Ελένη Αναστασίου: Το θέατρο ανοίγει ρωγμές στην υπερπληροφόρηση

«Ας μη γίνουμε απλοί καταναλωτές της φρίκης, αλλά μάρτυρες της ανθρώπινης εμπειρίας» σχολιάζει η Κύπρια σκηνοθέτιδα με αφορμή το ανέβασμα του έργου «Keffiyeh/ Made in China» της Παλαιστίνιας Ντάλια Ντάχα.
-Τι σε άγγιξε σ’ αυτό το έργο της Παλαιστίνιας Ντάλια Τάχα, που ανεβαίνει για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα; Η συγγραφέας στρέφει το βλέμμα της προς το παιδί, κι αυτό είναι αρκετό για να με ταρακουνήσει και να θελήσω να αφηγηθώ την ιστορία της. Το να στερείς τη ζωή οποιουδήποτε ανθρώπου είναι απάνθρωπο. Αλλά το να στερείς από ένα παιδί τη χαρά, την ανεμελιά και τη δυνατότητα να ζήσει… εκεί νιώθω πως δεν μου αφήνει κανένα περιθώριο ελπίδας. Κάπως έτσι προκύπτει, στα μάτια μου, η πολιτική διάσταση του έργου. Όχι ως καταγγελία, αλλά ως υπενθύμιση ότι πίσω από κάθε σύγκρουση υπάρχουν άνθρωποι που στερούνται το πιο βασικό δικαίωμα: Το δικαίωμα στη ζωή. Άρα το θέμα ήταν ο πρώτος λόγος που με άγγιξε και ακολούθως ο τρόπος που το προσεγγίζει. Φτιάχνει απλές ιστορίες καθημερινών ανθρώπων, χωρίς να προσπαθεί να σου πει τι να νιώσεις. Απλώς σου βάζει έναν καθρέφτη και σε τοποθετεί σε συγκεκριμένες συνθήκες, με κοινές ανάγκες. Και, στα μάτια μου, μας φωνάζει: Να ζήσουμε, να ερωτευτούμε, να ονειρευτούμε, κι ας γκρεμίζεται ο κόσμος γύρω μας.
-Πώς επεξεργάστηκες σκηνοθετικά το έργο; Δεν με ενδιέφερε να ενισχύσω την τραγικότητα των ιστοριών· το κείμενο της Ντάλια Τάχα έχει ήδη μέσα του τη σκληρότητα της ζωής. Δούλεψα πάνω στην ανθρώπινη παρουσία και στη λεπτομέρεια: Στις παύσεις, στις μικρές κινήσεις, στις σιωπές. Κάθε ιστορία αντιμετωπίζεται ως μια αυτόνομη στιγμή ζωής, χωρίς να «εξηγεί» την προηγούμενη ή την επόμενη. Δεν ήθελα να φτιάξω ένα ενιαίο αφήγημα, αλλά ένα κολάζ στιγμών που συνδέονται υπόγεια, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή.
-Έχεις έρθει σε επαφή με τη συγγραφέα η οποία ζει στη Ραμάλα; Τι γνωρίζουμε γι’ αυτήν; Η Τάχα είναι Παλαιστίνια ποιήτρια, θεατρική συγγραφέας και παιδαγωγός. Γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1986 και μεγάλωσε στη Ραμάλα. Το γεγονός ότι είναι και παιδαγωγός ξεκλείδωσε για μένα πολλά σε σχέση με τον τρόπο και τις ευαισθησίες με τις οποίες προσεγγίζει το ζήτημα του παιδιού. Έχουμε ήδη έρθει σε επαφή μαζί της, παρά τις δυσκολίες που υπάρχουν, και αν όλα πάνε καλά, είναι πολύ πιθανό να τη φιλοξενήσουμε σύντομα και να ανακοινώσουμε περαιτέρω δράσεις μαζί της.
-Ποιο είναι το κλειδί για να αφηγηθείς αυτές τις ιστορίες χωρίς να είναι μελοδραματικές; Η αποφυγή του μελοδράματος έρχεται όταν αντιμετωπίζεις αυτές τις ιστορίες όπως είναι: Στιγμές ζωής. Όταν αφήνεις χώρο στο χιούμορ και στην τρυφερότητα να συνυπάρχουν με τη σκληρότητα, όπως ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή. Δεν παίζουμε το «βάρος» της κατάστασης, παίζουμε την ανάγκη των ανθρώπων να συνεχίσουν να ζουν. Η πολιτική διάσταση του έργου δεν τονίζεται σκηνοθετικά· προκύπτει μέσα από το ανθρώπινο. Από το γεγονός ότι βλέπουμε ανθρώπους να επιμένουν να ονειρεύονται, ακόμα και μέσα σε συνθήκες που μοιάζουν αδιανόητες.
