Αυτά συζητήσαμε με τη Μαρία Ολγκίν – Η νεκρή ΔΔΟ, η βολεμένη «κοινωνία των πολιτών» και η ισχνή παρουσία του ΟΗΕ στην Κύπρο

Ημερομηνία: 13 Μαΐου 2024. Ώρα: 08.30. Χώρος: Hilton Park, Λευκωσία. Τελευταία ημέρα της πρώτης εξάμηνης θητείας της Ειδικής Εκπροσώπου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν Κουεγιάρ, στην Κύπρο. Μετά από συνάντηση διάρκειας μίας και πλέον ώρας μαζί μας, η κ. Ολγκίν συναντήθηκε για δέκα λεπτά με τον Ερσίν Τατάρ και για μισή ώρα με τον Νίκο Χριστοδουλίδη. Στη συνάντηση ήμουν εγώ, ο διευθυντής σύνταξης της εφημερίδας Avrupa Σενέρ Λεβέντ, ο φίλος μας Χασάν Γκάζι, ο εκπρόσωπος της Ειρηνευτικής Δύναμης Αλίμ Σιντίκ και ένας ακόμη αξιωματούχος του ΟΗΕ. Η Ολγκίν ζήτησε να μη δημοσιοποιηθεί το περιεχόμενο της συνάντησης. Ωστόσο, η ίδια γνώριζε ότι στη συνάντηση παρευρισκόταν ένας σημαντικός δημοσιογράφος, όπως ο Σενέρ, και φυσικά ήταν ενήμερη ότι τα όσα συζητούνταν δεν θα παρέμεναν μυστικά. Πράγματι, τόσο ο Σενέρ όσο και εγώ, κατά καιρούς, μοιραστήκαμε με τους συμπατριώτες μας κάποια τμήματα της συνάντησης.
Ωστόσο, για να καταγραφεί στην ιστορία, μοιράζομαι για πρώτη φορά γραπτώς μερικές από τις σημειώσεις που κράτησα, μαζί με δηλώσεις της Ολγκίν. Έτσι, δεν θα είναι δύσκολο να διαπιστώσουμε ότι στο εγγύς μέλλον οι ΗΠΑ και η ΕΕ -όπως πάντα- θα χρησιμοποιήσουν τον ΟΗΕ ως μέσο για να επιβάλουν νέα μέτρα στην Κύπρο και στους Κύπριους. Για τον λόγο αυτό, θέλω να μεταφέρω όσα συζητήσαμε, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις εκτιμήσεις της Ολγκίν.
ΚΥΠΡΟΣ, ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΜΒΑΘΥΝΟΥΣΑ ΔΙΑΙΡΕΣΗ
Στην αρχή της συνάντησης, μετά από σύντομους χαιρετισμούς, η Ολγκίν είπε ότι ήθελε να ακούσει τις απόψεις μας για το κυπριακό ζήτημα. Στη συνέχεια, ο Σενέρ Λεβέντ, προσεγγίζοντας το ζήτημα από το πιο θεμελιώδες σημείο, ανέφερε ότι πίσω από το κυπριακό πρόβλημα βρίσκονται χώρες όπως η Αγγλία και η Αμερική οι οποίες δεν επιθυμούν τη λύση του προβλήματος. Στη συνέχεια, υπενθύμισε ότι τα τελευταία πενήντα χρόνια ο κόσμος έχει αλλάξει: η Σοβιετική Ένωση διαλύθηκε, η Γιουγκοσλαβία χωρίστηκε σε επτά μέρη, η Τσεχοσλοβακία σε δύο, η Γερμανία επανενώθηκε, αλλά στην Κύπρο δεν υπήρξε καμία εξέλιξη.
Η Ολγκίν τότε σχολίασε ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Κύπρος εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αναρωτήθηκε αν αυτό δεν αποτελεί μια μεγάλη αλλαγή. Ο Σενέρ Λεβέντ απάντησε ότι η ένταξη στην ΕΕ ναι μεν ήταν μια σημαντική εξέλιξη αλλά ενέτεινε ακόμη περισσότερο τη διαίρεση της Κύπρου. Η Ολγκίν αρκέστηκε να πει ότι ο Λεβέντ είχε δίκιο αλλά ότι και πάλι ήταν μια σημαντική εξέλιξη.
ΟΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΛΓΚΙΝ ΜΕ ΤΗΝ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ»
Η Ολγκίν, μετά από τις συνομιλίες που είχε με τους δύο ηγέτες και ορισμένους εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών κατά τη διάρκεια της εξάμηνης θητείας της, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι άνθρωποι «προσαρμόστηκαν» στην τρέχουσα κατάσταση στην Κύπρο. Η λέξη που χρησιμοποίησε στα αγγλικά ήταν «accommodated».
Είπε ότι στις συναντήσεις της που είχαν προγραμματίσει άλλοι έβλεπε συνεχώς τα ίδια πρόσωπα και ότι αυτό την ενοχλούσε. Είπε ότι είχαν οργανωθεί συναντήσεις με διαφορετικές ομάδες, όπως ομάδες γυναικών από τις δύο κοινότητες, εκπαιδευτικούς, νέους, αλλά κάθε φορά συναντούσε την ίδια μικρή ομάδα. Με βάση αυτό το σκηνικό, είπε ότι η «κοινωνία των πολιτών» στην Κύπρο φαινόταν να έχει μετατραπεί σε βιομηχανία!
Σε αυτό το σημείο, πήρα τον λόγο και υπενθύμισα στην Ολγκίν ότι, πριν αναλάβει τα καθήκοντά της, το «Παγκύπριο Κίνημα Ελεθερίας» είχε επικοινωνήσει με τους αξιωματούχους του ΟΗΕ και είχε υποβάλει γραπτή αίτηση για συνάντηση αλλά δεν είχε λάβει καμία απάντηση. Ανέφερα επίσης ότι και οι αιτήσεις ορισμένων ενώσεων Κυπρίων εκτοπισμένων είχαν μείνει αναπάντητες. Επομένως, τόνισα ότι η Ολγκίν συναντήθηκε μόνο με οργανώσεις που χρηματοδοτούνται από πόρους της ΕΕ και του ΟΗΕ και που διαμορφώνονται από την πολιτική ελίτ, ενώ αυτές οι οργανώσεις δεν αντιπροσωπεύουν καθόλου την πλειοψηφία της κοινωνίας.
«Η ΔΙΖΩΝΙΚΗ ΔΙΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΙΝΑΙ ΝΕΚΡΗ»
Ένα από τα πιο κρίσιμα θέματα της συνάντησης ήταν το ζήτημα της «διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας». Ο Σενέρ Λεβέντ, λέγοντας ότι θεωρεί ότι μια τέτοια λύση δεν είναι πλέον εφικτή στην Κύπρο, ρώτησε την Ολγκίν για την άποψή της. Η Ολγκίν, χωρίς κανένα δισταγμό, απάντησε ότι συμφωνεί.
Μέρος των εκτιμήσεων της Μαρία Ολγκίν σχετικά με το θέμα αυτό περιλαμβάνεται και στην ανοιχτή επιστολή που δημοσίευσε στις 6 Ιουλίου 2024, μετά την αναχώρησή της από την Κύπρο. Για παράδειγμα, οι ακόλουθες γραμμές είναι σαν να έχουν μεταγραφεί από τα λεγόμενά της κατά τη διάρκεια της συνάντησης: «Είναι σημαντικό να απομακρυνθούμε από λύσεις που στο παρελθόν δημιούργησαν προσδοκίες που δεν εκπληρώθηκαν και οδήγησαν σε μεγαλύτερες διαφωνίες και απογοητεύσεις. Τώρα, πρέπει να σκεφτούμε διαφορετικά».
Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΤΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΔΕΝ ΘΕΛΕΙ ΛΥΣΗ
Ο Σενέρ Λεβέντ ρώτησε την Ολγκίν σε μια άλλη ερώτησή του: «Γνωρίζετε ότι όλοι όσοι εκλέγονται στην κατεχόμενη περιοχή είναι μαριονέτες της Τουρκίας;». Η Ολγκίν απάντησε ότι το γνωρίζει. Στη συνέχεια, της έθεσε το ερώτημα: «Γνωρίζετε ότι η Τουρκία δεν επιθυμεί καμία λύση, ούτε ομοσπονδία ούτε δύο κράτη;». Η Ολγκίν απάντησε ότι το γνωρίζει.
