Αφδώδης πυρετός χωρίς «αναγνώριση»

Τρεις μήνες μετά τον εντοπισμό του πρώτου κρούσματος αφθώδους πυρετού στην Κύπρο, η κυπριακή κυβέρνηση πασχίζει να διαχειριστεί τη διασπορά του ιού σε μεγάλες κτηνοτροφικές μονάδες αγελάδων, προβάτων και χοίρων στη Λάρνακα και τη Λευκωσία. Οι ζημιές είναι τεράστιες και η κυπριακή κυβέρνηση αποδείχθηκε ανύμπορη να χειριστεί την κρίση ως κράτος μέλος της ΕΕ. Αυτό αφορά τόσο την έγκαιρη λήψη μέτρων, όσο και την αντιμετώπιση της κρίσης με ολιστικό τρόπο για το σύνολο της Κύπρου.
Με προσχήματα δήθεν «αναγνώρισης» του καθεστώτος στο βορρά, το νησί έμεινε ξανά εκτεθειμένο στην ανωμαλία της ντε φάκτο διαίρεσης.
Ανεπαρκείς
Ο αφδώδης πυρετός - η πιο λοιμογόνος ζωονόσος που υπάρχει - σαρώνει την κτηνοτροφία των Ελληνοκυπρίων, με θανατώσεις δεκάδων χιλιάδων ζώων και ζημιές που ξεπερνούν έως τώρα τα 30 εκατομμύρια ευρώ - αυτά μόνο για αποζημιώσεις. Μέχρι χθες Παρασκευή, οι κυπριακές αρχές αδυνατούσαν να εφαρμόσουν πρόγραμμα ελέγχου σε κτηνοτροφικές μονάδες στην επαρχία Λευκωσίας, όπου επεκτάθηκε ο ιός από τη Λάρνακα, λόγω αντιδράσεων των κτηνοτρόφων. Ο δε επιδημιολογικός έλεγχος δεν κάλυψε ακόμα τις ελεύθερες περιοχές.
Η κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη - με την αναποτελεσματικότητα να είναι κύριο γνώρισμά της - απέτυχε να εφαρμόσει άμεσα ριζικά μέτρα που προβλέπουν τα πρωτόκολλα της ΕΕ για καραντίνα και θανατώσεις. Αυτό έπρεπε να εφαρμοστεί από την πρώτη στιγμή όταν τα κρούσματα αφθώδους πυρετού εντοπίστηκαν σε μονάδες στην επαρχία Λάρνακας - πρώτο βεβαιωμένο κρούσμα στην κοινότητα Λειβάδια (20/2).
Καμία επιείκεια
Η εντύπωση ότι το νησί μπορεί να τύχει διαφορετικής μεταχείρισης από την ΕΕ κράτησε τρεις εβδομάδες. Χρειάστηκε να έρθει στην Κύπρο (13/3) ο αρμόδιος Επίτροπος για την Υγεία Όλιβερ Βάλχερι για να ξεκαθαρίσει ότι ο αφδώδης πυρετός δεν αφήνει περιθώρια επιείκειας - όπου κι αν δοκιμάστηκε: «όλοι πρέπει να τηρούν τους κανόνες», είπε ο Ευρωπαίος Επίτροπος, αναφερόμενος έμμεσα στα σοβαρά ελλείμματα που διαπίστωσε σε απαγορεύσεις μετακινήσεων και θανατώσεις ζώων.
Ο Επίτροπος είπε όσα έπρεπε εξ αρχής να κάνουν ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και η αρμόδια υπουργός Γεωργίας Μαρία Παναγιώτου - που βρέθηκαν ξανά στο μάτι του κυκλώνα όπως το καλοκαίρι με τις καταστροφικές πυρκαγιές. Ως συνήθως, αναποφάσιστος μπροστά στο κόστος, ο Χριστοδουλίδης έλεγε για ημέρες πριν, (11/3) ότι «προσπαθούμε να βρούμε τη βέλτιστη λύση» και άφηνε τους υπηρεσιακούς να βγάζουν τα κάστανα από τη φωτιά.