-Σε μια εποχή που δεχόμαστε έναν καταιγισμό εικόνων φρίκης, το θέατρο ποιον ρόλο μπορεί να παίξει; Για μένα, ο ρόλος του θεάτρου σήμερα είναι να επιβραδύνει. Να ανοίγει ρωγμές μέσα στην υπερπληροφόρηση και να μας θυμίζει κάτι πολύ βασικό: Ότι πίσω από κάθε εικόνα υπάρχουν ζωές, επιθυμίες — άνθρωποι σαν εμάς. Στο έργο της Τάχα αυτό φαίνεται πολύ καθαρά. Υπάρχει μια ιστορία που συνομιλεί με την κυκλοφορία ενός βίντεο, όπου βλέπουμε τα 60 δευτερόλεπτα ενός ανθρώπου που έχει πυροβοληθεί. Το βίντεο ταξιδεύει παντού και κάπως έτσι ο θάνατος γίνεται εικόνα, γίνεται εμπόρευμα. Σε μια άλλη ιστορία, ένας πωλητής προσπαθεί να πουλήσει ως σουβενίρ ένα μπλε σουτιέν — το μπλε σουτιέν μιας διαδηλώτριας που ξυλοκοπήθηκε βάναυσα στην Αίγυπτο. Η επανάσταση και η βία μετατρέπονται σε προϊόντα προς κατανάλωση. Απέναντι σ’ αυτό, το θέατρο δεν δείχνει την εικόνα. Την αποσύρει. Και μας καλεί να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει να βλέπεις και τι σημαίνει να συμμετέχεις. Ας μη γίνουμε απλοί καταναλωτές της φρίκης, αλλά μάρτυρες της ανθρώπινης εμπειρίας.
-Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζουν σήμερα οι άνθρωποι του θέατρου; Οι δυσκολίες είναι πολλές. Υπάρχει η πολύ πρακτική πλευρά: Οικονομική επισφάλεια, η ανάγκη να κάνεις συνεχώς πολλά πράγματα απλώς για να αντέξεις. Υπάρχει όμως και μια βαθιά κόπωση· ζούμε σε μια εποχή ταχύτητας και υπερπληροφόρησης, ενώ το θέατρο χρειάζεται χρόνο, δοκιμή, σιωπή.
-Τι σας δίνει δύναμη να συνεχίζετε; Παρόλα αυτά συνεχίζουμε, γιατί υπάρχει η ανάγκη της συνάντησης και της αφήγησης. Όμως εδώ υπάρχει και μια ξεκάθαρη ευθύνη της Πολιτείας. Δεν υπάρχει η φροντίδα — το αίσθημα ότι κάποιος σε βλέπει και σου λέει: Αξίζει τον κόπο να συνεχίσεις. Να βλέπει όχι μόνο το τώρα αλλά και το αύριο. Και ακριβώς γι’ αυτό, πολλοί σπουδαίοι καλλιτέχνες βρίσκονται σήμερα κοντά στην πόρτα της εξόδου. Αυτό θα έπρεπε να προβληματίσει σοβαρά την Πολιτεία. Γιατί μια κοινωνία με περισσότερη ενσυναίσθηση δεν χτίζεται χωρίς φροντίδα — και το θέατρο είναι κομμάτι αυτής της φροντίδας.
-Ασχολήθηκες πολύ με παραστάσεις που απευθύνονταν κυρίως σε εφήβους. Πιστεύεις ότι θα πρέπει το υπουργείο Παιδείας να φέρει πιο κοντά στο θέατρο τους νέους; Ναι, πιστεύω ότι αυτό αφορά ξεκάθαρα και το υπουργείο Παιδείας — δεν είναι μόνο θέμα υφυπουργείου Πολιτισμού. Οι τέχνες που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους συνδέονται άμεσα με τα δικαιώματά τους: Το δικαίωμα στην έκφραση, στη συμμετοχή στον πολιτισμό και στην κριτική σκέψη. Το θέατρο δεν είναι απλώς μια πολιτιστική δραστηριότητα· είναι κομμάτι της παιδείας. Είναι ο χώρος όπου τα παιδιά μαθαίνουν να σκέφτονται, να ακούν, να συνυπάρχουν. Γι’ αυτό χρειάζεται σοβαρή και σταθερή στήριξη, όχι αποσπασματικές δράσεις. Σε πρακτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ξεχωριστό, ανεξάρτητο προϋπολογισμό, και ένα σταθερό πρόγραμμα θεατρικών και πολιτιστικών δράσεων για παιδιά και νεαρά άτομα, με ποιότητα, χρόνο και συνέχεια. Όχι μεμονωμένες επισκέψεις, αλλά μια πραγματική, διαρκή σχέση των νέων με τις τέχνες.
-Τι σου έχει δώσει σε προσωπικό επίπεδο αυτό το ταξίδι στον θεατρικό χώρο; Μου έχει μάθει, πρώτα απ’ όλα, να ακούω. Το θέατρο με αναγκάζει να μεταβάλλομαι. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό σ’ έναν κόσμο που τρέχει με ρυθμούς που, πολλές φορές, δεν σου επιτρέπουν να σταθείς και να αναθεωρήσεις. Το θέατρο έρχεται να σου θυμίσει ότι δεν είσαι το κέντρο του κόσμου. Αν θέλεις να είσαι πραγματικά κομμάτι αυτού του κόσμου, χρειάζεται να συναισθανθείς· να κοιτάξεις πέρα από τον εαυτό σου. Και αυτό, για μένα, είναι από τα πιο ουσιαστικά δώρα που μου έχει κάνει το θέατρο: Με κρατά σε εγρήγορση, σε σχέση με τον κόσμο γύρω μου.
- Info Λευκωσία, Θέατρο Μασκαρίνι. Το έργο «Keffiyeh/ Made in China» της Παλαιστίνιας συγγραφέως Dalia Taha ανεβαίνει από το θέατρο ΑντίΛογος σε σκηνοθεσία Ελένης Αναστασίου. Επίσημη πρεμιέρα: Σάββατο 31 Ιανουαρίου 20:00. Τακτικές παραστάσεις κάθε Σάββατο 8μ.μ., Κυριακή 7μ.μ. μέχρι 15/3. SoldOut Tickets – 99251331
Ελεύθερα 18.1.2026