Τα μάτια τους δεκατέσσερα πρέπει να έχουν οι πελάτες των τραπεζών, ώστε να μην πέσουν θύματα απάτης, είτε με τη μέθοδο του ηλεκτρονικού ψαρέματος (phishing) είτε με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, και τα χρήματά τους κάνουν φτερά από τον τραπεζικό τους λογαριασμό. Κι αυτό γιατί οι τράπεζες μπορούν να αρνηθούν την άμεση επιστροφή χρημάτων σε πελάτες που έπεσαν θύματα απάτης, επικαλούμενες εξαρχής αμέλεια του χρήστη ως προς τη γνωστοποίηση των τραπεζικών του στοιχείων, με αποτέλεσμα οι πελάτες να καλούνται να αποδείξουν το αντίθετο.
Σύμφωνα με την έρευνα που έκανε ο «Φ», με αφορμή τη θέση που διατύπωσε ο Γενικός Εισαγγελέας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Αθανάσιος Ράντος, η οποία δημοσιεύτηκε πριν από περίπου δέκα ημέρες, μια τράπεζα δεν μπορεί να αρνηθεί σε πελάτη την άμεση επιστροφή ποσού για μη εγκεκριμένη συναλλαγή, ούτε να επικαλεστεί βαριά αμέλεια του πελάτη.
Η υπόθεση που εξετάστηκε αφορούσε Πολωνή πολίτη, η οποία έπεσε θύμα ηλεκτρονικής απάτης μέσω της μεθόδου του ηλεκτρονικού ψαρέματος (phishing), όταν ένα τρίτο πρόσωπο, προσποιούμενο τον αγοραστή σε διαδικτυακή πύλη δημοπρασιών, της απέστειλε παραπλανητικό σύνδεσμο που μιμείτο τον ιστότοπο της τράπεζάς της. Παρότι η πελάτισσα ενημέρωσε άμεσα την τράπεζα, το πιστωτικό ίδρυμα αρνήθηκε να της επιστρέψει το ποσό της συναλλαγής, υποστηρίζοντας ότι είχε επιδείξει βαριά αμέλεια γνωστοποιώντας τα τραπεζικά της στοιχεία.
Το εθνικό δικαστήριο ζήτησε διευκρινίσεις από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ερμηνεία της ευρωπαϊκής οδηγίας για τις υπηρεσίες πληρωμών. Στις προτάσεις του, ο Γενικός Εισαγγελέας επισημαίνει ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιβάλλει στην τράπεζα να επιστρέφει άμεσα στον πελάτη το ποσό μιας μη εγκεκριμένης συναλλαγής. Η μόνη εξαίρεση είναι η περίπτωση κατά την οποία η τράπεζα έχει βάσιμες υποψίες ότι ο ίδιος ο πελάτης ενήργησε δόλια, γεγονός που πρέπει να γνωστοποιείται εγγράφως στις αρμόδιες αρχές.
Μένει να φανεί τι σημαίνει η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τον Κύπριο πελάτη. Η ερμηνεία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία τα περιστατικά ηλεκτρονικής απάτης αυξάνονται. Αν υιοθετηθεί, θα ενισχύσει την υποχρέωση των τραπεζών να αποκαθιστούν άμεσα τη ζημία από μη εξουσιοδοτημένες συναλλαγές και θα περιορίσει τη δυνατότητα απόρριψης αιτημάτων αποζημίωσης χωρίς πλήρη διερεύνηση των συνθηκών της απάτης.
Η έρευνα που έκανε ο «Φ» για τη νομοθεσία που εφαρμόζεται στην Κύπρο σχετίζεται με την ευρωπαϊκή οδηγία PSD2 και την οδηγία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα δικαιώματα των καταναλωτών. Ωστόσο, ο πελάτης δεν είναι 100% κατοχυρωμένος ότι θα αποζημιωθεί από την τράπεζα, αν πέσει θύμα ηλεκτρονικής απάτης.
Σε γενικές γραμμές, δεν υπάρχει κάποια υποχρέωση για τις τράπεζες, εάν κάποιος —έστω και αν έχει παραπλανηθεί— έδωσε πρόσβαση στον λογαριασμό του ή, το συνηθέστερο, έκανε μια πληρωμή που πίστεψε ότι ήταν για άλλο σκοπό. Για τον λόγο αυτό, αναφέρει η πλευρά των τραπεζών, έχουν εφαρμοστεί δικλίδες ασφαλείας, ενώ έχουν εισαχθεί και τα δύο βήματα επιβεβαίωσης συναλλαγών (π.χ. απλή επιβεβαίωση και έπειτα κωδικός ή βιομετρικά στοιχεία).
