Αποκαλύφθηκε η ταυτότητα του Banksy: Πόσο καθοριστική είναι η ανωνυμία στη σύγχρονη τέχνη

Το μεγαλύτερο μυστήριο στον κόσμο της τέχνης φαίνεται ότι λύθηκε: ο Banksy. Όπως όλα δείχνουν, είναι ένας μεσήλικας άνδρας από το Μπρίστολ της Αγγλίας, που ονομάζεται Robin Gunningham, που φορά γυαλιά.
Η αποκάλυψη της πραγματικής ταυτότητας του πιο μυστηριώδους street artist του πλανήτη έγινε μετά από πολύμηνη έρευνα του Reuters, που συνδύασε μαρτυρίες, δικαστικά έγγραφα, φωτογραφίες και εταιρικά αρχεία. Ωστόσο πολλοί σημειώνουν ότι το όνομά του ήταν «κοινό μυστικό» εδώ και χρόνια, καθώς είχε ήδη δημοσιευθεί από τη βρετανική ταμπλόιντ Mail on Sunday ήδη από το 2008.
Πάντως ο ίδιος ο Banksy δεν έχει επιβεβαιώσει, ούτε έχει διαψεύσει την ταυτότητά του. Συνεχίζει να κρατά χαμηλό προφίλ.
Σύμφωνα με το Reuters, ο καλλιτέχνης έχει καταφέρει να συνδυάζει την ανωνυμία με μια καλά οργανωμένη και κερδοφόρα δομή. Μάλιστα έχει πετύχει να δημιουργήσει ένα παράδοξο: να είναι ένας δημιουργός που αμφισβητεί την αγορά τέχνης, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί σε αυτή με αυστηρό έλεγχο και σημαντικά οικονομικά οφέλη.
Η σημασία της ανωνυμίας
Σε ρεπορτάζ του CNN, γίνεται η επισήμανση ότι ο Banksy δεν είναι ο μόνος που προτιμά την ανωνυμία του. Ανάμεσα στους καλλιτέχνες που κρύβουν την ταυτότητά τους είναι ο Jerkface, ένας street artist από τη Νέα Υόρκη, που είναι γνωστός για τις ερμηνείες αγαπημένων χαρακτήρων κινουμένων σχεδίων.
Σε email προς το CNN, ο Jerkface, που αρνήθηκε να αποκαλύψει την ταυτότητά του, ανέφερε ότι η ανωνυμία έχει διαχρονικά αξία στον χώρο της τέχνης.
«Αν δούμε όλους τους δημιουργικούς κλάδους, οι εικαστικές τέχνες είναι από τους λίγους όπου μπορεί κάποιος να εκφραστεί χωρίς να χρειάζεται να αποκαλύψει την ταυτότητά του. Οι ηθοποιοί και οι μουσικοί αλλάζουν το πραγματικό τους όνομα, αλλά δύσκολα μπορούν να κρύψουν το πρόσωπό τους. Οι συγγραφείς κρύβουν την ταυτότητά τους εδώ και αιώνες», είπε.
Ο καλλιτέχνης εκτιμά ότι ο κόσμος απολαμβάνει την ειλικρίνεια «μιας προφανώς κατασκευασμένης περσόνας», καθώς οι άνθρωποι που εκτιμούν αυτούς τους καλλιτέχνες δεν θέλουν να ξέρουν την ταυτότητά τους. «Καταστρέφεται το μυστήριο», είπε, λέγοντας ότι «υπάρχει απογοήτευση για την αποκάλυψη της ταυτότητας του Banksy».
«Το παραμύθι του υπερήρωα τελείωσε»
Ο Νίκο Έπστιν, σύμβουλος τέχνης με έδρα τη Λισαβόνα, που διαχειρίζεται την online πλατφόρμα Collector Connoisseur και διδάσκει στο Christie’s σχετικά με τη συλλογή και αξιολόγηση έργων τέχνης, δήλωσε στο CNN ότι υπήρχαν εδώ και καιρό «ψίθυροι» στον χώρο σχετικά με τον Gunningham, αλλά ο ίδιος είναι «απογοητευμένος» που επιβεβαιώθηκαν.
«Ήθελα η μνήμη του ανώνυμου καλλιτέχνη, όπως και το μυστήριο γύρω από αυτό, να παραμείνει ζωντανή. Ο Banksy είναι για πολλούς ένας υπερήρωας. Οι άνθρωποι θέλουν να πιστεύουν σε αυτό το παραμύθι και τώρα αυτό τελείωσε», είπε. Σύμφωνα με τον Έπστιν, του άρεσε η ουδετερότητα. Κανείς δεν ήξερε αν είναι άνδρας ή γυναίκα. «Τώρα που συνδέθηκε οριστικά με έναν μεγαλύτερο λευκό άνδρα από το Μπρίστολ, δεν με ενδιαφέρει το ίδιο», είπε.
Το κόστος της αποκάλυψης
Ο Banksy κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για να διατηρήσει την ανωνυμία του. Πιθανότατα, το μυστήριο ξεκίνησε από ανάγκη, καθώς ήταν μέρος της περσόνας του, αλλά και του επέτρεπε α αποφεύγει τον εντοπισμό από τις Αρχές.
Ο Έπστιν εκτιμά ότι η αποκάλυψη της ταυτότητας του Banksy μπορεί να επηρεάσει και την αξία των έργων του, που τώρα πωλούνται σε τεράστια ποσά. Το 2021, το «Love is in the Bin», ο πίνακας που αυτοκαταστράφηκε εν μέρει κατά τη διάρκεια δημοπρασίας τρία χρόνια νωρίτερα, πωλήθηκε έναντι 25,4 εκατ. Δολαρίων.
Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν θα καταφέρει να παράγει ενδιαφέρον έργο, όπως αυτά που δημιούργησε στην Ουκρανία και τη Δυτική Όχθη. «Νομίζω ότι θα είναι πιο δύσκολο και πιστεύω ότι θα υπάρξει μια μικρή μείωση τόσο στην παραγωγή όσο και στην οικονομική αξία», εκτιμά.
Πάντως, υπάρχουν παραδείγματα που πέρασαν από την ανωνυμία στην αποκάλυψη, όμως, είναι σπάνια.
«Η ανωνυμία είναι συχνά ασπίδα σε διώξεις και εργαλείο ελευθερίας»
Γιατί όμως καλλιτέχνες επιλέγουν την ανωνυμία; Ο καλλιτέχνης πίσω από τον Hey Reilly, έναν δημοφιλή λογαριασμό στο Instagram που σατιρίζει διασημότητες με εικόνες επεξεργασμένες μέσω τεχνητής νοημοσύνης, είπε στο CNN μέσω email ότι «για έναν street artist, η ανωνυμία είναι συχνά ασπίδα απέναντι σε διώξεις· για μένα είναι εργαλείο δημιουργικής ελευθερίας».
«Ουσιαστικά, η ανωνυμία μου επέτρεψε να αποφύγω τη λογική του “κοιτάξτε με” των social media. Αφαιρώντας την προσωπική ταυτότητα, το έργο αποκτά πιο καθολική απήχηση», πρόσθεσε.
Ανωνυμία, πέραν των εικαστικών τεχνών, συνηθίζεται και στη μουσική. Η Αυστραλή τραγουδίστρια Sia και το γαλλικό ηλεκτρονικό δίδυμο Daft Punk παρέμειναν για χρόνια ανώνυμοι.
Οι αδερφές Μπροντέ και η Έλενα Φεράντε
Ιδιαίτερα γνωστό είναι το παράδειγμα των αδερφών Μπροντέ, που προσπάθησα να αντιμετωπίσουν τις προκαταλήψεις απέναντι στις γυναίκες εκδίδοντας τα έργα τους με ανδρικά ψευδώνυμα. Παράλληλα, το όνομα ΤζορτζΈλιοτ επισκίασε το πραγματικό όνομα της συγγραφέα της βικτωριανής εποχής Μαίρη Αν Έβανς.
Πρόσφατο είναι το παράδειγμα της Έλενα Φεράντε, της Ιταλίδας συγγραφέως με αυτό το ψευδώνυμο που έχει εκδώσει την επιτυχημένη σειρά μυθιστορημάτων της Νάπολης με εκατομμύρια πωλήσεις σε όλο τον κόσμο. Όπως και στην περίπτωση του Banksy, πολλοί προσπάθησαν να αποκαλύψουν την ταυτότητά της, αλλά μέχρι σήμερα δεν υπάρχει επιβεβαίωση.
Η J.K. Rowling
Μια επιτυχημένη αποκάλυψη ήταν εκείνη του Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ, συγγραφέα της αστυνομικής σειράς με ήρωα τον Κόρμοραν Στράικ. Στο πρώτο βιβλίο, το 2013, ο εκδότης υποστήριξε ότι ο συγγραφέας πρέπει να χρησιμοποιεί ψευδώνυμο, καθώς ήταν πρώην μέλος της ειδικής ερευνητικής μονάδας της στρατιωτικής αστυνομίας.
Ωστόσο, σύντομα αποκαλύφθηκε από τους Sunday Times ότι επρόκειτο για την J.K. Rowling, τη συγγραφέα της σειράς για τον Χάρι Πότερ. Όταν έγινε γνωστή η είδηση, η Ρόουλινγκ, δήλωσε ότι η ιδιωτικότητα ήταν «απελευθερωτική», επιτρέποντάς της να δημοσιεύσει «χωρίς υπερβολικές προσδοκίες ή θόρυβο».
Η γοητεία της ανωνυμίας
Στο ίδιο ρεπορτάζ, ο Friendred Peng, ανώτερος λέκτορας του University of the Arts London, δήλωσε στο CNN ότι υπάρχει «κάτι βαθιά γοητευτικό στην ανωνυμία».
«Σε μια κουλτούρα όπου η ταυτότητα επηρεάζει την ερμηνεία, η απουσία της επιτρέπει στο έργο να βιωθεί χωρίς προκαταλήψεις που σχετίζονται με το υπόβαθρο, το φύλο ή τη φήμη του δημιουργού, μετατοπίζοντας την προσοχή από τον δημιουργό στην ίδια την ιδέα», υποστήριξε.
Ο καθηγητής σημειώνει ότι ο μύθος τραβά τους ανθρώπους. Οι ανώνυμες μορφές δημιουργούν ίντριγκα και πολιτιστικές αφηγήσεις που μπορούν να ενισχύσουν τόσο την προβολή όσο και το νόημα.
«Όταν όμως η ανωνυμία καταρρέει, αυτή η δυναμική αλλάζει. Το έργο μπορεί να επανασυνδεθεί με το προσωπικό πλαίσιο, κάτι που ίσως μειώσει την καθολικότητά του, επαναφέροντας τη βιογραφία και, ενίοτε, προκαταλήψεις. Για τον λόγο αυτό, η ανωνυμία δεν πρέπει να θεωρείται απουσία, αλλά μια ενεργή και ουσιαστική καλλιτεχνική επιλογή», κατέληξε.