Βαρύς και αυξανόμενος λογαριασμός για την κοινωνία – Το κόστος ζωής αρχίζει να ανεβαίνει ξανά

Του
Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Βαριές απώλειες καταγράφονται ήδη από τον πρώτο μήνα της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, με τον τουρισμό, τα νοικοκυριά και την ευρύτερη οικονομία να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων.
Η επίθεση με drone στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι μπορεί να μην άφησε πίσω της μεγάλες υλικές ζημιές, ωστόσο προκάλεσε ισχυρό χτύπημα στην τουριστική βιομηχανία, πλήττοντας την εικόνα ασφάλειας της χώρας. Από το κλίμα αισιοδοξίας για μια δυνατή θερινή περίοδο, ο κλάδος πέρασε μέσα σε λίγες μέρες στη μάχη της επιβίωσης, προσπαθώντας να συγκρατήσει ένα κύμα ακυρώσεων και να περιορίσει τις απώλειες.
Την ίδια στιγμή, το κόστος ζωής αρχίζει να ανεβαίνει ξανά, επαναφέροντας ανησυχίες που είχαν αρχίσει να υποχωρούν. Οι τιμές στα καύσιμα παίρνουν την ανιούσα, ενώ όλα δείχνουν ότι το επόμενο κύμα αυξήσεων θα χτυπήσει το ηλεκτρικό ρεύμα και στη συνέχεια ολόκληρη την αγορά, με πρώτο και πιο άμεσο αντίκτυπο στα βασικά αγαθά.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή, η αμόλυβδη 95 οκτανίων από 1,312 ευρώ το λίτρο στις 23 Φεβρουαρίου έφτασε μέσα σε έναν μήνα τα 1,462 ευρώ. Δηλαδή αύξηση 15 σεντ ή 11,4%, σε μια περίοδο που τα εισοδήματα παραμένουν πιεσμένα.
Ακόμη πιο έντονη είναι η επιβάρυνση στο πετρέλαιο κίνησης, με αύξηση σχεδόν 25 σεντ το λίτρο (17,5%). Ένα γέμισμα 70 λίτρων που κόστιζε 98,42 ευρώ, σήμερα αγγίζει τα 115,64 ευρώ. Με απλά λόγια, κάθε οδηγός πληρώνει περίπου 17 ευρώ περισσότερα κάθε φορά που γεμίζει, επιβαρύνοντας άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Στο μεταξύ, τα καμπανάκια για το ρεύμα χτυπούν ήδη δυνατά, ενισχύοντας το κλίμα αβεβαιότητας. Ο πρόεδρος της ΑΗΚ, Γιώργος Πέτρου, προειδοποιεί για αυξήσεις που μπορεί να φτάσουν μέχρι και το 20% το επόμενο διάστημα, ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών ενέργειας.
Για τον Μάιο, με τιμή Brent γύρω στα 102 δολάρια, οι αυξήσεις εκτιμώνται στο 5%, με πιθανή άνοδο στο 7%. Ωστόσο, το πιο ανησυχητικό σενάριο αφορά τον Αύγουστο: αν το πετρέλαιο κινηθεί στα 110–115 δολάρια, οι αυξήσεις ενδέχεται να εκτοξευθούν στο 20%, καθιστώντας το ενεργειακό κόστος ακόμα πιο δυσβάσταχτο.
Σε πρακτικό επίπεδο, ένας λογαριασμός 250 ευρώ ανά δίμηνο μπορεί να φτάσει τα 300 ευρώ, γεγονός που μεταφράζεται σε σημαντική επιβάρυνση για χιλιάδες νοικοκυριά.
Την ίδια ώρα, εντείνεται η ανησυχία ότι το κύμα ακρίβειας θα περάσει παντού, επηρεάζοντας τρόφιμα, υπηρεσίες και βασικά καταναλωτικά αγαθά. Ο Κυπριακός Σύνδεσμος Καταναλωτών επισημαίνει ότι οι σημερινές τιμές είναι πολύ υψηλότερες σε σχέση με το 2022, όταν το κράτος προχώρησε σε επιδότηση καυσίμων. Ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή από τις 107 μονάδες τότε έχει φτάσει σήμερα τις 117, επιβεβαιώνοντας τη συνεχή άνοδο του κόστους ζωής.
