όπλων για τη μετάβαση σε μια καταναλωτική οικονομία θα είναι ακόμη πιο δύσκολη από ό,τι αποδείχθηκε πριν από τον πόλεμο.
Χρειάστηκε πάρα πολύς χρόνος, αλλά η μεταμόρφωση της Μόσχας ξύπνησε επιτέλους την Ευρώπη από την άρνησή της να πιστέψει ότι η ιστορία και ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός δεν σταματούν ποτέ. Ο πόλεμος εξέθεσε την Ευρώπη ως στρατιωτικά και πολιτικά αδύναμη, καθιστώντας την απαράδεκτα εξαρτημένη από τις ΗΠΑ για την αποτροπή απειλών.
Ωστόσο, η αντίδραση της Ευρώπης υπήρξε επίσης μία από τις πιο θετικές εκπλήξεις του πολέμου. Ποιος θα πίστευε στις 24 Φεβρουαρίου 2022 ότι η Γερμανία – εξαρτημένη από το ρωσικό φυσικό αέριο και χλευασμένη επειδή πρόσφερε στην Ουκρανία μόνο κράνη για να αποκρούσει τανκς και μαχητικά αεροσκάφη- θα ήταν τώρα ο μεγαλύτερος προμηθευτής όπλων του Κιέβου; Ή ότι η ΕΕ, ένα μπλοκ 27 εθνών, διχασμένο ακόμη και στις καλύτερες στιγμές του, θα παρέμενε ενωμένη ως προς τις κυρώσεις και τη χρηματοδότηση για να βοηθήσει το Κίεβο επί τέσσερα ολόκληρα χρόνια; Εγώ πάντως όχι.
Η Ουγγαρία, υπό τον πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν, αποτελεί εξαρχής “αγκάθι” σε αυτή την απροσδόκητη ενότητα, απειλώντας να χρησιμοποιήσει το βέτο του για να αποσπάσει χρήματα και εξαιρέσεις στην ενέργεια από το υπόλοιπο μπλοκ, ως αντάλλαγμα για παραχωρήσεις. Τώρα, καθώς υποχωρεί στις δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών της 12ης Απριλίου, ο Όρμπαν υπαναχώρησε από την έγκριση τόσο του νέου πακέτου κυρώσεων στη Ρωσία όσο και τους δανείου ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι το Κίεβο πρέπει πρώτα να επισκευάσει έναν αγωγό πετρελαίου που υπέστη ζημιές από τη Ρωσία.
Αυτό θα μπορούσε να είναι και το σημείο όπου η συμμαχική υποστήριξη θα “εκτροχιαστεί”, καθώς συμβαίνει τη στιγμή που η Ευρώπη καλείται να επωμιστεί σχεδόν ολόκληρο το βάρος της χρηματοδότησης της άμυνας της Ουκρανίας. Αλλά δεν θα στοιχημάτιζα σε ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Ο Όρμπαν μπορεί να διανύει ακόμη και τους δύο τελευταίους του μήνες στην εξουσία.
Η προσέγγιση των ΗΠΑ στη ρωσική εισβολή είναι αυτή που άλλαξε περισσότερο, αλλά αυτό καθοδηγείται λιγότερο από τη σύγκρουση και περισσότερο από την έλευση του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Υπό την προεδρία του, οι ΗΠΑ απέσυραν κάθε χρηματοδότηση για την άμυνα της Ουκρανίας, στο πλαίσιο αυτού που αποκαλούν επαναπροσδιορισμό της εξωτερικής τους πολιτικής προς όφελος του εθνικού συμφέροντος. Στην πορεία, ο Τραμπ μετέτρεψε τον πόλεμο σε μια κερδοφόρα επιχείρηση, αναγκάζοντας την Ευρώπη να πληρώσει για αμερικανικά όπλα που προορίζονται για την Ουκρανία. Οι ειρηνευτικές του συνομιλίες συνδέονται με παράλληλες διμερείς εμπορικές συνομιλίες με τη Ρωσία.
Όλοι οι πόλεμοι πρέπει να τελειώσουν, όπως και αυτή η εισβολή. Το ερώτημα είναι με ποιους όρους, διότι αυτοί θα καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο οι σύμμαχοι και οι εχθροί σε όλο τον κόσμο θα αξιολογούν την αξιοπιστία των ΗΠΑ ως αμυντικού εταίρου, αν η Μόσχα θα δει μέλλον στην απόκτηση εδαφών και επιρροής με τη βία, αν η Ουκρανία θα αναδειχθεί σε πλεονέκτημα ή βάρος για την ασφάλεια και την οικονομία της Ευρώπης, καθώς και τη μελλοντική σταθερότητα και τον πλούτο της Ευρώπης, η οποία παραμένει ο σημαντικότερος εμπορικός και επενδυτικός εταίρος των ΗΠΑ.
Το διακύβευμα είναι απλώς πολύ μεγάλο για μια “γρήγορη και πρόχειρη” ειρηνευτική συμφωνία, ακόμη και τώρα, μετά από τέσσερα χρόνια αιματοχυσίας.
Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου