Όταν αναβιώνουν μίση και πάθη στα Βαλκάνια ή στην Ανατολική Μεσόγειο, όταν αισθανόμαστε «έθνος ανάδελφον» και μας πιάνει πίκρα γιατί «δεν μας καταλαβαίνουν» οι εταίροι μας, ακούγεται πολλές φορές το γνωστό: Τι καλά που θα´τανε να είχαμε για γείτονες τους Σουηδούς, τους Δανούς ή τους Ελβετούς. (Σε μία παραλλαγή του αποφθέγματος, νουθετούμε φίλους και εταίρους, που «δεν αντιλαμβάνονται πως δεν έχουμε για γείτονες τους Σουηδούς, τους Δανούς ή τους Ελβετούς»)
Μπορεί να είναι κι έτσι. Αλλά αυτό που δεν γνωρίζουμε ή δεν θυμόμαστε ή δεν προλάβαμε να μάθουμε στο σχολείο – όπου το μάθημα Ιστορίας αποτελεί μία διαρκή υπενθύμιση του κλέους των Ελλήνων, εωσότου το εμπεδώσουμε πλήρως – είναι ότι στην Ιστορία της ανθρωπότητας ο πόλεμος ήταν ο κανόνας και η ειρηνική συμβίωση μία φωτεινή, αλλά καθόλου αυτονόητη εξαίρεση.
Επί αιώνες οι Σουηδοί ήταν οι ιμπεριαλιστές του Βορρά, Γάλλοι και Άγγλοι βρίσκονταν σε διαρκή ανταγωνισμό για να υπερισχύσουν στην Ευρώπη, οι θρησκευτικές και δυναστικές διαμάχες είχαν ερημώσει τα γερμανικά εδάφη, οι Ισπανοί είχαν φτάσει να καταλαμβάνουν τη σημερινή Ολλανδία, η Ελβετία και το Λουξεμβούργο δεν είχαν να επιδείξουν παρά μια φτωχή αγροτιά, έρμαιο στις συγκρούσεις των ισχυρών.
Το Κυπριακό θεωρείται σήμερα ένα εξαιρετικά δισεπίλυτο ζήτημα. Τηρουμένων των αναλογιών πάντως, ένα «Κυπριακό του 19ου αιώνα» είχε ανακύψει στο Σλέσβιγκ-Χόλσταϊν, εύφορο κομμάτι γης με ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, καθώς συνδέει τη Βόρεια με τη Βαλτική Θάλασσα. Επί αιώνες η περιοχή ανήκε στη Δανία, σήμερα είναι το βορειότερο κρατίδιο της Γερμανίας. Έχει όμως κοινά σύνορα με τη Δανία, ενώ διατηρεί θύλακες με αμιγώς δανόφωνο πληθυσμό.
Στα μέσα του 19ου αιώνα, ο «μαέστρος» της βρετανικής διπλωματίας, Λόρδος Πάλμερστον, έλεγε ότι μόνο τρεις άνθρωποι είχαν καταφέρει να κατανοήσουν το ζήτημα του Σλέσβιγκ-Χόλσταιν, αλλά δυστυχώς «ο πρώτος ήταν ο πρίγκηπας Αλβέρτος (σύζυγος της βασίλισσας Βικτωρίας) που έχει πεθάνει, ο δεύτερος ήταν ένας Γερμανός καθηγητής που αποτρελάθηκε και ο τρίτος είμαι εγώ, αλλά έχω ξεχάσει τα πάντα».
Τελικά, το ζήτημα το έλυσε ο Μπίσμαρκ «διά πυρός και σιδήρου», όπως συνήθιζε άλλωστε. Ο πόλεμος με τη Δανία ήταν ο πρώτος από τους τρεις πολέμους που δρομολόγησε η Πρωσία του Μπίσμαρκ με στόχο την ίδρυση ενός ενιαίου γερμανικού κράτους, κάτι που κατάφερε τελικά το 1871, εκμαιεύοντας μάλιστα αποζημιώσεις από τους Γάλλους.
Όλα αυτά συνέβαιναν όμως σε εποχές που ο πόλεμος αποτελούσε θεμιτό μέσο για την επίλυση των διακρατικών διαφορών, αρκεί να τηρούνται οι διαδικασίες που προβλέπει το Δίκαιο του Πολέμου. Υποτίθεται ότι έκτοτε – και ιδιαίτερα μετά την ανείπωτη καταστροφή του Α´ και του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου – η ανθρωπότητα έγινε σοφότερη και γι' αυτό έχει επιλέξει ένα σύστημα συλλογικής ασφάλειας υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, που απαγορεύει ρητώς τη βία ως μέσο για την επίλυση διαφορών. Μοναδικές εξαιρέσεις: Το δικαίωμα αυτοάμυνας και η συλλογική δράση μετά από εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Δυστυχώς, προμηνύουν δυσάρεστες εξελίξεις τα «τύμπανα πολέμου» που ακούγονται στη γειτονιά μας. Η Ιστορία μας διδάσκει ότι δεν υπάρχει φυσικός νόμος που αποκλείει την εκδήλωση βίας σε συγκεκριμένο γεωγραφικό πλάτος. Ούτε καν στις πιο φιλήσυχες γωνιές της Σκανδιναβίας.
«Αν είχαμε για γείτονες τους Σουηδούς...»
Το άρθρο είναι ένα στοχαστικό δοκίμιο σχετικά με την ιστορία των συγκρούσεων και την ανθρώπινη τάση να επιδιώκει την εύκολη λύση της αντιπαράθεσης με γείτονες. Ο συγγραφέας αναρωτιέται γιατί, όταν υπάρχουν προβλήματα, πολλοί αναζητούν μια ιδανική, ειρηνική γειτονία (όπως με τους Σουηδούς), ενώ η ιστορία δείχνει ότι ο πόλεμος ήταν ο κανόνας και η ειρήνη η εξαίρεση. Εξετάζει ιστορικά παραδείγματα, όπως τους πολέμους των Σουηδών, τις συγκρούσεις μεταξύ Γάλλων και Άγγλων, και το ζήτημα του Σλέσβιγκ-Χόλσταϊν, για να δείξει ότι οι διαφορές και οι συγκρούσεις είναι διαχρονικές. Επισημαίνει ότι ακόμη και σήμερα, παρά τη δημιουργία διεθνών οργανισμών για τη διατήρηση της ειρήνης, οι γεωπολιτικές εντάσεις παραμένουν έντονες. Ο συγγραφέας αναφέρει την άποψη του Λόρδου Πάλμερστον για το ζήτημα του Σλέσβιγκ-Χόλσταϊν, τονίζοντας την πολυπλοκότητα των γεωπολιτικών προβλημάτων. Υπογραμμίζει ότι η ιστορία μας διδάσκει ότι η ειρήνη δεν είναι δεδομένη και ότι η διαχείριση των διαφορών απαιτεί σοφία και προσοχή. Το άρθρο καταλήγει με μια προειδοποίηση για τις δυσάρεστες εξελίξεις που διαφαίνονται, υπονοώντας ότι η ιστορία μπορεί να επαναλαμβάνεται και ότι η ανθρωπότητα κινδυνεύει να επιστρέψει σε εποχές συγκρούσεων.
