Η γλώσσα των νέων: Από το ghostly, στo Chillaro, vibaro, σκρολάρω και cringaro – Μια νέα «ηλεκτρονική αποικιοκρατία»

Είναι γεγονός ότι η γλώσσα της νέας γενιάς, της λεγόμενης Gen Z, περιέχει χαρακτηριστικές φράσεις που συνδυάζουν τα ελληνικά με τα αγγλικά, χρησιμοποιώντας ένα είδος «κρυφής γλώσσας» στον προφορικό και γραπτό της λόγο. Προσωπικότητες και influencers επηρεάζουν πλέον τον τρόπο που μιλούν αλλά και γράφουν οι νέοι, μέσα από τα social media και την επιρροή που έχουν αυτά στη νεολαία. Ο «Φ» μίλησε με τον γλωσσολόγο δρα Γεώργιο Γεωργίου, τον φοιτητή του Πανεπιστημίου Κύπρου, Κωνσταντίνο Τσώκο, και την πρωτοετή φοιτήτρια ΜΣ, αναφορικά με την γλώσσα των νέων, τις λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούν οι νεαρές ηλικίες στο λεξιλόγιό τους, θέλοντας να επεξηγήσουμε σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο το φαινόμενο αυτό.
Για το γεγονός ότι η λεγόμενη «γλώσσα των νέων» δεν είναι «ξεχωριστή γλώσσα», αλλά ένα σύνολο επιλογών λεξιλογίου, ύφους και τρόπων που λειτουργούν ως κοινωνικό σήμα μέσα σε συγκεκριμένες παρέες, κοινότητες και ψηφιακά περιβάλλοντα, μας μίλησε o γλωσσολόγος δρ Γεώργιος Γεωργίου. Ο δρ Γεωργίου εξηγεί επίσης ότι ως φαινόμενο, η «νεανική αργκό» δεν εξαφανίζεται, αλλά ανανεώνεται διαρκώς: κάθε γενιά «παραλαμβάνει» κάποιες μορφές και «πλάθει» άλλες, ανάλογα με κοινωνικές τάσεις. Στους προβληματισμούς ότι οι λέξεις και φράσεις που χρησιμοποιούν οι νέοι, αλλοιώνουν την ελληνική γλώσσα, ο δρ Γεωργίου ξεκαθαρίζει πως στην πραγματικότητα, η γλώσσα των νέων «μπορεί να αποτελέσει και πηγή εμπλουτισμού παρά κινδύνου για τη γλώσσα εν γένει».
Οι νέοι είχαν πάντα την ανάγκη της διαφοροποίησης
– Οι λέξεις που χρησιμοποιούν οι νέοι από πού προκύπτουν και γιατί γίνονται της μόδας;
-Η λεγόμενη «γλώσσα των νέων» (αργκό/νεανικός ιδιόλεκτος) δεν είναι «ξεχωριστή γλώσσα», αλλά ένα σύνολο επιλογών λεξιλογίου, ύφους και τρόπων χρήσης που λειτουργούν ως κοινωνικό σήμα μέσα σε συγκεκριμένες παρέες, κοινότητες και ψηφιακά περιβάλλοντα.
Οι λέξεις και φράσεις προκύπτουν από πολλούς μηχανισμούς: δανεισμούς, συντομεύσεις, ακρωνύμια, παιγνιώδεις παραλλαγές, μεταφορές/υπερβολές, αλλά και «ανακύκλωση» παλαιότερων λέξεων με νέα σημασία, επειδή η καινοτομία δίνει αίσθηση «του δικού μας» και ξεχωρίζει την ομάδα. Οι νέοι είχαν πάντα την ανάγκη της διαφοροποίησης από αυτό που καταλαβαίνουν ως «καθεστηκυία» τάξη.
Γίνονται «της μόδας» όταν μια έκφραση αρχίζει να κυκλοφορεί πυκνά σε δίκτυα συνομηλίκων και αποκτά κύρος εντός της νεανικής κοινότητας, συχνά ενισχυμένη από δημοφιλή πολιτισμικά προϊόντα και από τη γλωσσική «οικονομία» (μια σύντομη λέξη που βρίσκει χρήσεις σε πολλές καταστάσεις διαδίδεται ευκολότερα).
