Γιατί Κύπρος και Ελλάδα δεν μπορούν να επιβιώσουν χωριστά

Τις τελευταίες μέρες, με αφορμή την αποστολή από την Ελλάδα τεσσάρων μαχητικών F-16 και δύο φρεγάτων στην Κύπρο, χύθηκε πολύ μελάνι και εδώ και στην Ελλάδα για το κατά πόσον Αθήνα και Λευκωσία ορθώς επέλεξαν να χειριστούν με τον συγκεκριμένο τρόπο την απειλή που δεχόταν η Κύπρος.
Οι επικριτές του όλου χειρισμού, τόσο στη Λευκωσία όσο και στην Αθήνα, επιστράτευσαν το επιχείρημα ότι η πρωτοβουλία που αναλήφθηκε δεν είναι για να προστατεύσει την Κύπρο, αλλά τις Βρετανικές Βάσεις στο νησί. Επίσης, οι ίδιοι υποστήριξαν ότι με τον χειρισμό που έγινε η μεν Ελλάδα κινδυνεύει να εμπλακεί στον πόλεμο, η δε Κύπρος κινδυνεύει να γίνει μεγαλύτερος στόχος πυραυλικών επιθέσεων.
Στον αντίποδα αυτών των επιχειρημάτων, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης και ο Πρωθυπουργός Μητσοτάκης τόνισαν κατηγορηματικά ότι η στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας στοχεύει μόνο στην προστασία της Κύπρου και δεν έχει καμία σχέση με τις Βρετανικές Βάσεις. Ακόμα, επισήμαναν ότι η πρωτοβουλία αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για κοινές πρωτοβουλίες αυτοάμυνας της Ε. Ένωσης, ώστε να προστατεύονται τα κράτη-μέλη της, όταν κινδυνεύουν από απειλές. Αυτό επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια με την αποστολή στην Κύπρο στρατιωτικής βοήθειας και από άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε.
Ωστόσο, επειδή η συζήτηση αυτή προκάλεσε εκατέρωθεν αυθαίρετες ερμηνείες, προσέλαβε πολιτικές διαστάσεις και χρωματίστηκε έντονα από κομματικές και ιδεολογικές απόψεις των διαφόρων, θα επιχειρήσουμε να εξετάσουμε με αντικειμενικότητα, γιατί Κύπρος και Ελλάδα είναι υποχρεωμένες από τη γεωγραφία, την ιστορία και τις εθνικές στοχεύσεις να στηρίζουν η μια την άλλη και να συμβαδίζουν μαζί σε κάθε βήμα τους.
Η ΚΥΠΡΟΣ
Η Κυπριακή Δημοκρατία, παρά τη διεθνή αναγνώρισή της και τη συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αποτελεί ένα μικρό και γεωπολιτικά ευάλωτο κράτος, το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο ανταγωνισμών ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως είναι η σημερινή συγκυρία. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς έναν αδελφικό κράτος και έναν παραδοσιακό σύμμαχο της Κύπρου, αλλά έναν απολύτως αναγκαίο στρατηγικό πυλώνα για την επιβίωση, τη στρατιωτική προστασία, την ασφάλεια, καθώς και τη διεθνή θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
1. Πολιτική και διπλωματική αναγκαιότητα
Σε πολιτικό επίπεδο, η Ελλάδα λειτουργεί ως κύριος πολιτικός προστάτης και πολλαπλασιαστής ισχύος της Κύπρου στο διεθνές σύστημα. Και αυτό γιατί, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν διαθέτει το διπλωματικό βάρος μεγάλου κράτους, αντιμετωπίζει μόνιμη αμφισβήτηση της κυριαρχίας της από την Τουρκία και χρειάζεται σταθερή παρουσία σε διεθνή φόρα.
Η Ελλάδα με το μεγαλύτερο πολιτικό αποτύπωμα της στη διεθνή σκακιέρα, προωθεί συστηματικά τις κυπριακές θέσεις σε ΕΕ, ΟΗΕ και διεθνείς οργανισμούς, λειτουργεί ως θεσμικός εγγυητής της διεθνούς νομιμότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας και αποτρέπει προσπάθειες πολιτικής απομόνωσης ή «εξίσωσης» με το ψευδοκράτος.