Χριστοδουλίδης - Έρχιουρμαν
Αν όμως, η Κύπρος έχει μια ιδιαιτερότητα, αυτό αφορά τη διαχείριση του αφθώδους πυρετού σε όλο το νησί. Το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα καταγράφηκε στις 14 Δεκεμβρίου σε κτηνοτροφική μονάδα στο χωριό Λάπαθος της Μεσαορίας, δηλαδή στις κατεχόμενες περιοχές. Ανησυχίες υπήρχαν και προηγουμένως για την εμφάνιση του επικίνδυνου ιού για τα ζώα, γι’ αυτό ορθώς, η Ε/κ πλευρά ήγειρε τις πρώτες υποψίες στη Μικτή Τεχνική Επιτροπή για την Υγεία από τον Νοέμβριο.
Το γεγονός επιβεβαιώνει ο Τουφάν Έρχιουρμαν σε γραπτή δήλωση του (18/3) λέγοντας ότι έκτοτε η σχετική υπό- επιτροπή για κτηνιατρικά θέματα συνεδρίασε τέσσερις φορές: «από την πρώτη στιγμή που εντοπίστηκε κρούσμα αφθώδους πυρετού στην πλευρά μας, μοιραστήκαμε σε πραγματικό χρόνο τις πληροφορίες με την ΕΕ, τον ΟΗΕ και τις αρχές στο νότο». Ο Έρχιουρμαν υποστήριξε ότι η υπο-επιτροπή για τα θέματα ζώων υπολειτουργούσε και σε επίπεδο αποφάσεων έμεινε αδρανής όλο το 2025 μέχρι τον Νοέμβριο, που εμφανίστηκε ο αφθώδης πυρετός. Επανέλαβε επίσης τη θέση του «για την ανάγκη οι μικτές τεχνικές επιτροπές να γίνουν πιο ορατές, να συνεδριάζουν τακτικά και να λειτουργούν με σκοπό να παράγουν αποτέλεσμα». Ο Κύπριος Πρόεδρος Χριστοδουλίδης απέφυγε μέχρι στιγμής να δώσει ανάλογο πολιτικό μήνυμα συνεργασίας.
Η εκπρόσωπος των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών αποκάλυψε (16/3) ότι «η Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ) δεν μπορούσε να ενεργοποιήσει το πρωτόκολλο (για μέτρα) πριν εμφανιστεί κρούσμα αφθώδους πυρετού στις ελεύθερες περιοχές». Εξήγησε δε τις εντολές του Υπουργείου Εξωτερικών: «δήλωση κρούσματος σε περιοχή που δεν ελέγχει η Δημοκρατία θα δημιουργούσε πολιτικό ζήτημα. Είναι νομικοπολιτικό το ζήτημα. Η δήλωση κρούσματος σε περιοχή που δεν ελέγχεται από την ΚΔ, δεν μπορεί να γίνει, αν δηλωθεί και το δεχθεί ο Διεθνής Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων, είναι σαν να αναγνωρίζεται το κράτος από εκεί...σαν να μας κάνει δύο κομμάτια». (πηγή Ράδιο Άστρα/ εφημερίδα Αλήθεια»)
Η περίοδος που χάθηκε για να ληφθούν προληπτικά μέτρα με την υποστήριξη της ΕΕ για όλο το νησί ήταν φαίνεται καθοριστική. Το μόνο που έπραξε η κυπριακή κυβέρνηση ήταν η λήψη κάποιων υποτυπωδών μέτρων τυπικής απολύμανσης οχημάτων στα σημεία διέλευσης (17/12).