Το τίμημα της ενεργειακής πολιτικής του «κουτουρού»
Η νέα ένταση στη Μέση Ανατολή δεν βρίσκει την Κύπρο απλώς εκτεθειμένη. Τη βρίσκει απροετοίμαστη και ενεργειακά ευάλωτη.
Η εξάρτηση από το πετρέλαιο δεν είναι συγκυριακή εξέλιξη, αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών της τελευταίας δεκατριετίας. Οι κυβερνήσεις Αναστασιάδη–ΔΗΣΥ και στη συνέχεια Χριστοδουλίδη διατήρησαν τη χώρα εγκλωβισμένη σε ένα ακριβό και ρυπογόνο ενεργειακό μοντέλο, χωρίς ουσιαστική διαφοροποίηση.
Το αποτέλεσμα είναι μετρήσιμο και διαρκές: Οι λογαριασμοί ρεύματος παραμένουν περίπου 25% πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το κόστος ρύπων αγγίζει τα 300 εκατ. ευρώ ετησίως.
Το βάρος μετακυλίεται σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με το διαθέσιμο εισόδημα να συρρικνώνεται και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας να περιορίζεται.
Κι ενώ η ανάγκη για αλλαγή είναι επιτακτική, τα μεγάλα ενεργειακά έργα παραμένουν στάσιμα. Το τερματικό φυσικού αερίου, η ηλεκτρική διασύνδεση και οι νέες μονάδες στη Δεκέλεια καθυστερούν, χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα, διαιωνίζοντας την εξάρτηση και την αβεβαιότητα.
Παράλληλα, η εμπειρία των τελευταίων κρίσεων δείχνει τι ακολουθεί: Ακρίβεια, αύξηση επιτοκίων και μεγαλύτερες δόσεις δανείων. Νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις βρίσκονται ξανά μπροστά σε διπλή πίεση, από το κόστος ζωής και το κόστος δανεισμού, σε ένα περιβάλλον περιορισμένων αντοχών.
Το ΑΚΕΛ με προτάσεις, η κυβέρνηση με «πράσινους» φόρους
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, το ΑΚΕΛ έχει καταθέσει δέσμη άμεσα εφαρμόσιμων μέτρων για ανακούφιση της κοινωνίας και στήριξη της οικονομίας.
Πιο συγκεκριμένα, το κόμμα της Αριστεράς έχει καταθέσει στη Βουλή προτάσεις νόμου που συνθέτουν ένα ολοκληρωμένο δίχτυ προστασίας για δανειολήπτες και εγγυητές, απέναντι στις υπερχρεώσεις τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης δανείων και στις εκποιήσεις.
Παράλληλα έχει προτείνει τα ακόλουθά:
• Μείωση ΦΠΑ στο ρεύμα στο 5%
• Τερματισμό της διπλής φορολογίας στα καύσιμα
• Φορολόγηση υπερκερδών στις ΑΠΕ και αξιοποίηση των σχετικών εσόδων για στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων
• Απόσυρση των λεγόμενων «πράσινων» φορολογιών.
Παρά ταύτα, η κυβέρνηση προχωρά σε νέα επιβάρυνση, ακόμη και εν μέσω της κρίσης. Κατέθεσε νομοσχέδιο για φόρο στα απόβλητα, χωρίς να υπάρχει υποχρέωση από την ΕΕ, όπως η ίδια παραδέχεται. Πρόκειται για επιλογή που εντάσσεται στη λεγόμενη «πράσινη φορολογική μεταρρύθμιση».
Την ίδια ώρα, έχουν ήδη επιβληθεί τέλη –όπως το τέλος ύδατος– ενώ αναμένεται και η εισαγωγή φόρου άνθρακα στα καύσιμα, εντείνοντας περαιτέρω τις πιέσεις.
Και όλα αυτά χωρίς ουσιαστικές πράσινες πολιτικές που να συνοδεύουν τις φορολογίες. Αντίθετα, τα ίδια τα στοιχεία δείχνουν ότι το 2026 τα απόβλητα που θα καταλήξουν σε χώρους υγειονομικής ταφής θα φτάσουν τους 371.326 τόνους.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει «αλλεπάλληλες τροποποιήσεις» στο Σχέδιο Ανάκαμψης. Άλλαξαν μέτρα, προτεραιότητες και χρονοδιαγράμματα. Όχι όμως και οι «πράσινοι» φόροι, οι οποίοι παραμένουν σταθερή επιλογή της κυβέρνησης.