Αφθώδης πυρετός: Τρέχουμε να προλάβουμε τα χειρότερα - Κενά στην πρόληψη, κίνδυνοι για το χαλλούμι και «τρύπα» από κατεχόμενα

Ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Υγεία των ζώων, Όλιβερ Βάρχελι, ήρθε εκτάκτως την περασμένη Παρασκευή, τράβηξε τις κόκκινες γραμμές στο ζήτημα αντιμετώπισης της κρίσης του αφθώδους πυρετού, διαμηνύοντας ότι στο θέμα των μαζικών θανατώσεων στις μολυσμένες κτηνοτροφικές μονάδες δεν μπορούν να γίνουν χαλαρώσεις, και έφυγε με την ελπίδα ότι τα μέτρα των ευρωπαϊκών πρωτοκόλλων θα εφαρμοστούν από όλους. Εν ολίγοις, θέλησε να φροντίσει για την τάξη και την ηρεμία στη «μάντρα» της κυπριακής κτηνοτροφίας, ώστε την επόμενη μέρα να γίνει ανασύνταξη δυνάμεων, με στόχο τη σε βάθος χρόνου αποτίναξη της πιο καταστροφικής και επικίνδυνης ασθένειας ζώων στον κόσμο.
Πού όμως θα πρέπει να επικεντρωθούν οι προσπάθειες αυτής της στρατηγικής και τι θα γίνει εάν εκτροχιαστεί η κατάσταση; Ποια σοβαρά λάθη πρόληψης έγιναν ώστε σήμερα να «τρέχουμε» για αποφυγή δυσάρεστων εξελίξεων για την οικονομία, οι οποίες αγγίζουν, παρά τον σημερινό εφησυχασμό, και το χαλλούμι; Και τι πρέπει να γίνει για να βελτιωθεί η εικόνα;
Το ιδεατό σενάριο
«Τώρα το πιο καίριο ζήτημα, και συγχρόνως το ιδεατό σενάριο, είναι να μείνει περιορισμένη η μόλυνση στην περιοχή της Λάρνακας. Και τότε ίσως να μπορέσουμε να πείσουμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι υπάρχει μία μόνο μολυσμένη ζώνη στην Κύπρο, η Λάρνακα, και οι υπόλοιπες ζώνες είναι ελεύθερες», ανέφερε στον «Π» ο κλινικός επίκουρος καθηγητής Παθολογικής Ανατομικής στο Τμήμα Κτηνιατρικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Γιώργος Νικολάου. Ο κ. Νικολάου είναι και ένα από τα μέλη της επταμελούς συμβουλευτικής επιδημιολογικής ομάδας που συγκροτήθηκε από το Υπουργείο Γεωργίας για τη διαχείριση της κρίσης, ενώ πριν την ακαδημαϊκή καριέρα εργάστηκε στις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες. Εξάλλου συμμετέχει στη δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για την Υγεία.
Οι κίνδυνοι για το χαλλούμι
«Αν δεν περιοριστεί ο ιός», πρόσθεσε, «δυστυχώς θα κηρυχθεί ολόκληρη η Κύπρος μολυσμένη. Στο πρώτο στάδιο αυτού του οδυνηρού και απευκταίου σεναρίου θα απαγορεύονται, που ήδη έχουν απαγορευτεί, τονίζει, οι εξαγωγές χοιρινού κρέατος. Σε δεύτερη φάση πιστεύει ότι δε θα ξεφύγει ούτε το χαλούμι. «Ακόμα και αν διαβεβαιώνει η ΚΔ ότι λόγω θέρμανσης κατά την παρασκευή του δεν υπάρχει κίνδυνος να μεταφερθεί ο ιός σε άλλη χώρα;» ρωτάμε. «Εσείς το λέτε, και εγώ το λέω, και το πιστεύω, αλλά πείτε μου, ποιος υπουργός Γεωργίας και ποιος υπουργός Εμπορίου μιας άλλης χώρας, όπως η Δανία, που θέλει να μας "πάρει" το χαλούμι, δεν θα βρει μια δικαιολογία (σ.σ. η Κύπρος έχει επιτύχει δικαστικές νίκες κατά της Δανίας για την προστασία της ονομασίας ΠΟΠ, ωστόσο η σκανδιναβική χώρα εξακολουθεί να παράγει λευκό τυρί τύπου χαλλουμιού);» διερωτήθηκε.
