«Ήταν η στιγμή που οι ηγέτες της ΕΕ αποφάσισαν ότι η Ευρώπη πρέπει να πορευτεί μόνη της» - Ανάλυση Politico για τη Σύνοδο

Η έκτακτη σύνοδος κορυφής της ΕΕ στς Βρυξέλλες δεν είχε εντάσεις, δραματικές αποφάσεις ή ηχηρές ανακοινώσεις, αλλά για την Ευρώπη αποτέλεσε ένα από τα πιο καθοριστικά σημεία καμπής στη μεταπολεμική ιστορία της.
Κι αυτό γιατί οι Ευρωπαίοι ηγέτες παραδέχθηκαν σιωπηρά, όπως ανέφεραν διπλωμάτες και αξιωματούχοι της ΕΕ στο Politico, ότι οι η Ένωση «έχει διαβεί τον Ρουβίκωνα» και δεν μπορεί πλέον να βασίζεται στις ΗΠΑ, όπως έκανε μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Μολονότι η έκτακτη σύνοδος της ΕΕ είχε συγκληθεί μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για κατάληψη της Γροιλανδίας -απειλές, τις οποίες ο απρόβλεπτος πρόεδρος των ΗΠΑ απέσυρε μόλις ένα 24ωρο νωρίτερα-, το πολιτικό αποτύπωμα ήταν ισχυρότερο ακριβώς λόγω της απουσίας δράματος. Το παλιό μοντέλο των διατλαντικών σχέσεων, όπως το γνώριζε η Ευρώπη για δεκαετίες, θεωρείται πλέον ξεπερασμένο.
«Πρέπει να εργαστούμε ως ανεξάρτητη Ευρώπη»
Παρά τις πρόσφατες διαφωνίες τους, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκαν ευθυγραμμισμένοι στο βασικό μήνυμα: Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια σκληρή νέα πραγματικότητα, στην οποία η στρατηγική ανεξαρτησία δεν είναι επιλογή, αλλά αναγκαιότητα.
«Ξέρουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως μια ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μετά το πέρας της πεντάωρης συνάντησης.
Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες και έναν αξιωματούχο με γνώση των συζητήσεων, υπήρξε μια άτυπη αλλά σαφής συμφωνία ότι υπάρχει πλέον «μια μοιραία ρήξη» ανάμεσα στην παλιά τάξη πραγμάτων και σε ό,τι έπεται.
Το σοκ της Γροιλανδίας
Αν και η ιδέα της ευρωπαϊκής αυτονόμησης ωριμάζει εδώ και χρόνια -ιδίως από την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο-, οι απειλές του για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως ξυπνητήρι, που έβγαλε από τη μακαριότητά τους τους Ευρωπαίους ηγέτες.
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα. Είναι μια θεραπεία-σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε αυτό που ήταν πριν», ανέφερε διπλωμάτης από χώρα της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ. «Το λένε εδώ και μέρες».
Η αρχική αντίδραση της ΕΕ -από την αναστολή της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ μέχρι τη συζήτηση για αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία και την απειλή εμπορικών αντιποίνων- έδωσε μια πρόγευση του τι θα μπορούσε να ακολουθήσει.
Σύμφωνα με τους διπλωμάτες, το βασικό συμπέρασμα της συνόδου ήταν ότι η ενιαία και γρήγορη αντίδραση της Ευρώπης δεν μπορεί να αποτελεί εξαίρεση.
«Δεν μπορεί να αφορά μόνο στην ενεργειακή ασφάλεια ή μόνο στην άμυνα, ούτε μόνο στην οικονομική ισχύ ή την εμπορική εξάρτηση. Πρέπει να είναι όλα, ταυτόχρονα», τόνισε ένας από τους διπλωμάτες.
Η αναζήτηση ανεξαρτησίας της Ευρώπης συνοδεύεται από έναν βαθμό ενότητας που παραδοσιακά έλειπε από την ΕΕ, ιδιαίτερα μεταξύ της ανατολικής και της δυτικής της πτέρυγας.
Ρωσία, ΝΑΤΟ και η μεταστροφή της Ανατολικής Ευρώπης
Για τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας η πίστη στο ΝΑΤΟ και στις ΗΠΑ ως εγγυητή ασφάλειας απέναντι στη Ρωσία ήταν σχεδόν δογματική. Αυτό συχνά τις έφερνε σε σύγκρουση με χώρες όπως η Γαλλία, που προωθούσαν τη «στρατηγική αυτονομία».
Πλέον, όμως, η Γαλλία δεν είναι η εξαίρεση. Ακόμη και κράτη που συνορεύουν άμεσα με τη ρωσική απειλή δείχνουν διάθεση να στηρίξουν την ευρωπαϊκή αυτονόμηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Εσθονία, η οποία άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο αποστολής στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο αποστολής του ΝΑΤΟ. Παρότι τελικά δεν προχώρησε, η ίδια η συζήτηση θεωρήθηκε ενδεικτική της αλλαγής κλίματος.
«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και ξεκάθαροι στη βούλησή μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε έρχονται αποτελέσματα», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν. «Νομίζω ότι μάθαμε κάτι τις τελευταίες μέρες και εβδομάδες».
Πολωνία, Βορράς και Γερμανία αλλάζουν γραμμή
Ακόμη και η Πολωνία, από τους πιο σταθερούς συμμάχους των ΗΠΑ, φαίνεται να επανεξετάζει παγιωμένες θέσεις. Ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ εμφανίζεται ανοιχτός στη χρήση του ευρωπαϊκού «εμπορικού μπαζούκα», ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων.
«Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την αμερικανική ηγεσία», δήλωσε. «Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα είναι εμπιστοσύνη και σεβασμός μεταξύ των εταίρων, όχι κυριαρχία και εξαναγκασμό. Δεν λειτουργεί έτσι».
Αντίστοιχη μετατόπιση καταγράφεται και στις παραδοσιακά φιλελεύθερες στο εμπόριο χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία.
«Αυτή είναι μια νέα εποχή όπου δεν θα βασιζόμαστε πλέον σε αυτούς», ανέφερε διπλωμάτης της ΕΕ. «Τουλάχιστον όχι για τα επόμενα τρία χρόνια. Η κρίση της Γροιλανδίας ήταν ένα τεστ. Πήραμε το μάθημα».
Ακόμη και η Γερμανία, με βαθιά ριζωμένη τη διατλαντική κουλτούρα, επανεξετάζει παλιές βεβαιότητες, με τον Μερτς να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο σκληρής εμπορικής απάντησης της ΕΕ στις ΗΠΑ.
«Πρέπει να πάρουμε την ατζέντα στα χέρια μας»
Παρότι οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πιστώνουν στη σκληρότερη στάση της ΕΕ την υπαναχώρηση του Τραμπ, προειδοποιούν πως οι δύσκολες αποφάσεις μόλις ξεκινούν.
«Πρέπει να πάρουμε την ατζέντα στα χέρια μας», τόνισε διπλωμάτης της ΕΕ. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα δεν είναι να λέμε “όχι” σε όλα».
Το βέβαιο, σύμφωνα με το Politico, είναι πως για τους Ευρωπαίους ηγέτες δεν υπάρχει πλέον επιστροφή. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη θα σταθεί μόνη της, αλλά πώς και με ποιο κόστος.
Πηγή: iefimerida.gr