Η δύναμη του επικείμενου και συγκεκριμένου

Τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο τον γνωρίζουμε από τη σχέση του με την Κύπρο, την έναρξη της περιόδου της «Φραγκοκρατίας» στο νησί και από τον ρομαντικό γάμο του με τη Βερεγγάρια. Όμως, αυτός ο άριστος στη μάχη βασιλιάς (εξ ου και το Λεοντόκαρδος) είχε μια περίπλοκη ζωή, γεμάτη από δολοπλοκίες και θριάμβους επί των αντιπάλων. Αλλά γεμάτη και από οράματα για μεγαλεία και κατακτήσεις. Αυτά τα οράματα τον οδήγησαν από τον αγγλογαλλικό κόσμο στην Ανατολή, κατά την Γ΄ Σταυροφορία.
Υπήρξε όμως μια σημαδιακή στιγμή στην πολυτάραχη ζωή του: Έξω από την Ιερουσαλήμ, έμαθε ότι ο Φίλιππος Β΄ της Γαλλίας και ο αδελφός του Ιωάννης συνωμοτούσαν εναντίον του· για να του πάρουν τις κτήσεις του στη βόρεια Γαλλία και τον θρόνο της Αγγλίας. Άφησε στην άκρη τα «οράματα», συνθηκολόγησε με τον Σαλαντίν, και έβαλε πλώρη για επιστροφή στη δυτική Ευρώπη. Τα οράματα είναι καλά, όσο τα «διαλείμματα» της πραγματικότητας το επιτρέπουν. Όταν επίκειται να συμβεί κάτι πολύ συγκεκριμένο, εκεί οι εγκέφαλοι αλλάζουν ρότα…
Κυπριακά παραδείγματα
1. Ενόσω υπήρχε «κενό» εξελίξεων στο θέμα της Κύπρου επί αγγλοκρατίας, το αίτημα για ένωση φούντωνε. Η πλειονότητα των ηγετών και μεγάλο μέρος του λαού λειτουργούσαν βουλησιαρχικά: «Θέλουμε ένωση με την Ελλάδα, οι Βρετανοί δεν πείθονται να μας τη δώσουν, στο χέρι μας είναι να τους πείσουμε/υποχρεώσουμε». Τα Οκτωβριανά του 1931 και ο αγώνας του 1955-59 σε αυτό το πλαίσιο εκδηλώθηκαν. Μόλις εμφανίστηκε το σχέδιο Χάρντιγκ, που έκανε τα πράγματα πολύ συγκεκριμένα, άρχισε η εσωτερική κρίση. Όταν δε ο Μακάριος βρέθηκε μπροστά σε άλλα σχέδια που οδηγούσαν στη διχοτόμηση, το συγκεκριμένο έγινε και επικείμενο. Τότε στράφηκε προς την ανεξαρτησία -για να αποτρέψει τη διχοτόμηση- και φτάσαμε στη Ζυρίχη.
2. Όσο νιώθαμε δυνατοί και ακατάβλητοι, θεωρούσαμε την ένωση υπόθεση μηνών -ειδικά μετά τα μέσα του 1964. Μόλις είδαμε τα σχέδια Άτσεσον, που έκαναν τη μορφή της ένωσης πολύ συγκεκριμένη και με ανταλλάγματα στην Τουρκία και στους Τουρκοκυπρίους, τότε ξανάρχισε η εσωτερική κρίση. Σύντομα, ξαναπεράσαμε στον κόσμο των οραμάτων: Διαγωνισμός στη Βουλή για το ποιος θέλει πιο γνήσια και ολοκληρωτικά την ένωση. Μέχρι που ήρθαν τα γεγονότα της Κοφίνου. Τότε, μπροστά στην επικείμενη εισβολή της Τουρκίας, τα ξαναμαζέψαμε, και καθίσαμε σε συνομιλίες για δικοινοτική ανεξαρτησία. Αμέσως μετά, το «κενό» εξελίξεων επέτρεψε στη χούντα και σε εσωτερικές δυνάμεις να μιλούν πάλι για άνευ όρων ένωση.
3. Μετά το 1974 ψελλίσαμε την ομοσπονδία. Η σαφής πλειοψηφία ηγεσίας και λαού την υποστήριζε, μέχρι που ήρθαν μπροστά μας συγκεκριμένα σχέδια -από το Αμερικανο-Βρετανο-Καναδικό, μέχρι τις ιδέες Κουεγιάρ και Γκάλι. Τότε γίναμε ξανά μαλλιά κουβάρια, με σταθερό αποτέλεσμα τον παραμερισμό τους -με τη βοήθεια και του Ντενκτάς.
