Αναγκαίες οι δεξιότητες Τεχνητής Νοημοσύνης σε όλους τους κλάδους

Συνέντευξη στον
Κώστα Κωνσταντίνου
Ο προϊστάμενος της Μονάδας Υπηρεσιών Πληροφορικής της ΑνΑΔ, Δημήτρης Παντελή, αναλύει στη «Χ» την κατάσταση που καταγράφει η Αρχή σε σχέση με την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην κυπριακή οικονομία. Καταγράφει τα επαγγέλματα που θα δεχθούν περισσότερες πιέσεις, ενώ την ίδια ώρα προειδοποιεί πως εάν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μείνουν πίσω, κινδυνεύουμε με απώλεια ανταγωνιστικότητας, περισσότερη εργασιακή ανασφάλεια και πιέσεις σε μισθούς και θέσεις εργασίας.
Πόσο γνωρίζει στην Κύπρο το ανθρώπινο δυναμικό τη διάσταση δεοντολογίας και ηθικής της ΤΝ; Υπάρχει ζήτηση για επιμόρφωση σε αυτό;
Η συζήτηση για την ηθική της ΤΝ στην Κύπρο βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα.
Προς το παρόν, η πλειονότητα των εργοδοτών και εργαζομένων εστιάζει κυρίως στην αξιοποίηση των εργαλείων και δυνατοτήτων της ΤΝ για ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και παραγωγικότητας, δίνοντας λιγότερη έμφαση σε κρίσιμα ζητήματα όπως η μεροληψία, η διαφάνεια ή η προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Η πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης (Cedefop) «Preparing for 2040» δείχνει ότι το μέλλον της εργασίας θα κριθεί από τις πολιτικές επιλογές που κάνουμε σήμερα, συμπεριλαμβανομένου του πώς ρυθμίζουμε και χρησιμοποιούμε την ΤΝ στην εργασία.
Στα προγράμματα που εγκρίνει η Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού Κύπρου (ΑνΑΔ) εντοπίζεται έντονα αυξανόμενο ενδιαφέρον για την ψηφιακή μετάβαση και την αξιοποίηση της ΤΝ. Θέση μας είναι ότι η κατάρτιση στην ΤΝ πρέπει να περιλαμβάνει και τη δεοντολογική διάσταση, όχι μόνο τα εργαλεία.
Οι εργοδότες στην Κύπρο βλέπουν την ΤΝ κυρίως ως εργαλείο ανάπτυξης ή ως μέσο μείωσης του εργασιακού κόστους;
Με βάση τη διεθνή εμπειρία και την έκθεση «Future of Jobs 2025» του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, η υιοθέτηση της ΤΝ διαφέρει ανά κλάδο: στην Πληροφορική περίπου το ένα τέταρτο των επιχειρήσεων χρησιμοποιεί ήδη εργαλεία ΤΝ, ενώ στις κατασκευές η χρήση παραμένει πολύ χαμηλή.
Στην Κύπρο βλέπουμε και τις δύο λογικές. Μια ομάδα εργοδοτών, κυρίως σε τεχνολογία και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, αντιμετωπίζει την ΤΝ ως εργαλείο ανάπτυξης, αναβάθμισης προϊόντων και υπηρεσιών. Άλλοι τη βλέπουν κυρίως ως μέσο εξοικονόμησης μισθολογικού κόστους και μείωσης προσωπικού. Ως ΑνΑΔ προωθούμε προγράμματα όπου η ΤΝ στηρίζει την ποιοτική αναβάθμιση της εργασίας και των δεξιοτήτων.
Ποιοι κλάδοι ζητούν κατάρτιση στην ΤΝ και ποιο είναι το μετρήσιμο αποτύπωμα των προγραμμάτων της ΑνΑΔ;
Με βάση τα στατιστικά στοιχεία της ΑνΑΔ μέχρι το τέλος Νοεμβρίου 2025, οι κλάδοι που αξιοποιούν συστηματικά την κατάρτιση στην ΤΝ είναι Τεχνολογία και Πληροφορική, Εκπαίδευση, Χρηματοοικονομικά, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες, Διαφήμιση, Νομικές Υπηρεσίες, Λογιστικές Υπηρεσίες. Τα προγράμματα καλύπτουν τόσο τεχνικές δεξιότητες (χρήση εργαλείων ΤΝ, ανάλυση δεδομένων, αυτοματοποίηση εργασιών), όσο και επιχειρησιακά και στρατηγικά θέματα (πώς εντάσσεται η ΤΝ στο επιχειρηματικό μοντέλο και επιπτώσεις στην εργασία).
Σε ό,τι αφορά το μετρήσιμο αποτύπωμα, οι συμμετοχές στον θεματικό τομέα “Τεχνολογία και Πληροφορική”, στον οποίο εντάσσεται και μεγάλο μέρος της κατάρτισης στην ΤΝ, έχουν αυξηθεί πάνω από 250% από το 2023 μέχρι σήμερα. Επιπλέον, στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, στα “Προγράμματα κατάρτισης για απόκτηση ψηφιακών δεξιοτήτων” της ΑνΑΔ (https://saa.anad.org.cy) προσφέρονται δωρεάν προγράμματα κατάρτισης που περιλαμβάνουν και θεματικές γύρω από την ΤΝ. Αυτό επιτρέπει σε εργαζομένους και ανέργους να αποκτήσουν βασικές και πιο προχωρημένες δεξιότητες χωρίς οικονομικό κόστος.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Cedefop τονίζει ότι η διά βίου ανάπτυξη δεξιοτήτων στην ΤΝ και στις ψηφιακές τεχνολογίες είναι προϋπόθεση, ώστε η ΤΝ να λειτουργήσει υπέρ των εργαζομένων και όχι σε βάρος τους. Η στρατηγική της ΑνΑΔ κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση.