-Η γλώσσα της νεολαίας είναι κάτι στατικό ή αλλάζει στο πέρασμα του χρόνου; Είναι ένα φαινόμενο που ήρθε για να μείνει ή θα εξαφανιστεί;
-Η γλώσσα της νεολαίας δεν είναι στατική· αλλάζει γρήγορα, επειδή οι έφηβοι βρίσκονται σε φάση έντονης ταυτότητας και πειραματισμού και, γι’ αυτό, αποτελούν βασικούς φορείς γλωσσικής καινοτομίας και διάχυσης.
Ως φαινόμενο, η «νεανική αργκό» δεν εξαφανίζεται, αλλά ανανεώνεται διαρκώς: κάθε γενιά «παραλαμβάνει» κάποιες μορφές και «πλάθει» άλλες, ανάλογα με κοινωνικές τάσεις, τεχνολογίες επικοινωνίας και τοπικά συμφραζόμενα.
Υπάρχει κίνδυνος αλλοίωσης της ελληνικής γλώσσας;
-Εκφράζονται ανησυχίες ότι οι λέξεις και φράσεις που χρησιμοποιούν οι νέοι, αλλοιώνουν την ελληνική γλώσσα. Ποια η άποψή σας;
-Η ανησυχία ότι οι νεανικές λέξεις «αλλοιώνουν» την ελληνική είναι κατανοητή, αλλά η γλωσσολογική έρευνα γενικά δείχνει ότι η ποικιλία υφών συνυπάρχει με το πρότυπο και ότι η αλλαγή είναι φυσιολογικό και διαρκές χαρακτηριστικό κάθε γλώσσας, ενώ το κρίσιμο (ειδικά στο σχολείο) είναι η καλλιέργεια της ικανότητας επιλογής κατάλληλου ύφους ανά περίσταση.
Στην πράξη, αρκετές νεανικές καινοτομίες «σβήνουν» γρήγορα, ενώ άλλες διαχέονται στο ευρύτερο κοινό και γίνονται λιγότερο «νεανικές» με τον χρόνο, επειδή οι γλωσσικές αλλαγές μπορούν να ξεκινούν σε μικρά δίκτυα και μετά να μετακινούνται κοινωνικά. Εν τέλει, στην πραγματικότητα, η γλώσσα των νέων μπορεί να αποτελέσει και πηγή εμπλουτισμού παρά κινδύνου για τη γλώσσα εν γένει.
Δημιουργικός, παιγνιώδης και αξιολογικός χαρακτήρας
-Τι χαρακτήρα θα δίνατε στη γλώσσα των νέων;
-Θα έδινα στη γλώσσα των νέων χαρακτήρα δημιουργικό, παιγνιώδη και αξιολογικό: σύντομα σχήματα, ένταση, ειρωνεία/χιούμορ, και συχνά πολυτροπικότητα (π.χ. τρόποι γραφής και ψηφιακά σημειωτικά μέσα).
-Ποια ποιοτικά χαρακτηριστικά έχει και για ποιους λόγους υπάρχει αυτό το φαινόμενο αν μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ως τέτοιο; Μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ως ένα είδος μυστικισμού, η κρυφής γλώσσας;
-Ποιοτικά, τείνει να έχει υψηλή παραγωγικότητα (πλάση νέων τύπων), έντονη πραγματολογική λειτουργία (τι «κάνει» κοινωνικά μια λέξη) και ευαισθησία στη μικρο-διαφορά που δείχνει «μέσα» ή «έξω» από την ομάδα. Αυτό συνδέεται με το ότι στην εφηβεία η γλωσσική επιλογή είναι εργαλείο ένταξης και διαφοροποίησης, ενώ νέα στοιχεία (π.χ. νέοι δείκτες λόγου) μπορούν να αναδυθούν και να διαδοθούν γρήγορα.
Σήμερα, το ψηφιακό περιβάλλον επιταχύνει τη διαδικασία: η γραπτή επικοινωνία σε πλατφόρμες λειτουργεί συχνά σαν «προφορικότητα σε κείμενο», με γρήγορες ανταλλαγές, μίξη κωδίκων και υφολογική «σκηνοθεσία» ταυτότητας, ενώ τα λεγόμενα memes προσφέρουν καλούπια έκφρασης που διαδίδονται μαζικά.