Σε αυτό το σημείο, πήρα τον λόγο και ανέφερα ότι η κατοχή συνεχίζεται με την αποικιοκρατία του εποικισμού και ότι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της κατεχόμενης περιοχής αποτελείται από παράνομους εποίκους. Μοιράστηκα τα στοιχεία που είχα στη διάθεσή μου. Η Ολγκίν επιβεβαίωσε ότι γνώριζε αυτό το δημογραφικό στοιχείο.
Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ ΣΤΟ ΝΗΣΙ
Η Ολγκίν είπε ότι οι περισσότεροι υπάλληλοι των γραφείων του ΟΗΕ στην Κύπρο προέρχονται από δυτικές χώρες και δυσκολεύονται να κατανοήσουν την κατάσταση στην Κύπρο. «Αυτοί οι άνθρωποι προέρχονται από χώρες που έχουν διαπράξει εγκλήματα στο παρελθόν σε περιοχές όπως η Κύπρος, γι’ αυτό δεν τολμούν να κάνουν τολμηρά βήματα εδώ», είπε. Ενώ το έλεγε αυτό, έδειξε τον Αλίμ Σιντίκ και είπε: «Ο μόνος μη δυτικός εδώ είναι ίσως ο κ. Σιντίκ, αλλά δεν μετράει, γιατί είναι περισσότερο Βρετανός».
Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Ο μόνος που μπορεί να καταλάβει τι συμβαίνει εδώ είμαι εγώ. Οι Κύπριοι λένε ότι ‘’το Κυπριακό είναι ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα’’. Όχι, το Κυπριακό είναι ένα πρόβλημα της Μέσης Ανατολής. Εδώ δεν είναι Ευρώπη, είναι Μέση Ανατολή. Εγώ προέρχομαι από την Κολομβία, δηλαδή από τον παγκόσμιο νότο. Γι’ αυτό βλέπω πολύ καλά τι συμβαίνει εδώ».
Αυτή η προσέγγισή της και η σχέση που δημιούργησε αντικατοπτρίζονται και στην ανοιχτή επιστολή που δημοσίευσε μετά την αναχώρησή της από την Κύπρο.
Η UNFICYP ΚΑΙ Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ «ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΠΛΕΟΝ ΤΙΠΟΤΑ ΝΑ ΓΙΝΕΙ»
Η Ολγκίν επανέλαβε αρκετές φορές ότι, σύμφωνα με τις εντυπώσεις της, δεν υπάρχει πλέον «πρόβλημα» στην Κύπρο και ότι όλοι έχουν προσαρμοστεί στην υπάρχουσα κατάσταση. Εγώ, από την πλευρά μου, της είπα ότι αυτό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και ότι το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας θεωρεί την τουρκική κατοχή της Κύπρου ως τη μεγαλύτερη απειλή για το μέλλον της. Η Ολγκίν εξήγησε ότι η άποψή της βασίζεται στη στάση των Χριστοδουλίδη και Τατάρ, στους εκπροσώπους της «κοινωνίας των πολιτών» με τους οποίους συναντήθηκε και στις παρατηρήσεις της στην κατεχόμενη περιοχή. Εγώ, από την πλευρά μου, τόνισα για άλλη μια φορά ότι τα άτομα με τα οποία είχε συναντηθεί δεν αντιπροσωπεύουν τις απόψεις και τα συναισθήματα της πλειοψηφίας των Κυπρίων.
Η Ολγκίν ανέφερε ότι οι Τουρκοκύπριοι με τους οποίους είχε συναντηθεί διαμαρτύρονταν συνεχώς για την Τουρκία και τον Ερσίν Τατάρ, αλλά ότι, μετά την απόρριψη του αιτήματος του κατοχικού ηγέτη για ανεπίσημη τριμερή συνάντηση, περίμενε να βγουν στους δρόμους, κάτι που δεν συνέβη. Επίσης, είπε ότι την εξέπληξαν τα πολυτελή αυτοκίνητα, οι βίλες και ο τρόπος ζωής που είδε στα κατεχόμενα.