4. Πολιτική ηγεσία και λαός υποστηρίζαμε την ομοσπονδία και στον 21ο αιώνα. Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνες κοινής γνώμης, η αποδοχή της ομοσπονδιακής λύσης ανάμεσα στους Ελληνοκυπρίους ήταν υψηλή τις περιόδους 2000-2002, 2007-2009, 2015-2016. Δηλαδή, σε περιόδους Πριν τεθεί μπροστά μας το συγκεκριμένο! Τις περιόδους που είχαμε μπροστά μας κάποιο απτό πλαίσιο ομοσπονδιακής λύσης η στήριξη προς αυτήν έπεφτε. Το εκκρεμές συνεχίστηκε: Όταν πια σκοτώσαμε με το Κραν Μοντανά κάθε συγκεκριμένο, η στήριξη σε ομοσπονδιακή λύση εκτοξεύτηκε στα πιο υψηλά της ποσοστά, την περίοδο 2020-2021. Δηλαδή, μόλις «απαλλαγήκαμε» και από την παρουσία του Ακιντζί αλλά και μόλις άρχισε να γίνεται λόγος για το αντίθετο συγκεκριμένο, τη «λύση δύο κρατών»…
Η ιδιαιτερότητα του σήμερα
Είναι βέβαιο ότι πάντα συντρέχουν και πολλοί άλλοι λόγοι. Από τις επιλογές, τα παίγνια και τον βαθμό ειλικρίνειας της ηγεσίας, μέχρι τα εκάστοτε αντανακλαστικά του παρακράτους, τις οικονομικές συνθήκες κ.λπ. Όμως, η δύναμη του επικείμενου και συγκεκριμένου φαίνεται να είναι εξίσου καταλυτική.
Σήμερα, έχουμε μια σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με τα τελευταία 100 χρόνια. Παράλληλα με τις διακυμάνσεις τύπου εκκρεμές, έχει σταθεροποιηθεί στην κορυφή του πολιτικού λόγου και των μετρήσεων κοινής γνώμης η παραίτηση. Η επί της ουσίας εννιάχρονη ακινησία έχει δημιουργήσει μια μεγάλη μάζα πολιτών που η εκτίμησή τους συμπυκνώνεται στο «δεν πρόκειται να γίνει τίποτε!». Αυτό καθιστά τον ανταγωνισμό ανάμεσα στο υπέρ και στο κατά της ομοσπονδίας λιγότερο κεντρικό ζήτημα. Υπαρξιακά, το Κυπριακό είναι πάντα το πιο σημαντικό ζήτημα, εξ ορισμού. Όμως, στις συνειδήσεις των υποκειμένων Δεν είναι.
Η αλληλεπίδραση μεταξύ πολιτικού συστήματος και πολιτών οδηγεί τα κόμματα σε λείανση του λόγου τους στο Κυπριακό και σε παρατεταμένη απουσία του θέματος από την ημερήσια διάταξη. Αυτό, σε συνδυασμό με τα διάφορα παίγνια προσέλκυσης (ή συγκράτησης) ψηφοφόρων, καθώς και το στραμμένο βλέμμα προς τις συμμαχίες για το 2028, μας οδηγεί στην πρώτη προεκλογική εκστρατεία εδώ και έναν αιώνα όπου το Κυπριακό είναι σχεδόν εντελώς απόν. Ακόμη και επί αγγλοκρατίας, οι δημαρχιακές και αρχιεπισκοπικές εκλογές -καθώς και οι διαδικασίες για το Νομοθετικό Συμβούλιο- είχαν σταθερά άρωμα Κυπριακού. Σήμερα Όχι!
Από μια άποψη, αυτό αποτελεί μια ιστορική «γκάφα» του πολιτικού συστήματος. Υπονομεύει ιδιαίτερα τα παραδοσιακά κόμματα, ακόμη και τον ίδιο τον Ν. Χριστοδουλίδη. Γιατί, χωρίς τον μπούσουλα του Κυπριακού, αναδεικνύονται πιο έντονα ζητήματα που εμπλέκουν το σύνολο των παραδοσιακών κομμάτων και πολιτικών στη δίνη του «είναι όλοι τους το ίδιο». Αυτό ευνοεί μαζικές μετακινήσεις σε «αντισυστημικά» σχήματα· ικανά να μεταφράσουν τη μέχρι τώρα αυξανόμενη αποχή (ως έκφραση «διαμαρτυρίας») σε συμμετοχή στις εκλογές αλλά με «αντισυστημική» ψήφο.
