Γιατί καταρρέει η Κούβα;

Του Πατριάρχη
Η Κούβα, το πάλαι ποτέ σύμβολο μιας ιδεολογικής ουτοπίας που γοήτευσε ρομαντικούς και εραστές της «τουριστικής επανάστασης», σε κάθε γωνιά του πλανήτη, σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπη με την ωμή πραγματικότητα της αποσύνθεσης. Δεν χρεοκόπησε η οικονομία μόνο. Χρεοκόπησε το μοντέλο που είχε χρεοκοπήσει και στην Ευρώπη πριν 37 χρόνια, όταν έπεσε το Τείχος του Αίσχους στο Βερολίνο, συμπαρασύροντας όλα τα αυταρχικά καθεστώτα της Ανατολικής Ευρώπης και την Σοβιετική Ένωση.
Στην Κούβα, η εικόνα των παλαιών αμερικανικών αυτοκινήτων της δεκαετίας του 1950 και των πολύχρωμων κτιρίων της Αβάνας, που κάποτε αποτελούσαν το γοητευτικό φόντο για τουριστικές αναζητήσεις, έχει αντικατασταθεί από το σκοτάδι των γενικών μπλακάουτ και τις ατελείωτες ουρές για ένα κομμάτι ψωμί. Δεν πρόκειται για μια απλή οικονομική κρίση, αλλά για κατάρρευση ενός συστήματος που εξάντλησε πλέον κάθε περιθώριο δανεικής ζωής και ιδεολογικού άλλοθι, με φανελάκια του Τσε και του Κάστρο, που δεν ζουν για να δουν το αποτέλεσμα των εγκλημάτων τους.
Η ρίζα του κακού βρίσκεται στην εμμονή σε ένα κρατικοδίαιτο μοντέλο που εχθρεύεται την ατομική πρωτοβουλία και την οικονομική ελευθερία. Το κουβανικό κράτος, λειτουργώντας στο αποτυχημένο μοντέλο της Σοβιετικής Ένωσης, προσπάθησε επί δεκαετίες να ελέγξει τα πάντα, από την παραγωγή ζάχαρης μέχρι την τελευταία θερμίδα που καταναλώνει ο κάθε Κουβανός. Το αποτέλεσμα είναι η απόλυτη παράλυση. Η παραγωγή έχει εκμηδενιστεί, η γραφειοκρατία έχει πνίξει κάθε ίχνος δημιουργικότητας και η διαφθορά, που είναι αδελφή της φτώχειας και της εξαθλίωσης, μαζί με τον ασφυκτικό συγκεντρωτισμό, έχουν διαβρώσει τον κοινωνικό ιστό, αν έχει μείνει τέτοιος. Ο πληθυσμός της χώρας έχει πέσει κάτω από τα 9 εκατομμύρια, καθώς όποιος έχει ευκαιρία μπαίνει σε μια βάρκα και περνάει στο Μαϊάμι. Πρόκειται κυρίως για τους νέους ανθρώπους που έπαψαν να πιστεύουν στα παραμύθια της επανάστασης που ξεκίνησε ως τέτοια για να ανατρέψει έναν δικτάτορα και απλώς τον αντικατέστησε με χειρότερες μεθόδους. Ποιος νέος άνθρωπος θέλει να επιβιώσει με υποσχέσεις για «νίκη της επανάστασης» και σε συνθήκες «οικονομίας πολέμου» σε καιρό ειρήνης, βλέποντας μόνο φτώχεια και εξαθλίωση;
Η κατάρρευση επιταχύνθηκε από την απώλεια των εξωτερικών χορηγών. Η Κούβα επιβίωσε επί χρόνια ως δορυφόρος της Σοβιετικής Ένωσης και αργότερα ως επιδοτούμενος εταίρος της Βενεζουέλας και του Ιράν. Με τη Μόσχα να αδυνατεί να στηρίξει τον εαυτό της, το Καράκας να βυθίζεται στη δική του εξαθλίωση και το Ιράν να ζει έναν πόλεμο, η Αβάνα έμεινε γυμνή. Η ενεργειακή κρίση είναι το πιο ορατό σύμπτωμα αυτής της εξάρτησης. Οι υποδομές, γερασμένες και παραμελημένες, καταρρέουν, αφήνοντας το νησί χωρίς ρεύμα για ώρες, γεγονός που πλήττει καίρια και τον τουρισμό, τη μοναδική ίσως πηγή συναλλάγματος που είχε απομείνει.
Κάπου εδώ έρχεται η κλασική ένσταση της δυτικής αριστερής ρομαντικής λέσχης, αυτής που πάντοτε βρίσκει ποιητικό βάθος σε κάθε αποτυχημένο αυταρχισμό αρκεί να φοράει αντιδυτική φανέλα. Θα πουν ότι η Κούβα αντιστέκεται, ότι πληρώνει το τίμημα της αξιοπρέπειας, ότι είναι θύμα της ιστορίας. Πρόκειται για την πιο βολική απάτη. Γιατί η αξιοπρέπεια ενός κράτους δεν μετριέται από τα πόσα δελτία τροφίμων μοιράζει ούτε από το πόσο δυνατά φωνάζει συνθήματα κατά της Δύσης. Μετριέται από το αν οι πολίτες του μπορούν να ζήσουν, να εργαστούν, να μιλήσουν, να ταξιδέψουν, να διαφωνήσουν, να δημιουργήσουν χωρίς να παρακαλούν το κόμμα για άδεια ύπαρξης.
Η Κούβα καταρρέει επίσης επειδή έμεινε κολλημένη σε ένα μουσειακό μοντέλο εξουσίας. Ο κόσμος άλλαξε, η τεχνολογία άλλαξε, η παραγωγή άλλαξε, οι κοινωνίες άλλαξαν, αλλά η Αβάνα συνέχισε να συμπεριφέρεται σαν να αρκεί η επαναστατική μυθολογία για να γεμίζει τα ψυγεία. Δεν αρκεί. Η Ιστορία είναι αμείλικτη με τα καθεστώτα που νομίζουν ότι μπορούν να παγώσουν τον χρόνο. Στο τέλος, αυτό που παγώνει είναι η ζωή.
Οι νέοι άνθρωποι, έχοντας με χίλιες δυσκολίες και κινδύνους, πρόσβαση στην πληροφορία και βλέποντας τον υπόλοιπο κόσμο να προχωρά, αρνούνται να θυσιάσουν τη ζωή τους στον βωμό μιας αποτυχημένης χούντας που αυτοϊκανοποιείται λέγοντας πως είναι επανάσταση.
Η ιστορία, μάς διδάσκει ότι καμία τυραννία δεν μπορεί να σταθεί όρθια όταν ο λαός της πεινάει και ταυτόχρονα παύει να φοβάται.
Η Κούβα δεν καταρρέει λόγω κάποιου εξωτερικού εχθρού, αλλά από το βάρος των δικών της αναχρονιστικών επιλογών. Η άρνηση της πραγματικότητας και η προσκόλληση σε δόγματα που η ιστορία έχει ήδη πετάξει στο καλάθι των αχρήστων οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή. Το δράμα του κουβανικού λαού είναι ένα σκληρό μάθημα για το πού οδηγεί ο αυταρχισμός και η οικονομική κηδεμονία, υπενθυμίζοντας μας ότι η ελευθερία και η ευημερία είναι έννοιες αλληλένδετες που δεν μπορούν να υπάρξουν η μία χωρίς την άλλη.