Χωρίς την Ελλάδα, η Κύπρος θα ήταν πολιτικά ευάλωτη σε πιέσεις για λύσεις που θα υπονόμευαν την κρατική της υπόσταση.
2. Στρατιωτική και αμυντική διάσταση
Η Κύπρος, πέραν των διεθνών απειλών λόγω της γειτνίασης της με την εύφλεκτη περιοχή της Μέσης Ανατολής, αντιμετωπίζει μόνιμη και άμεση στρατιωτική απειλή, λόγω της παρουσίας τουρκικών στρατευμάτων στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού και της γεωγραφικής εγγύτητας με την Τουρκία.
Η Ελλάδα αποτελεί τον μοναδικό φυσικό στρατηγικό σύμμαχο της Κύπρου, παρέχει αποτρεπτική ισχύ μέσω της Εθνικής Φρουράς και των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, και ενισχύει την αμυντική αξιοπιστία της Κύπρου στο πλαίσιο του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου (έστω και αν δεν είχε πλήρη εφαρμογή μέχρι σήμερα, ενώ τώρα φάνηκε ότι μπορεί να εφαρμοστεί).
Είναι φανερόν ότι χωρίς την ελληνική στρατιωτική στήριξη, η Κύπρος θα βρισκόταν σε κατάσταση πλήρους στρατηγικής ανισορροπίας έναντι της Τουρκίας.
3. Θεσμική και νομική προστασία
Η Ελλάδα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη θεσμική επιβίωση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Συγκεκριμένα, ενισχύει την κυπριακή θέση στο ευρωπαϊκό δίκαιο, υποστηρίζει ενεργά την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, λειτουργεί ως νομικός σύμμαχος απέναντι στις τουρκικές αμφισβητήσεις για την ΑΟΖ και κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Χωρίς την Ελλάδα, η Κύπρος θα δυσκολευόταν να υπερασπιστεί μόνη της το νομικό της οπλοστάσιο.
4. Γεωστρατηγική και ενεργειακή εξάρτηση
Η Κύπρος δεν διαθέτει στρατηγικό βάθος, επαρκή στρατιωτική ισχύ και γεωγραφική συνέχεια με την Ευρώπη.
Η Ελλάδα αποτελεί τη μόνη φυσική γέφυρα της Κύπρου με τον ευρωπαϊκό χώρο, επιτρέπει την ενσωμάτωση της Κύπρου σε τριμερείς και πολυμερείς ενεργειακές συνεργασίες, καθιστά εφικτή τη σύνδεση της κυπριακής ΑΟΖ με ευρύτερα ευρωπαϊκά ενεργειακά σχέδια και συμβάλλει στην ηλεκτρική διασύνδεση της με το ευρωπαϊκό ενεργειακό δίκτυο.
Χωρίς την Ελλάδα, η Κύπρος θα ήταν γεωστρατηγικά και ενεργειακά απομονωμένη.
5. Οικονομική και λειτουργική στήριξη
Η Ελλάδα αποτελεί έναν από τους βασικότερους οικονομικούς εταίρους της Κύπρου, λειτουργεί ως κρίσιμη αγορά, επενδυτικός και τραπεζικός εταίρος, παρέχει στήριξη σε περιόδους κρίσεων (π.χ. χρηματοπιστωτική, πανδημική, πολεμική).
Για μια μικρή οικονομία όπως η κυπριακή, η ύπαρξη ενός στενά συνδεδεμένου, πολιτικά φιλικού κράτους είναι ζωτικής σημασίας.
6. Πολιτισμική και στρατηγική ταυτότητα
Πέρα από την ισχύ, η Ελλάδα ενισχύει τη συλλογική ταυτότητα και συνοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας, λειτουργεί ως παράγοντας ιστορικής συνέχειας και νομιμοποίησης, αποτρέπει την πολιτισμική και πολιτική αποξένωση της Κύπρου από τον ευρωπαϊκό χώρο.
Η αποδυνάμωση της σχέσης Κύπρου – Ελλάδας θα είχε βαθιές συνέπειες στην εσωτερική πολιτισμική και κοινωνική συνοχή της Κύπρου.
Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει απόλυτη ανάγκη την Ελλάδα όχι μόνο ως αδελφικό κράτος και απλό σύμμαχο, αλλά ως στρατηγικό στυλοβάτη της πολιτικής, στρατιωτικής, ενεργειακής και θεσμικής της επιβίωσης. Η Ελλάδα παρέχει στην Κύπρο αυτά που καμία άλλη δύναμη δεν μπορεί να προσφέρει ταυτόχρονα: Ασφάλεια, πολιτική κάλυψη, θεσμική στήριξη, ενεργειακή συνεργασία και γεωστρατηγικό βάθος. Η σχέση Κύπρου–Ελλάδας δεν είναι διμερής σχέση κρατών, αλλά σχέση στρατηγικής αναγκαιότητας υπό συνθήκες ασυμμετρικής ισχύος.
Η ΕΛΛΑΔΑ
Από την άλλη, η Ελλάδα δεν μπορεί να αγνοεί τον παράγοντα Κύπρο για πολλούς λόγους.
Στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν αποτελεί απλώς έναν ιστορικό και πολιτισμικό εταίρο της Ελλάδας, αλλά έναν κρίσιμο στρατηγικό πυλώνα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας.
Οι λόγοι για τους οποίους η Ελλάδα επιβάλλεται να ταυτίζεται με την Κύπρο εκτείνονται σε πολιτικό, γεωστρατηγικό, οικονομικό, ενεργειακό και θεσμικό επίπεδο και συνδέονται άμεσα με τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
1. Γεωστρατηγική διάσταση: Ανατολική Μεσόγειος και ισορροπία ισχύος
Η Κύπρος βρίσκεται σε κομβικό γεωστρατηγικό σημείο, στο τρίγωνο Ευρώπης–Μέσης Ανατολής–Βόρειας Αφρικής.
Για την Ελλάδα, η ύπαρξη φιλικού και θεσμικά ισχυρού κράτους στην περιοχή:
– Επεκτείνει τον στρατηγικό ορίζοντα του ελληνισμού προς την Ανατολική Μεσόγειο,
– Λειτουργεί ως ανάχωμα στην τουρκική προβολή ισχύος,
– Ενισχύει το ελληνικό επιχείρημα περί συνέχειας του θαλάσσιου χώρου Ελλάδας–Κύπρου.
Χωρίς την Κύπρο, η Ελλάδα θα βρισκόταν γεωπολιτικά απομονωμένη στο Αιγαίο, ενώ η Τουρκία θα αποκτούσε πλήρη στρατηγικό έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου.
2. Πολιτική και διπλωματική σημασία: Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνή fora
Η Κύπρος αποτελεί πολλαπλασιαστή ισχύος για την Ελλάδα σε διεθνές επίπεδο, κυρίως λόγω της ιδιότητάς της ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ελλάδα:
– Έχει σύμμαχο, με δικαίωμα βέτο σε κρίσιμες ευρωπαϊκές αποφάσεις,
– Ενισχύει τη θέση της σε ζητήματα κυρώσεων, εξωτερικής πολιτικής και άμυνας.
– Αποτρέπει προσπάθειες διεθνοποίησης του Κυπριακού, υπό όρους που θα έπλητταν τα ελληνικά συμφέροντα.
Η ύπαρξη δύο συντονισμένων ελληνικών κρατών εντός της ΕΕ αυξάνει το διπλωματικό βάρος της Ελλάδας δυσανάλογα σε σχέση με το μέγεθός της.
3. Ενεργειακή διάσταση: ΑΟΖ, φυσικό αέριο και ενεργειακή ασφάλεια
Η Κύπρος είναι κρίσιμος εταίρος της Ελλάδας στο ζήτημα της οριοθέτησης ΑΟΖ και της αξιοποίησης των ενεργειακών πόρων της Ανατολικής Μεσογείου.
Η συνεργασία Ελλάδας–Κύπρου:
– Θεμελιώνει το νομικό και γεωπολιτικό αντίβαρο στο τουρκικό αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας»,
– Επιτρέπει τη συγκρότηση ενεργειακών αξόνων με Ισραήλ, Αίγυπτο και ΕΕ,
– Συνδέει την Ελλάδα με μελλοντικές ενεργειακές ροές προς την Ευρώπη.
