Γιατί η Γροιλανδία εξελίσσεται σε στρατηγικό πονοκέφαλο για το ΝΑΤΟ – Η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ και όσα επιδιώκει ο Τραμπ

Σε ζήτημα στρατηγικής σημασίας για το μέλλον του ΝΑΤΟ εξελίσσεται η υπόθεση της Γροιλανδία, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται να διεκδικούν την κυριαρχία ενός νησιού στο οποίο ήδη διαθέτουν στρατιωτική παρουσία και δυνατότητες επιτήρησης, βάσει υφιστάμενων συμφωνιών με τη Δανία, πυροδοτώντας έντονες πολιτικές και θεσμικές αντιδράσεις.
Η Γροιλανδία δεν αποτελεί πλέον απλώς έναν γεωγραφικό γίγαντα στον παγωμένο Βορρά. Στη σημερινή συγκυρία, μετατρέπεται σε πεδίο πολιτικής, στρατηγικής και θεσμικής δοκιμασίας για το ίδιο το ΝΑΤΟ. Οι επανειλημμένες δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι η Ουάσιγκτον πρέπει να αποκτήσει την κυριαρχία της Γροιλανδίας -ακόμη και με τη χρήση βίας- επανέφεραν στο προσκήνιο ένα ζήτημα που για δεκαετίες θεωρούνταν λήξαν.
Τι ισχύει στη Γροιλανδία
Επισήμως, το αμερικανικό επιχείρημα εστιάζει στην ασφάλεια. Η Γροιλανδία δεσπόζει στον Βόρειο Ατλαντικό και στις πολικές διαδρομές που συνδέουν τη Βόρεια Αμερική με τη Ρωσία και, ευρύτερα, την Ευρασία. Σε μια εποχή αυξημένων εντάσεων με τη Μόσχα και το Πεκίνο, η στρατηγική της αξία φαίνεται αναμφισβήτητη. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η Γροιλανδία είναι σημαντική, αλλά αν οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται όντως την κυριαρχία της για να διασφαλίσουν τα συμφέροντά τους.
Στην πραγματικότητα, οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη εκτεταμένες -και σε μεγάλο βαθμό υποαξιοποιημένες- στρατιωτικές δυνατότητες στο νησί, βάσει υφιστάμενων συμφωνιών με τη Δανία.
Η Γροιλανδία είναι αυτόνομο έδαφος του δανικού βασιλείου, ενώ τόσο η Κοπεγχάγη όσο και η Ουάσιγκτον είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Στο πλαίσιο της συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας, οι ΗΠΑ είναι ήδη υποχρεωμένες να υπερασπιστούν τη Γροιλανδία.
Συνεπώς, η διαμάχη μοιάζει λιγότερο να αφορά την άμυνα και περισσότερο το αν μια υπερδύναμη μπορεί να ασκήσει άμεσο έλεγχο σε έδαφος συμμάχου.
Οι ανησυχίες σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι έντονες, επισημαίνει το Euractiv σε σχετικό του δημοσίευμα. Αν αγνοηθούν οι κανόνες του ΝΑΤΟ στην Αρκτική, ποια εγγύηση υπάρχει ότι δεν θα αγνοηθούν αλλού; Η ίδια η κυβέρνηση της Γροιλανδίας δήλωσε πρόσφατα ότι θα εντείνει τις προσπάθειές της ώστε η ασφάλεια του νησιού «να πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ», στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι δεν επιθυμεί διμερείς λύσεις εκτός του συλλογικού πλαισίου.
Ο ρόλος Δανίας και ΗΠΑ
Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Γροιλανδία αποτελούσε κεντρικό πυλώνα της αρκτικής άμυνας της Συμμαχίας, χωρίς όμως να προκαλεί πολιτικές τριβές. Η συμφωνία άμυνας του 1951 μεταξύ Δανίας και ΗΠΑ επέτρεψε την ίδρυση αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο νησί.
Το αμερικανικό Newsweek έδωσε στη δημοσιότητα δύο χάρτες σχετικά με την στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ, η οποία έφτασε στο απόγειό της την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, ατόνησε μετά το τέλος του και επανήλθε στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια.
Κομβικό σημείο υπήρξε η αεροπορική βάση Thule -σήμερα διαστημική βάση Pituffik- περίπου 1.500 χιλιόμετρα βόρεια της Nuuk. Η βάση αυτή παραμένει ενεργή, φιλοξενώντας συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και επιτήρησης, παρακολουθώντας τις πολικές διαδρομές μεταξύ Ρωσίας και Βόρειας Αμερικής.
Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, το ενδιαφέρον του ΝΑΤΟ μετατοπίστηκε αλλού. Οι περισσότερες αμερικανικές εγκαταστάσεις στη Γροιλανδία έκλεισαν και το προσωπικό μειώθηκε δραστικά. Μόνη εξαίρεση παρέμεινε η βάση Pituffik, με περίπου 200 Αμερικανούς στρατιωτικούς σε αποστολές έγκαιρης προειδοποίησης.
Το μοντέλο ήταν σαφές. Η Δανία διατηρούσε την κυριαρχία, οι ΗΠΑ παρείχαν τις στρατιωτικές δυνατότητες. Κανείς δεν αμφισβητούσε τον ρόλο του άλλου. Στο πλαίσιο αυτό γεννήθηκαν και φιλόδοξα -έως και παράτολμα -σχέδια, όπως το Camp Century και η μυστική Επιχείρηση Iceworm, που στόχευε στη διερεύνηση της δυνατότητας απόκρυψης πυρηνικών πυραύλων κάτω από τον πάγο. Το εγχείρημα εγκαταλείφθηκε όταν διαπιστώθηκε η αστάθεια του παγετώνα.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η Αρκτική επιστρέφει στο επίκεντρο. Η Ρωσία ενισχύει τη στρατιωτική και ναυτική της παρουσία, ενώ η Κίνα αυξάνει τη δραστηριότητα ερευνητικών σκαφών και περιπολίας της στα πολικά ύδατα. Το ΝΑΤΟ δηλώνει ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Η Δανία και η Γροιλανδία απέρριψαν κατηγορηματικά τις δηλώσεις Τραμπ ως ασύμβατες με το συλλογικό πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, χώρες όπως το Βέλγιο προτείνουν πιο ενεργό ρόλο της Συμμαχίας στην Αρκτική, ενώ ο γενικός γραμματέας της, Μαρκ Ρούτε, επιβεβαιώνει ότι συζητούνται τα «επόμενα βήματα».
Η πιο ευαίσθητη πίεση δεν προέρχεται από εξωτερικούς αντιπάλους, αλλά από το εσωτερικό της Συμμαχίας, τις ίδιες τις ΗΠΑ, καταλήγει το Euractiv.