Η αχρωμία
Επομένως, το επικείμενο και συγκεκριμένο δεν λειτουργεί μόνο σε σχέση με τα μεγάλα ζητήματα αλλά και σε σχέση με τα επιμέρους που έχουν δυνατούς συμβολισμούς:
• Όταν, π.χ., το ΑΚΕΛ καταθέτει πρόταση για φορολόγηση των υπερκερδών των τραπεζών, η καταψήφισή του από τον ΔΗΣΥ ελάχιστα πλήττει τον τελευταίο. Μέσα στο ιδεολογικό του πλαίσιο, η επίκληση «σοβαρότητας» και του «κινδύνου» για αναβίωση της κρίσης το διασώζει. Όμως, η καταψήφισή του από τα λεγόμενα κόμματα του Κέντρου δεν τα διασώζει. Αντίθετα, υπενθυμίζει την απώλεια χαρακτηριστικών τους, ιδιαίτερα του προσήμου της κοινωνικής ευαισθησίας που είχαν προ δεκαετιών. Το επικείμενο και συγκεκριμένο στέλνει τους ψηφοφόρους τους στο ΕΛΑΜ, το «Άλμα» ή την «Άμεση Δημοκρατία Κύπρου».
• Όταν ο Ν. Χριστοδουλίδης πόνταρε επί Ταλάτ στο γενικό και αόριστο («να ξαναρχίσουν οι συνομιλίες από εκεί που έμειναν»), έχαιρε ευρείας ανοχής στους χειρισμούς στο Κυπριακό. Όταν τα πράγματα έγιναν επικείμενα και συγκεκριμένα (άνοιγμα οδοφραγμάτων, αποδοχή εκ περιτροπής Προεδρίας κ.λπ.), έχασε την μπάλα με τα Η.Ε. (Γκουτέρες και Ολγκίν). Αλλά έχασε εσωτερικά και το άλλοθι της «κινητικότητας» στο Κυπριακό. Τι απέμεινε; Η εσωτερική διοίκηση. Στην οποία έχει τη χαμηλότερη εικόνα αποτελεσματικότητας που είχε ποτέ Πρόεδρος της Κ.Δ.. Μέχρι και ο αφθώδης πυρετός το μαρτυρά… Αποτέλεσμα: Εκτός από τον «Αφροδίτη πυρετό», πόντους κερδίζει και ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης, αφού παίζει στο μόνο γήπεδο που απέμεινε, δηλαδή στο γήπεδό του.
Στη νήσο των αγίων, το γενικό και αόριστο είναι το φυτώριο των φαντασιώσεων και των ανεδαφικών «οραμάτων». Αντίθετα, το επικείμενο και συγκεκριμένο μας σοκάρει. Αλλά όχι προς τη θετική κατεύθυνση και όχι για πολύ.
Το Καλάθι
• …με τον σανό (1): Υπάρχει μια διάσταση με τον αφθώδη πυρετό που άρχισε να γίνεται εκνευριστικά επαναλαμβανόμενη: Δεν μας φτάνουν οι εθισμένοι συνωμοσιολόγοι, σε κάθε κρίση έχουμε και τον επίσημο μηχανισμό της συνωμοσιολογίας. Ο οποίος διοχετεύει «πληροφορίες» που η συνομοταξία των «προθύμων» σε κάποια ΜΜΕ διογκώνει ευχαρίστως. Για έναν ιό, που επιβιώνει στον αέρα, «φταίει» κάποιος που κάποιος ανώνυμος κατάγγειλε ότι έφερε σανό από τα κατεχόμενα! Κάτι σαν τον μετανάστη με το σακίδιο που κυνηγούσαμε το καλοκαίρι. Το ίδιο έργο σε επανάληψη…
• …με τον σανό (2): Σε ένα ξέσπασμα του τύπου «δεν αντέχω άλλο», ο Έρχιουρμαν περιέγραψε τα πάθη του με τη συμπεριφορά Ν. Χριστοδουλίδη. Ο οποίος πετάγεται από το ένα «επιχείρημα» στο άλλο, προκειμένου να μην ανοίξουν Μια Μηλιά και Αθηένου. Κι όταν ξεμείνει από δικαιολογίες, επιστρέφει στις αρχικές του άτεγκτες θέσεις. Και με διαρκείς δηλώσεις και διοχετεύσεις στα ΜΜΕ, του ανοίγει άλλα θέματα· για να θολώνει τα νερά και να διασφαλίζεται η στασιμότητα. Όλα θυμίζουν την τακτική Αναστασιάδη. Η οποία οδήγησε τον Ακιντζί στο «Μον Πελεράν 2» να ξεσπάσει με το γνωστό «ό,τι και να κάνω, δεν σε βρίσκω πουθενά!».
• …με τον σανό (3): Όλα αυτά περνούν «απαρατήρητα»… Ο Ν. Χριστοδουλίδης παίζει ανενόχλητος, χωρίς σχεδόν κανέναν έλεγχο και καμιά πίεση για όλους αυτούς τους χειρισμούς. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, το πολιτικό σύστημα και η κοινωνία χορεύουν στους ρυθμούς του. Μέχρι σύντομα να έρθει μπροστά στον ίδιο και σε όλους μας το πολύ συγκεκριμένο. Και πάλι να καμωνόμαστε όλοι τους «έκπληκτους»…