Όλη ή η μισή νήσος;
Στις Βρυξέλλες (18/3) ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης συναντήθηκε με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με την οποία, είπε, «συζητήσαμε και κάποια άλλα μέτρα, κάποιες άλλες κινήσεις, στις οποίες η Επιτροπή θα προχωρήσει προς τρίτα μέρη, έτσι ώστε να προστατεύσει την Κύπρο, να την προστατεύσει από τέτοιου είδους ασθένειες στο μέλλον». Δεν είναι σαφές τί εννοούσε τρίτα μέρη (Τουρκία, Τ/Κ, άλλοι), αλλά όταν μιλά για προστασία, φαίνεται να μην αναφέρεται για όλη τη νήσο. Αυτή η πολιτική στρέβλωση, αναιρεί το γεγονός ότι η Κύπρος εντάχθηκε το 2004 στην ΕΕ ως διαιρεμένο νησί, αλλά με όλη την επικράτειά της. Με βάση το Πρωτόκολλο 10, το ευρωπαϊκό κεκτημένο αναστάληκε στα κατεχόμενα - στη Συνθήκη Προσχώρησης αναφέρονται ως «οι περιοχές που δεν ελέγχει η κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας». Η προσέγγιση Χριστοδουλίδη παραβλέπει τις δυνατότητες αξιοποίησης της ένταξης στην ΕΕ για να καλύψει - με ανάλογες πρωτοβουλίες προς την ΕΕ και βέβαια την Τ/Κ Κοινότητα - τις ποικίλες προκλήσεις του νησιού εδώ και 22 χρόνια. Εξού και η αδράνεια ενεργοποίησης μέτρων για μη διάδοση του ιού, καθώς και η περιοριστική πολιτική μέσω των Μικτών Τεχνικών Επιτροπών που από το 2017 υπολειτουργούν.
Εμπόδια
Σε κάθε περίπτωση, μια ολιστική αντίδραση δεν μπορούσε να τύχει διαχείρισης με τη νοοτροπία του Υπουργείου Εξωτερικών που - ελέω Χριστοδουλίδη - όλα τα βαφτίζει «αναγνώριση». Μέχρι και ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες αποδοκιμάζει ρητά την κυπριακή κυβέρνηση για τις πρακτικές της να εμποδίζει τη δικοινοτική συνεργασία. Γράφει στην έκθεση του του Ιανουαρίου, προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, (παράγραφος 52) ότι οι διεθνείς παράγοντες όπως ο ίδιος ο ΟΗΕ, η ΕΕ και άλλοι, «αντιμετωπίζουν εμπόδια στις προσπάθειές τους να προωθήσουν στενότερη συνεργασία μεταξύ των Κοινοτήτων που συνδέονται με το καθεστώς του βορρά και με ανησυχίες σχετικά με την «αναγνώριση». Ο Γκουτέρες επαναλαμβάνει δε ότι «οι ανησυχίες σχετικά με την αναγνώριση (που προβάλλει η κυπριακή κυβέρνηση) δεν πρέπει από μόνες τους να αποτελούν εμπόδιο στην ενίσχυση της συνεργασίας».
Αξιοποίηση ένταξης
Η ΕΕ διαθέτει ισχυρά εργαλεία για να προωθήσει τη δικοινοτική συνεργασία σε μεγάλο φάσμα θεμάτων. Ελάχιστα επιτρέπει η κυπριακή κυβέρνηση να εφαρμόζονται. Με αρκετή καθυστέρηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε (3/2) να στείλει εμπειρογνώμονες - ειδικούς κτηνιάτρους και σημαντική παραγγελία εμβολίων στην Τ/Κ Κοινότητα, με βάση τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό βοήθειας που βρίσκεται σε εφαρμογή ήδη από το 2006. Απέστειλε επίσης 500 χιλιάδες εμβόλια, μια μικρή παρτίδα από τα οποία κρίθηκε αναγκαίο να επιστραφούν στις αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας μετά το κρούσμα και στις ελεύθερες περιοχές.
Η κατάσταση στα κατεχόμενα, με βάση αναφορές που δίνει η Τ/Κ ηγεσία φαίνεται να έτυχε πολύ καλύτερης διαχείρισης σε σύγκριση με τις ελεύθερες περιοχές - κάποια χωριά μπήκαν σε καραντίνα άμεσα, έγιναν θανατώσεις και εμβολιασμοί. Δεν υπάρχει αμφισβήτηση των στοιχείων αυτών από την ΕΕ που βρίσκεται επί τόπου, αλλά θα ήταν εντελώς διαφορετική η κατάσταση, αν ο Πρόεδρος Χριστοδουλιδης ενεργούσε άμεσα προς τον Έρχιουρμαν και επέκτεινε την ευρωπαϊκή κάλυψη όλου του νησιού, επιτρέποντας ήδη από καιρό στην Τ/Κ κοινότητα να εναρμονιστεί πλήρως με την ΕΕ σε ανάλογα θέματα.