Τα ολέθρια αποτελέσματα των κενών πρόληψης ήταν να μην περιοριστεί η εξάπλωση εγκαίρως, να μολυνθούν μέχρι σήμερα 38 κτηνοτροφικές μονάδες και να θανατωθούν περίπου 14.000 ζώα, από μια «λίστα θανάτου» που σύμφωνα με τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες ξεπερνά τις 20.000 ζώα.
Ήδη πλήγηκε το χοιρινό
Σύμφωνα με τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες, και κατ’ επέκταση με βάση τα πρωτόκολλα της ΕΕ, μετά από την εφαρμογή του επώδυνου μέτρου των μαζικών θανατώσεων στα ζώα των μολυσμένων μονάδων της «κόκκινης» περιοχής στη Λάρνακα, σταδιακά θα μειωθεί το ιικό φορτίο και θα αναχαιτιστεί η επιδημία. Παράλληλα ο καθολικός εμβολιασμός σε ολόκληρη την Κύπρο, που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη, θα εμποδίσει τη διασπορά της ασθένειας σε ολόκληρο το νησί. Στόχος είναι για εμπορικούς λόγους να επιστρέψει μετά από κάποιο διάστημα η Κύπρος στο προηγούμενο στάτους, που ήταν «ελεύθερη χώρα από τον ιό χωρίς εμβολιασμό».
«Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό», σύμφωνα με τον Δρα Νικολάου. «Εάν μείνουμε, όπως είμαστε τώρα, που μάλλον πάμε για να πάρουμε το στάτους της μολυσμένης χώρας με εμβολιασμό και ακολούθως το στάτους ελεύθερης χώρας, αλλά με εμβολιασμό, θα έχει στο τέλος αντίκτυπο στο εμπόριο». Προς το παρόν, σημείωσε, υπάρχει αντίκτυπος μόνο στο εμπόριο χοιρινού κρέατος, που και πάλι, πρόσθεσε, είναι πάρα πολύ σοβαρό, «διότι αυτό θα έχει πολύ αρνητικές επιπτώσεις στα χοιροστάσιά μας».
Οι θανατώσεις δεν μπορούν να αποφευχθούν, τόνισε, προκειμένου να μη γνωρίσει η Κύπρος το χείριστο σενάριο που περιέγραψε πιο πάνω για τις εξαγωγές χαλλουμιού. Επανέλαβε τη θέση του Υπουργείου Γεωργίας και της επιστημονικής κοινότητας, ότι οι περιορισμοί που θα μπορούσαν να επιβληθούν στο εμπόριο από την ΕΕ και η σταδιακή πτώση της παραγωγικότητας των ζώων λόγω της παραμονής του ιού. δεν επιτρέπουν άλλες επιλογές.
Κενά πρόληψης
Σε σχέση με τα αίτια αυτής της κρίσης, όπως ειπώθηκε επανειλημμένα δημοσίως αυτές τις μέρες, τα σημάδια ήταν εκεί, από τον Δεκέμβριο, όταν επιβεβαιώθηκαν τα κρούσματα στα κατεχόμενα. Παρά τις προειδοποιήσεις, τα μέτρα πρόληψης, όπως ο έλεγχος της Πράσινης Γραμμής και η ενημέρωση, αλλά και οι έλεγχοι των ελληνοκυπριακών κτηνοτροφικών μονάδων κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής, αποδείχθηκαν ανεπαρκή, επιτρέποντας στον ιό να περάσει στις ελεύθερες περιοχές με σοβαρή καθυστέρηση 15 περίπου ημερών στην κινητοποίηση των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών και στον «ήχο» συναγερμού. Τα ολέθρια αποτελέσματα της κρίσης ήταν να μην περιοριστεί η εξάπλωση έγκαιρα, ώστε να μολυνθούν μέχρι σήμερα 38 κτηνοτροφικές μονάδες και να θανατωθούν περίπου 14.000 ζώα από μια «λίστα θανάτου» που σύμφωνα με τις Κτηνιατρικές Υπηρεσίες ξεπερνά τις 20.000.
Το παράδειγμα της Ουγγαρίας
Επικαλούμενος το παράδειγμα της Ουγγαρίας, όπου ο αφθώδης πυρετός χτύπησε πριν από έναν ακριβώς χρόνο και θανατώθηκαν χιλιάδες βοοειδή, ο Δρ Νικολάου ανέφερε ότι εκεί ο συναγερμός χτύπησε πάρα πολύ γρήγορα. «Στις 8 περίπου ώρες από τα πρώτα κρούσματα οι Κτηνιατρικές Υπηρεσίες της χώρας είχαν ήδη επέμβει. Ενώ σε εμάς, απ’ ό,τι αντιλήφθηκα, χρειάστηκαν 14 και πλέον ημέρες», είπε. Σε αυτό το σημείο διευκρινίζει ότι δεν κατηγορεί ούτε τους κτηνιάτρους ούτε τους κτηνοτρόφους για αυτή την καθυστέρηση, αλλά την έλλειψη ενημέρωσης προς τους κτηνοτρόφους για ζητήματα βιοασφάλειας.