Επίσης, τον περασμένο Οκτώβριο τέθηκε σε λειτουργία ο μηχανισμός VoP (επιβεβαίωση δικαιούχου), με σκοπό ακριβώς να φαίνεται ποιον πρόκειται να πληρώσει κάθε πελάτης. Ακόμη, σημειώνουν ότι γίνεται τακτική ενημέρωση από τις τράπεζες προς τους πελάτες, αλλά και από θεσμούς, ότι δεν πρέπει να δίνονται κωδικοί σε τρίτους, είτε τηλεφωνικά είτε ηλεκτρονικά.
Ωστόσο, αναμένεται ότι η κατάσταση θα αλλάξει σημαντικά με την εφαρμογή της οδηγίας PSD3/PSR, η οποία θα επιφέρει αυξημένες απαιτήσεις στους εποπτευόμενους οργανισμούς σε σχέση με την προστασία των καταναλωτών σε θέματα απάτης. Θα υπάρχει και έλεγχος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για παράδειγμα σε διαδικτυακές πλατφόρμες όπως το Viber και το WhatsApp, για τη χρήση τραπεζικών ιδρυμάτων ή συνεργατών τους σε θέματα πληρωμών.
Η ευρωπαϊκή οδηγία για τα δικαιώματα των καταναλωτών, η οποία είναι αναρτημένη σε ιστοσελίδες τραπεζών, αναφέρει: «Η ευθύνη σας σε περίπτωση μη εγκεκριμένης πληρωμής —για παράδειγμα σε περίπτωση κλοπής της πιστωτικής σας κάρτας— περιορίζεται σε ανώτατο ποσό 50 ευρώ (εξαιρούνται οι περιπτώσεις βαριάς αμέλειας). Δεν θα φέρετε ευθύνη για οποιαδήποτε μη εγκεκριμένη πληρωμή που γίνεται αφού έχετε ενημερώσει την τράπεζά σας ή για ηλεκτρονική πληρωμή μέσω διαδικτύου, εάν ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών σας ή η τράπεζά σας δεν προβλέπει αυστηρή εξακρίβωση της ταυτότητας του πελάτη».
Δεν είναι δεδομένη η αποζημίωση στα θύματα απάτης – Καμία υποχρέωση για τις τράπεζες
Οι πελάτες των τραπεζών πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί ώστε να μην πέσουν θύματα απάτης, καθώς οι τράπεζες μπορούν να αρνηθούν την άμεση επιστροφή χρημάτων σε περιπτώσεις απάτης, επικαλούμενες αμέλεια του χρήστη. Η υπόθεση έρχεται στο προσκήνιο μετά από γνωμοδότηση του Γενικού Εισαγγελέα του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος υποστηρίζει ότι οι τράπεζες οφείλουν να επιστρέφουν άμεσα τα χρήματα σε περιπτώσεις μη εξουσιοδοτημένων συναλλαγών, εκτός εάν υπάρχει ένδειξη δόλου από τον ίδιο τον πελάτη. Η υπόθεση αφορά Πολωνή πολίτη που έπεσε θύμα phishing, αλλά η τράπεζά της αρνήθηκε να της επιστρέψει τα χρήματα. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία, όπως η οδηγία PSD2, επιβάλλει στις τράπεζες την άμεση επιστροφή των χρημάτων, αλλά στην πράξη, οι τράπεζες συχνά επικαλούνται αμέλεια του πελάτη. Η γνωμοδότηση του Γενικού Εισαγγελέα ενισχύει την υποχρέωση των τραπεζών να αποκαθιστούν τη ζημία από μη εξουσιοδοτημένες συναλλαγές και περιορίζει τη δυνατότητα απόρριψης αιτημάτων αποζημίωσης. Ωστόσο, η νομοθεσία δεν κατοχυρώνει πλήρως την αποζημίωση των θυμάτων απάτης, καθώς οι τράπεζες μπορούν να αρνηθούν την επιστροφή χρημάτων εάν ο πελάτης έδωσε πρόσβαση στον λογαριασμό του ή έκανε μια πληρωμή που πίστευε ότι ήταν για άλλο σκοπό. Οι τράπεζες υποστηρίζουν ότι έχουν εφαρμόσει δικλίδες ασφαλείας, αλλά τα περιστατικά απάτης αυξάνονται. Συνοψίζοντας, η υπόθεση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για μεγαλύτερη προστασία των καταναλωτών από τις τραπεζικές απάτες και την ενίσχυση της ευθύνης των τραπεζών να αποκαθιστούν τη ζημία που προκαλείται από μη εξουσιοδοτημένες συναλλαγές. Η τελική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου θα καθορίσει το μέλλον των αποζημιώσεων σε τέτοιες περιπτώσεις.