Μπορούμε να μιλήσουμε για «κρυφή γλώσσα» μόνο με επιφυλάξεις: ορισμένες εκφράσεις λειτουργούν ως εσωτερικός κώδικας, όμως συχνότερα ο στόχος είναι ταυτότητα, οικειότητα και αίσθηση κοινότητας, όχι «μυστικισμός».
-Οι νέοι όταν μεγαλώνουν συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τις ίδιες εκφράσεις;
-Οι νέοι όταν μεγαλώνουν συνήθως εγκαταλείπουν πολλά στοιχεία που ήταν δεμένα με την εφηβική παρέα/πλατφόρμες, αλλά κρατούν κάποια που γενικεύθηκαν, και ενισχύουν την ικανότητα προσαρμογής ύφους ανά περίσταση.
Για γονείς και εκπαιδευτικούς, η πιο αποτελεσματική στάση είναι η κατανόηση και η διδασκαλία ύφους, όχι η γελοιοποίηση, ώστε να μη διαρραγεί η επικοινωνία.
– Θα προτρέπατε τους νέους να συνεχίζουν να έχουν τις δικές τους διαφοροποιήσεις στην ελληνική γλώσσα; Ποια η συμβουλή σας προς αυτούς;
-Θα προέτρεπα τους νέους να συνεχίσουν δημιουργικά τις διαφοροποιήσεις τους, συνιστά γλωσσική υγεία, με πρακτική συμβουλή να διαβάζουν και να γράφουν σε ποικίλα είδη λόγου (λογοτεχνία, άρθρα, δοκίμια), ώστε η αργκό να είναι μία επιλογή μέσα σε πλούσιο γλωσσικό ρεπερτόριο, εντός του οποίου κάλλιστα μπορεί να λειτουργήσει και η γλώσσα των νέων.
Η νέα «ηλεκτρονική αποικιοκρατία» και οι νόρμες που υιοθετούν
Με τον φοιτητή του Πανεπιστημίου Κύπρου, Κωνσταντίνο Τσώκο, συζητήσαμε για το φαινόμενο της «γλώσσας των νέων», ο οποίος μας εξήγησε από τα προσωπικά του βιώματα και την αλληλεπίδρασή του με νέους, λόγω και της ηλικίας του, για το πώς υιοθετούνται καινούριες λέξεις στο λεξιλόγιο της νεολαίας.
Στο ερώτημα για το εάν οι νέοι νιώθουν πως ανήκουν σε μία ξεχωριστή κοινωνική ομάδα μέσω της δικής τους «διαλέκτου», ο Κωνσταντίνος μας ανέφερε πως το όλο ζήτημα είναι θέμα μόδας και νόρμες που αποκτούν από τις ΗΠΑ και τον δυτικό κόσμο, μέσω των αλγόριθμων και των εφαρμογών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Instagram, Tik Tok, Facebook).
«Αυτό συμβαίνει καθώς η χρήση του τηλεφώνου ανήκει στην καθημερινότητά μας, έχει γίνει μάλιστα προέκταση του χεριού μας, ενώ το διαδίκτυο είναι μέρος της ζωής μας. Αποτέλεσμα, να εισάγονται λέξεις από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να γίνονται μέρος της ζωής μας», πρόσθεσε ο φοιτητής.
Μία νέα «ηλεκτρονική αποικιοκρατία»
Ο Κωνσταντίνος, εξέφρασε την άποψη ότι οι λέξεις που εισάγονται στο λεξιλόγιο των νέων, είναι απότοκο της παγκοσμιοποίησης, όπως συμβαίνει και με τα νέα και διαφορετικά πρότυπα που υιοθετεί η νεολαία.
Παράλληλα, ο Κωνσταντίνος, σύγκρινε τις λέξεις που υιοθετούνται στη γλώσσα, με τις λέξεις που υιοθετήθηκαν επί αποικιοκρατίας στο νησί, τονίζοντας ότι σήμερα υπάρχει μία νέα «ηλεκτρονική αποικιοκρατία», με αποτέλεσμα να μεταφέρονται αυτές οι λέξεις στην καθημερινότητα των νέων.