Ποιες δεξιότητες και ποια επαγγέλματα δέχονται –ή θα δεχθούν– μεγαλύτερες πιέσεις από την ΤΝ;
Μεγαλύτερη πίεση δέχονται επαγγέλματα με πολλές επαναλαμβανόμενες και προβλέψιμες εργασίες. Στην πράξη μιλάμε για καταχώριση και επεξεργασία δεδομένων, κλασικά τηλεφωνικά κέντρα, βασικές λογιστικές και γραμματειακές εργασίες, απλή εξυπηρέτηση πελατών, τυποποιημένες εργασίες διοικητικής υποστήριξης, παραγωγής και logistics. Αυτοί οι ρόλοι στηρίζονται σε σαφείς κανόνες και ακολουθούν συγκεκριμένα βήματα ρουτίνας, άρα αυτοματοποιούνται πιο εύκολα. Αντίθετα, πιο ανθεκτικοί είναι ρόλοι που απαιτούν σύνθετη ανθρώπινη κρίση, ενσυναίσθηση και διαπραγμάτευση: επαγγέλματα στην Εκπαίδευση, την Υγεία και φροντίδα, τη συμβουλευτική, καθώς και τη διοίκηση ομάδων. Εκεί η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο υποστήριξης, όχι ως άμεσο υποκατάστατο.
Σε όλους τους κλάδους όμως, αυξάνεται η ανάγκη κάθε εργαζόμενος να έχει βασικές ψηφιακές και δεξιότητες ΤΝ, ικανότητα κατανόησης και ελέγχου των εργαλείων ΤΝ, μαζί με κριτική σκέψη, δημιουργικότητα, συνεργασία και διάθεση για διά βίου μάθηση.
Τι προοπτικές διαμορφώνονται για την αγορά εργασίας στην Κύπρο; Υπάρχουν νέες ευκαιρίες και νέα επαγγέλματα;
Οι προοπτικές θα κριθούν από το τι θα γίνει με τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις μέχρι 49 απασχολούμενους. Αυτές απασχολούν γύρω στο 63% των εργαζομένων, άρα το μέλλον της εργασίας εξαρτάται από την ψηφιακή τους προσαρμογή και την ικανότητά τους να αξιοποιήσουν την ΤΝ. Αν οι ΜμΕ μείνουν πίσω, κινδυνεύουμε με απώλεια ανταγωνιστικότητας, περισσότερη εργασιακή ανασφάλεια και πιέσεις σε μισθούς και θέσεις εργασίας. Αν επενδύσουν σε ΤΝ και δεξιότητες, μπορούν να δημιουργηθούν νέες, πιο ποιοτικές θέσεις εργασίας σε Τουρισμό, εμπόριο, υπηρεσίες, Εκπαίδευση και Υγεία. Η ΤΝ ήδη αλλάζει το περιεχόμενο πολλών ρόλων, όχι μόνο στην Πληροφορική, αλλά και σε επαγγέλματα γραφείου, διοίκησης, εκπαίδευσης, υγείας.
Κρίσιμο είναι να οργανώσουμε τη μετάβαση ώστε εργαζόμενοι και μικρές επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση σε κατάρτιση και στήριξη.
Ποιοι αξιοποιούν σήμερα την ΤΝ και ποια είναι η τάση διείσδυσης στην κυπριακή οικονομία τα επόμενα χρόνια;
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περίπου 1 στους 4 εργαζομένους χρησιμοποιεί ήδη κάποιο εργαλείο ΤΝ στην εργασία του, αλλά η κατανόηση των δυνατοτήτων και των κινδύνων της παραμένει χαμηλή για μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Στην Κύπρο, πιο συστηματική χρήση ΤΝ γίνεται σήμερα κυρίως σε μεγάλες ή τεχνολογικά ώριμες επιχειρήσεις, ιδίως σε Πληροφορική, χρηματοοικονομικά και επαγγελματικές υπηρεσίες. Τα επόμενα χρόνια, αναμένουμε σταδιακή διείσδυση και σε ΜμΕ, με ρυθμό που θα εξαρτηθεί από τις επενδύσεις σε υποδομές, δεξιότητες και ρύθμιση.
Θα υπάρξει «ψηφιακή μάχη» ανάμεσα στις κλασικές μηχανές αναζήτησης και τα νέα εργαλεία ΤΝ με εξατομικευμένες απαντήσεις;
Η μάχη έχει ουσιαστικά ήδη ξεκινήσει. Οι μεγάλες πλατφόρμες αναζήτησης έχουν ήδη ενσωματώσει μοντέλα ΤΝ, ενώ τα εργαλεία ΤΝ τύπου ChatGPT, Gemini, Perplexity κ.τ.λ. γίνονται για πολλούς ανθρώπους το πρώτο σημείο στο οποίο απευθύνονται για πληροφόρηση.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποια εταιρεία θα κερδίσει, αλλά ποιος θα ελέγχει την πρόσβαση στη γνώση και τη χρήση των προσωπικών δεδομένων. Υπάρχει κίνδυνος συγκέντρωσης δύναμης σε λίγους τεχνολογικούς ομίλους, αν δεν υπάρξει ισχυρή ρύθμιση, δημοκρατικός έλεγχος και κοινωνικός διάλογος.
Στόχος δεν είναι να διαλέξουμε «στρατόπεδο πλατφόρμας», αλλά να διασφαλίσουμε ότι τα νέα εργαλεία πληροφόρησης υπηρετούν, όσο γίνεται, το δημόσιο συμφέρον, λειτουργούν με διαφάνεια και σέβονται τα δικαιώματα των πολιτών.