Το πιο τρομακτικό μέρος της συνάντησης ήταν ότι η Ολγκίν είπε αρκετές φορές ότι η παρουσία της Ειρηνευτικής Δύναμης του ΟΗΕ στο νησί είναι περιττή και χρησιμοποίησε την ακόλουθη φράση: «Αν είχα την εξουσία, δεν θα επέτρεπα στην UNFICYP να μείνει εδώ ούτε μια μέρα παραπάνω. Θα γράψω στις εκθέσεις μου ότι είναι περιττή. Γιατί δεν υπάρχει τίποτα να γίνει εδώ».
«ΟΥΤΕ ΕΓΩ ΘΕΛΩ ΝΑ ΕΙΜΑΙ ΕΔΩ. ΕΧΩ ΕΝΑ ΟΜΟΡΦΟ ΣΠΙΤΙ ΚΑΙ ΚΗΠΟ»
Στο τέλος της συζήτησης, ο Σενέρ Λεβέντ είπε ότι στην πραγματικότητα, «κανείς δεν θέλει να είστε εδώ», και η Ολγκίν απάντησε: «Να είστε σίγουροι ότι ούτε εγώ θέλω να είμαι εδώ. Έχω ένα όμορφο σπίτι και κήπο. Είμαι πολύ χαρούμενη που θα επιστρέψω εκεί σήμερα».
Στην ερώτηση του Λεβέντ, αν μετά θα πήγαινε να δει τον Τατάρ και τον Χριστοδουλίδη, η Ολγκίν απάντησε με ένα αναστεναγμό, «Ναι, δυστυχώς», και αποχαιρετιστήκαμε.
Η ΟΛΓΚΙΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ
Αυτές τις μέρες συζητείται ένα σημαντικό θέμα: η πιθανότητα αποχώρησης της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ από το νησί το 2026, με πρωτοβουλία της Ολγκίν. Η Τουρκία ασκεί πιέσεις εδώ και καιρό προς αυτή την κατεύθυνση. Από τη στιγμή που η Ολγκίν πάτησε το πόδι της στο νησί, ο προϋπολογισμός της UNFICYP περικόπτεται σταδιακά και το προσωπικό μειώνεται. Στόχος της Τουρκίας δεν είναι μια γραμμή εκεχειρίας στην Κύπρο, αλλά η δημιουργία ενός συνόρου και η αναβάθμιση του κατοχικού καθεστώτος. Αυτή η εξέλιξη θα είναι το πιο συγκεκριμένο και επικίνδυνο αποτέλεσμα της υποχωρητικής πολιτικής που ακολουθεί εδώ και χρόνια η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη και οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Όπως πάντα, θα τεθεί ξανά σε εφαρμογή το σενάριο της χρήσης του τερματισμού της παρουσίας της Ειρηνευτικής Δύναμης στο νησί ως εργαλείο πίεσης και εκβιασμού. Ως Κύπριοι, δεν πρέπει να υποκύψουμε σε αυτόν τον εκβιασμό και αυτή την πίεση, ούτε να παραδοθούμε στους όρους που σύντομα θα μας επιβληθούν.