Χάσμα γενεών ακόμη και ανάμεσα στους νέους
«Έχω την αίσθηση ότι οι νέοι δεν νιώθουν διαφορετικοί. Αν συγκρίνουμε το εύρος της νεολαίας, οι ηλικίες είναι μέχρι τα 33 έτη. Στη νεολαία των 25 ετών σε σχέση με των 33 ετών, υπάρχει μεγάλο χάσμα μεταξύ τους σε θέματα διαλέκτου. Επίσης, οι μαθητές σε σύγκριση με τους 25αρηδες, πάλι έχουν μεγάλες διαφορές», πρόσθεσε ο Κωνσταντίνος.
Στο ερώτημα εάν ο ίδιος υιοθετεί αυτές τις λέξεις, ο Κωνσταντίνος ξεκαθάρισε ότι προσπαθεί να το αποφεύγει. «Η ελληνική γλώσσα είναι αρκετά πλούσια και μπορεί να καλύψει αυτές τις λέξεις».
Τα προβλήματα, οι κουλ και το νέο «trend»
Στο ενδεχόμενο οι λέξεις που προκύπτουν από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με την πάροδο του χρόνου να εξαφανιστούν, ο Κωνσταντίνος εξέφρασε την άποψη ότι αυτό δεν θα γίνει. «Θα εισαχθούν καινούριες λέξεις, οι οποίες μπορεί να εμποδίζουν τους νέους να εκφράζονται με την ελληνική γλώσσα. Μία λέξη εμποδίζει έναν νέο να εκφραστεί με σωστή ελληνική ευφράδεια λόγου»
«Οι νέοι που χρησιμοποιούν αυτές τις λέξεις, στα πλαίσια των κοινωνικών νορμών, νιώθουν πιο «κουλ». Αν ακούσεις λέξεις από το Tik Tok και δεν τις γνωρίζεις, αρκετοί συνομήλικοί σου θα διερωτηθούν πώς και δεν είδες το νέο trend, με αποτέλεσμα να παραξενευτούν που δεν τις χρησιμοποιείς και εσύ».
Από την άλλη, ο Κωνσταντίνος παραδέχτηκε ότι υπάρχει και μία μικρή μερίδα της νεολαίας που δεν υιοθετεί και δεν χρησιμοποιεί στο λεξιλόγιό της καινούριες λέξεις. «Μία μικρή μερίδα δεν δίνει τόση σημασία και δεν τις εντάσσει στο λεξιλόγιό της. Οι άνθρωποι αυτοί που δεν τις υιοθετούν, είναι οι νέοι που δεν ακολουθούν τη μόδα στο λεξιλόγιο και δεν είναι σε μεγάλο βαθμό χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των εφαρμογών αυτών που επηρεάζουν».
Για το εάν θεωρεί ότι προκύπτουν αρνητικές συνέπειες στην ελληνική γλώσσα με τις λέξεις αυτές, ο Κωνσταντίνος ανέφερε πως θεωρεί πρόβλημα την αντικατάσταση των λέξεων. «Εάν τις χρησιμοποιείς στην καθημερινότητά σου, στον προφορικό λόγο, τότε είναι εντάξει. Όμως, να μην φθάσουμε στο σημείο να τις αντικαταστήσουμε.
Στον γραπτό λόγο τα πράγματα είναι χειρότερα. Εκεί, η γλώσσα πρέπει να παραμείνει άθικτη. Δεν γίνεται να υπάρχουν νέοι, φοιτητές και μαθητές, που αυθόρμητα γράφουν με greeklish στις εκθέσεις τους, τόσο στο σχολείο, όσο και στο πανεπιστήμιο.
Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί αρνητικές συνέπειες και στην ορθογραφία. Όταν κάποιος μάθει να γράφει με I ή O στα μηνύματα που ανταλλάζει καθημερινά, τότε αναπόφευκτα θα του στοιχίσει και στην ορθογραφία του».
Από το ghostly, στo chillaro, vibaro, σκρολάρω και cringaro
Συνομιλώντας με φοιτητές και μαθητές, αναφορικά με το πιο πάνω φαινόμενο, μας ανέφεραν μερικές λέξεις που ενέταξαν στην καθημερινότητά τους, τόσο στον προφορικό, όσο και στον γραπτό τους λόγο.