Τονίζει ότι η ταχύτητα δράσης σε αυτές τις περιπτώσεις διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο. Στην υφιστάμενη κρίση είδε ότι μπάζει νερά η ενημέρωση των κτηνοτρόφων για τις ασθένειες, ώστε να ειδοποιούν άμεσα τις Αρχές για την εμφάνιση κρουσμάτων, ενώ τα σχέδια έκτακτης ανάγκης δεν έχουν επικαιροποιηθεί.
«Υπάρχει ελλιπής ενημέρωση. Και δεν εννοώ απλά να στείλουμε στους κτηνοτρόφος ένα ενημερωτικό φυλλάδιο ή ένα γραπτό μήνυμα SMS, αλλά χρειάζεται να ενημερώνονται τακτικά για αυτές τις ασθένειες. Και δεν είναι μόνο ο αφθώδης πυρετός, είναι και άλλες, οι οποίες μπορεί να φέρουν παρόμοια αποτελέσματα, ίσως όχι τόσο σοβαρά. Είναι κάτι που πρέπει να το δούμε ως κράτος, ώστε σε περίπτωση που οι κτηνοτρόφοι δουν κάτι, να ειδοποιούν αμέσως τις Αρχές και να λαμβάνονται άμεσα μέτρα, για να ελαχιστοποιούνται οι επιπτώσεις».
Ψάχναμε... τόπους ταφής
Πρόσεξε ακόμη ότι, ενώ υπάρχουν τα λεγόμενα σχέδια έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση εντοπισμού του αφθώδους πυρετού, τα οποία, τονίζει, προνοούν τα πάντα, από τις πινακίδες με την ένδειξη «μολυσμένη περιοχή» στους δρόμους, μέχρι τα σημεία απολύμανσης στις κτηνοτροφικές μονάδες, πού πρέπει και πώς να εφαρμόζονται, φαίνεται ότι δεν έχουν επικαιροποιηθεί, διότι, όπως ανέφερε, «έπρεπε για παράδειγμα να γνωρίζαμε αμέσως τους τόπους ταφής των ζώων, να γνωρίζαμε ποιος σκάβει και ποιος θανατώνει».
Κατά την εκτίμησή του τον Δεκέμβριο, όταν γνωστοποιήθηκε η παρουσία του ιού στα κατεχόμενα, δεν λήφθηκαν ουσιαστικά μέτρα, πέραν από απολυμάνσεις σε τροχούς οχημάτων στα οδοφράγματα.
«Τώρα το πιο καίριο ζήτημα, και συγχρόνως το ιδεατό σενάριο, είναι να μείνει περιορισμένη η μόλυνση στην περιοχή της Λάρνακας. Και τότε ίσως να μπορέσουμε να πείσουμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι υπάρχει μία μολυσμένη ζώνη στην Κύπρο, η Λάρνακα, και οι υπόλοιπες είναι ελεύθερες».
Κύπρος Vs Ουγγαρία
Κάνοντας μία σύγκριση μεταξύ της κουλτούρας βιοασφάλειας των κτηνοτροφικών μονάδων στην Ουγγαρία και την Κύπρο, αναφέρθηκε σε μεγάλη απόσταση που έχει να διανύσει η Κύπρος. Ωστόσο σήμερα το μόνο θετικό που βλέπει σε αυτήν την κρίση είναι ότι άρχισε να εφαρμόζεται έστω και μία υποτυπώδης κουλτούρα βιοασφάλειας. «Εάν κάποιος επισκεπτεί μία κτηνοτροφική μονάδα στην Ουγγαρία, και σε περιόδους όπου δεν παρουσιάζονται σοβαρές ασθένειες, θα τον υποχρεώσουν, προτού εισέλθει, να κάνει μπάνιο και να αλλάξει ρούχα. Αφού του δώσουν δικά τους ρούχα και δικές τους μπότες, μετά θα του επιτρέψουν να εισέλθει στη μονάδα τους. Αντιθέτως στην Κύπρο εισέρχεται ελεύθερα όποιος θέλει, πίνει... καφέ και φεύγει χωρίς να ανησυχεί κανείς», εξήγησε.