Το παρελθόν και το πιθανό μέλλον της Ολγκίν κάνει το σενάριο ακόμη πιο ανησυχητικό. Είναι γνωστή η στενή σχέση που είχε με την Τουρκία και τον Ερντογάν κατά τη διάρκεια της θητείας της ως υπουργού Εξωτερικών της Κολομβίας. Επιπλέον, το 2017 ήταν μία από τις υποψήφιες για τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, πριν εκλεγεί ο Γκουτέρες. Είναι επίσης μία από τις ισχυρότερες υποψηφίους στις επερχόμενες εκλογές για τη θέση. Αυτό οφείλεται, πρώτα απ’ όλα, στο ότι μέχρι σήμερα καμία γυναίκα δεν έχει καταλάβει τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και αυτή τη φορά η εκλογή μιας γυναίκας θεωρείται σχεδόν βέβαιη. Ταυτόχρονα, το γεγονός ότι η Ολγκίν προέρχεται από τον «παγκόσμιο νότο» αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα για αυτή την επιλογή, μετά από έναν Ευρωπαίο γενικό γραμματέα όπως ο Γκουτέρες. Σε αυτό πρέπει να προστεθεί και το γεγονός ότι, όπως πολλοί Γενικοί Γραμματείς, προέρχεται από τη «σοσιαλδημοκρατική» παράταξη. Εν ολίγοις, πληροί με το παραπάνω όλα τα κριτήρια που ζητούνται.
Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι μόνο η Ολγκίν. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η κρίση επάρκειας στην οποία έχει περιπέσει η δική μας κυβέρνηση και οι θεσμοί. Οι πιο κρίσιμες θέσεις του κράτους έχουν καταληφθεί από άτομα χωρίς τα απαιτούμενα προσόντα. Το Υπουργείο Εξωτερικών βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού: οι καταρτισμένοι υπάλληλοι έχουν παραγκωνιστεί σε θέσεις χωρίς επιρροή ενώ σε κρίσιμες θέσεις έχουν τοποθετηθεί άτομα που είναι εύκολα επηρεαζόμενα και ανεπαρκή. Η ζοφερή αυτή εικόνα επιβεβαιώθηκε για ακόμη μία φορά, όταν η Γαλλία αρνήθηκε να εκδώσει στην Κυπριακή Δημοκρατία ιρανικής καταγωγής άτομο που είχε εμπλακεί σε παράνομη πώληση ελληνοκυπριακών περιουσιών, παρά τις προηγούμενες αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Έχουμε έναν Πρόεδρο και κυρίαρχα πολιτικά κόμματα που υποτιμούν σε κάθε τους ομιλία το διεθνές δίκαιο, το μόνο έδαφος στο οποίο μπορεί να σταθεί ένα μικρό κράτος όπως το δικό μας, με περιορισμένη στρατιωτική και οικονομική δύναμη και επιπλέον υπό κατοχή. Διοικούμαστε από μια πολιτική νοοτροπία που δεν μπορεί να δει ότι τα μικρά κράτη μπορούν να κερδίσουν γεωπολιτικό έδαφος σε μια πολυπολική παγκόσμια τάξη και που την υποτιμά με παιδικούς όρους όπως «αναρχική παγκόσμια τάξη».
Ως αποτέλεσμα αυτής της νοοτροπίας, όσο κι αν γίνεται επικοινωνιακή διαχείριση των σχέσεων με το Ισραήλ, από τη μία πλευρά στον Τουρκοϊσραηλινό Σάιμον Μιστριέλ Αϊκούτ —ο οποίος έχει ανεγείρει παράνομα 10.000 κατοικίες πάνω σε ελληνοκυπριακές περιουσίες στις κατεχόμενες περιοχές— επιβλήθηκε ποινή μόλις 5 ετών και πιθανότατα θα εκδοθεί στο Ισραήλ ως «δώρο», ενώ από την άλλη η Τουρκία θα συνεχίσει να διατηρεί στρατιωτική παρουσία στη Γάζα, περικυκλώνοντάς μας.
Όλα αυτά —δηλαδή οι αιτίες των υπαρξιακών μας απειλών— αποτελούν το άμεσο αποτέλεσμα της ερασιτεχνικής διπλωματίας και πολιτικής εκείνων που βαφτίζουν την εγκατάλειψη των αρχών του αγώνα ενάντια στην κατοχή ως «ρεαλισμό».
Ο μόνος τρόπος για να σπάσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο είναι να ενωθούμε οι πατριώτες της Κύπρου. Δεν έχουμε χρόνο. Το 2026 θα είναι η πιο κρίσιμη χρονιά για την παρουσία των Κυπρίων στη γη τους. Και αυτό σημαίνει ότι αυτή τη χρονιά πρέπει να λάβουμε αποφάσεις.