Η ΜΣ μας ανέφερε για παράδειγμα ότι αντί τη λέξη κόρη, πλέον χρησιμοποιεί το girl, όταν απευθύνεται σε κάποιο κορίτσι, ειδικότερα στις φίλες και κολλητές της. Μάλιστα, μας επιβεβαίωσε ότι οι περισσότερες λέξεις που υιοθετούν είναι αγγλικές.
Ένα άλλο παράδειγμα, είναι η έκφραση «σκρολάρω στο ίντερνετ», όταν είμαι στο διαδίκτυο από το κινητό και χρησιμοποιώ τις εφαρμογές του Instagram και του Tik Tok, μας εξήγησε η ΜΣ. «Το vibaro, το χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να πούμε ότι διασκεδάζουμε ή όταν κάνουμε κάτι που μας αρέσει».
Κάποιες άλλες λέξεις ή συντομίες των λέξεων που εφαρμόζουν οι νέοι, είναι το ΣΚ, όταν θέλουν να που σε μία πρότασή τους για το Σαββατοκύριακο. «Αντί Σαββατοκύριακο, λέμε ΣΚ ή ακόμη και ΠΣΚ, όταν θέλουμε να πούμε για το τί θα κάνεις τις μέρες αυτές», ανέφερε η ΜΣ.
Μία άλλη λέξη είναι το «ghostling» μας ανέφερε η ΜΣ, και ο Κωνσταντίνος Τσώκος. Η λέξη αυτή προέρχεται από την λέξη Ghost, δηλαδή φάντασμα, και χρησιμοποιείται όταν θέλουν να πουν για κάποιο φιλικό πρόσωπο που διέκοψε απότομα την επικοινωνία ή την καθημερινή του επαφή με άλλους.
«Την λέξη chillaro, την χρησιμοποιούμε όταν θέλουμε να πούμε ότι χαλαρώνουμε, είτε σε μηνύματα, είτε όταν μιλάμε στο τηλέφωνο», εξήγησε η ΜΣ, τονίζοντας το φαινόμενο μετάλλαξης των αγγλικών λέξεων στην κυπριακή διάλεκτο.
Ακόμη, μία λέξη που χρησιμοποιείται από τους νέους είναι το «cringaro» (κριντζάρω) που προέρχεται από την αγγλική λέξη «cringe». «Την χρησιμοποιούμαι όταν θέλουμε να πούμε ότι νιώσαμε αμηχανία, ντροπή ή και αποστροφή για κάτι που είδαμε, ακούσαμε ή είμασταν μάρτυρες, σε σχέση με κάποιον που έκανε κάτι «κριντζ», δηλαδή κάτι αμήχανο, άβολο ή υπερβολικό», εξήγησε η ΜΣ.
Αξίζει να σημειωθεί το γεγονός ότι, η νεολαία, σύμφωνα και με προσωπική εμπειρία της ΜΣ, χρησιμοποιεί συντομεύσεις όταν γράφει greeklish. Για παράδειγμα xmas (Χριστούγεννα), klmr (καλημέρα), enxro (ένιξερω), enktlva (εν εκατάλαβα). Ως εκ τούτου, η ΜΣ εξήγησε ότι στον γραπτό της λόγο, η νεολαία φεύγει τα πιο πολλά φωνήεντα.
Ψάχνοντας στο διαδίκτυο, ανακαλύψαμε και κάποιες άλλες λέξεις που χρησιμοποιεί η νεολαία, επηρεαζόμενη από influencres και δημιουργούς περιεχομένου στα social media. Για παράδειγμα η χρήση της λέξης «bro», «67» κλπ.
Ξεπερασμένες λέξεις όπως το YOLO
Από την άλλη, παρωχημένες θεωρούνται λέξεις και φράσεις που ήταν δημοφιλείς για τους Millennials, όπως για παράδειγμα η λέξη «YOLO» (You Only Live Once), game, slay, on point.
Ιδιαίτερα στο εξωτερικό, η γενιά των Gen Z, αντικατέστησε τη λέξη YOLO, η οποία επινοήθηκε από τον ράπερ Drake το 2011, με τη φράση «F*** it, we ball». Ακόμη, αντί να λένε τη λέξη «vibe», πλέον λένε «type beat», ενώ ο όρος «on point», αντικαταστάθηκε από τον όρο «locked in».