– Παρέχει την ευχέρεια για την ηλεκτρική διασύνδεση της Ελλάδας με χώρες της Μέσης Ανατολής.
Χωρίς την Κύπρο, η Ελλάδα θα είχε πολύ ασθενέστερη θέση στις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
4. Οικονομική και επενδυτική διάσταση
Η Κύπρος αποτελεί σημαντικό οικονομικό εταίρο της Ελλάδας:
– Ελληνικές τράπεζες, επιχειρήσεις και επενδυτικά κεφάλαια δραστηριοποιούνται έντονα στην Κύπρο,
– Η Κύπρος λειτουργεί ως χρηματοοικονομικός και ναυτιλιακός κόμβος,
– Υπάρχει υψηλός βαθμός οικονομικής διασύνδεσης στους τομείς υπηρεσιών, τουρισμού και ενέργειας.
Η οικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη της Κύπρου συμβάλλει άμεσα στη συνολική οικονομική ασφάλεια του ελληνικού χώρου.
5. Αμυντική και στρατηγική ασφάλεια
Η Κύπρος έχει άμεση σημασία για την εθνική ασφάλεια της Ελλάδας, αφού αποτελεί το ανατολικό άκρο του ελληνικού στρατηγικού χώρου,
Επίσης, φιλοξενεί κρίσιμες υποδομές και συνεργασίες με δυτικές δυνάμεις
και λειτουργεί ως προκεχωρημένο σημείο επιτήρησης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ενδεχόμενη πλήρης τουρκική επικυριαρχία στην Κύπρο θα σήμαινε στρατηγική περικύκλωση της Ελλάδας από ανατολάς και νότια.
5. Θεσμική και πολιτισμική διάσταση
Πέρα από τη γεωπολιτική, η Κύπρος:
– Αποτελεί τμήμα του ευρύτερου ελληνικού πολιτισμικού και γλωσσικού χώρου,
– Ενισχύει τη θεσμική συνέχεια του ελληνισμού,
– Λειτουργεί ως ζωντανή απόδειξη ότι ο ελληνισμός δεν περιορίζεται στα σύνορα του ελλαδικού κράτους.
Η απώλεια ή αποδυνάμωση της Κυπριακής Δημοκρατίας θα συνιστούσε βαθιά στρατηγική και συμβολική ήττα για την Ελλάδα.
Η Ελλάδα έχει σήμερα ανάγκη την Κύπρο, όχι μόνο από ιστορική ή συναισθηματική σκοπιά, αλλά πρωτίστως ως στρατηγικό εταίρο ζωτικής σημασίας. Η Κύπρος ενισχύει τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας, πολλαπλασιάζει τη διπλωματική της ισχύ, στηρίζει την ενεργειακή και αμυντική της ασφάλεια και συμβάλλει στη σταθερότητα του ελληνικού χώρου στην Ανατολική Μεσόγειο. Η σχέση Ελλάδας–Κύπρου δεν είναι σχέση «αλληλεγγύης», αλλά σχέση αμοιβαίας στρατηγικής αναγκαιότητας. Το ότι η Αθήνα έμεινε για χρόνια στη λογική ότι “η Κύπρος κείται μακράν” έβλαψε και τα δικά της εθνικά συμφέροντα.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Με βάση αυτά τα δεδομένα, Κύπρος και Ελλάδα δεν μπορούν να ζήσουν η μία χωρίς την άλλη. Η ιστορία, οι προκλήσεις και οι εθνικές στοχεύσεις των δύο χωρών είναι ταυτόσημες. Γι’ αυτό, ας αντιληφθούμε όλοι (και ιδίως οι βλέποντες με κομματικές και ιδεολογικές αγκυλώσεις τις σχέσεις των δύο χωρών) ότι χωρίς ενιαία στρατηγική, κοινές δράσεις και κοινή πορεία, το μέλλον μας θα είναι αβέβαιο. Κύπρος και Ελλάδα είναι το ίδιο και το αυτό. Οπότε, αυτά που βλέπουμε σήμερα δεν είναι τίποτε άλλο, παρά αυτά που έπρεπε να γίνουν εδώ και χρόνια.
*Δημοσιογράφος, Πρόεδρος Επιχειρηματικού Συνδέσμου Κύπρου-Ελλάδας