«Όχι» Τ/Κ κτηνιάτρων στην εισαγωγή σανού από Τουρκία
Σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ουγγαρία, στην οποία αναφέρθηκε ο καθηγητής, η Κύπρος έχει κάποιες σοβαρές ιδιαιτερότητες, οι οποίες θα έπρεπε να μας είχαν θέσει σε υψηλότερο επίπεδο επαγρύπνησης. Όπως είναι γνωστό, κτηνοτροφικές μονάδες είναι στριμωγμένες σε μια περιοχή, με αποτέλεσμα, όποτε εμφανιστεί ένας ιός σε μια μονάδα, να μεταδίδεται εύκολα και στις υπόλοιπες. Την ίδια ώρα ακόμα πιο σοβαρό ζήτημα είναι το καθεστώς των κατεχομένων, όπου πρώτον δεν εφαρμόζεται η ευρωπαϊκή νομοθεσία των θανατώσεων σε σχέση με την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού, αλλά κατά το παράδειγμα της Τουρκίας οι μαζικοί εμβολιασμοί, και δεύτερον, γίνονται εισαγωγές ζώων και ζωοτροφών από την Τουρκία.
Ο Δρ Νικολάου υποδεικνύει ότι η κτηνιατρική κοινότητα δεν μπορεί να λύσει αυτό το ζήτημα, σημειώνοντας ότι πρέπει να λυθεί πολιτικά. Επίσης τονίζει ότι από τη στιγμή που οι Τ/Κ κτηνοτρόφοι λαμβάνουν ευρωπαϊκά κονδύλια, η ίδια η ΕΕ θα έπρεπε να κοιτάξει αυτό το θέμα. Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι την περασμένη Παρασκευή σε παρατήρηση που δέχθηκε, ότι στην άλλη πλευρά του νησιού δεν θανατώνονται τα ζώα, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την υγεία των ζώων, Όλιβερ Βάρχελι, επιβεβαίωσε ότι ακολουθείται διαφορετική στρατηγική, σημειώνοντας ότι δεν αποτελούν μέρος της ΕΕ. «Προσπαθούμε τώρα να τους πείσουμε για την αποτελεσματικότητα και το υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας που προσφέρουν οι δικοί μας κανόνες. Ελπίζω ότι θα τα καταφέρουμε», τόνισε.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Νικολάου, ο οποίος συμμετέχει στη δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για την Υγεία, οι Ε/Κ και οι Τ/Κ κτηνίατροι συμφωνούν πλήρως για αυτά τα θέματα. «Μάλιστα οι Τ/Κ συνάδελφοι είχαν φέρει πολύ σοβαρές ενστάσεις για την εισαγωγή των εν λόγω προϊόντων από την Τουρκία», είπε. «Το πρόβλημα είναι πολιτικό και αφορά την πρόληψη από εισαγωγές σανών από την Τουρκία. Κυκλοφορούν φήμες ότι σανοί, οι οποίοι εισήχθησαν στα κατεχόμενα, πέρασαν στις ελεύθερες περιοχές μέσω παράνομου εμπορίου», σημείωσε.
Δυσκολία εξαγωγής ιστών για εξετάσεις – Κρούσματα από εργαστήρια
Ένα άλλο πρόβλημα που προκύπτει από την τρέχουσα κρίση αφορά τους ακαδημαϊκούς του κλάδου στην Κύπρο. Σύμφωνα με τον καθηγητή, πλέον δεν μπορούν να στείλουν ιστούς μηρυκαστικών ζώων σε άλλες χώρες για κτηνιατρική εξέταση, γιατί κανένα εργαστήριο στο εξωτερικό δε θα δεχτεί ιστούς μηρυκαστικών, από μία χώρα που είναι μολυσμένη από αφθώδη πυρετό.
Αυτό ακόμα δεν ισχύει, διευκρίνισε. «Αλλά φανταστείτε το σενάριο να στείλω μλυσμένους ιστούς με αφθώδη πυρετό σε κάποιον συνάδελφό μου, για παράδειγμα στην Ιταλία, ώστε να γίνει έρευνα για κάποιον άλλο ιό, με αποτέλεσμα να απελευθερωθεί ο ιός και να μολυνθεί η χώρα του. Το ξέσπασμα κρούσματος από ένα εργαστήριο δεν είναι κάτι άγνωστο. Είναι κάτι που έχει συμβεί στο παρελθόν και μπορεί να ξανασυμβεί. Πληροφοριακά, το κρούσμα που εντοπίστηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2007 ήταν από εργαστήριο που ξεκίνησε», είπε.