Έφυγε ο Ξυλούρης: Ο θρυλικός Ψαρογιάννης που έγινε η φωνή ολόκληρης της Κρήτης

Ο Γιάννης Ξυλούρης, ο θρυλικός Ψαρογιάννης και αδελφός του αλησμόνητου Νίκου Ξυλούρη και του Ψαραντώνη, πέθανε σε ηλικία 83 ετών, αφήνοντας πίσω του μια τεράστια μουσική παρακαταθήκη.
Λαουτιέρης, δημιουργός και θεματοφύλακας της κρητικής παράδοσης, σημάδεψε όσο λίγοι τον ήχο του νησιού. Όταν έπαιζε το λαούτο του κάλυπτε μια ολόκληρη ορχήστρα.
Θλίψη και βαθιά συγκίνηση σκόρπισε στην Κρήτη, και ιδιαίτερα στα Ανώγεια, η είδηση του θανάτου του. Ο σπουδαίος μουσικός και λαουτιέρης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 83 ετών, κλείνοντας έναν κύκλο που ταυτίστηκε με την ίδια την ιστορία της κρητικής μουσικής.
Ο Γιάννης Ξυλούρης υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της μεγάλης οικογένειας των Ξυλούρηδων, μιας οικογένειας που εδώ και τέσσερις γενιές τροφοδοτεί την Κρήτη – και όχι μόνο – με αυθεντικούς ήχους και δυνατές φωνές. Εγγονός του θρυλικού Καραμουζαντώνη και αδελφός του Νίκου Ξυλούρη και του Ψαραντώνη, κουβαλούσε από γεννησιμιού του το βάρος αλλά και την ευλογία μιας σπουδαίας μουσικής κληρονομιάς.
Γεννημένος το 1943 στα Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνου, ήρθε σε επαφή με τη μουσική από πολύ μικρή ηλικία. Στα πέντε του χρόνια κρατούσε ήδη μαντολίνο, για να ακολουθήσουν το λαούτο και η λύρα. Ακόμη μαθητής του δημοτικού, «μιλούσε» τη μυστική γλώσσα της παραδοσιακής μουσικής με την άνεση ενός ώριμου καλλιτέχνη. Σε ηλικία μόλις 12 ετών συνόδευε με το λαούτο τον αδελφό του Νίκο, ενώ στα 14 του έκανε την πρώτη του δισκογραφική εμφάνιση δίπλα του.
Στα 17 του χρόνια θεωρούνταν ήδη ένα από τα κορυφαία λαούτα της Κρήτης, με τους σημαντικότερους λυράρηδες του νησιού να επιδιώκουν τη συνεργασία του. Δεν ήταν τυχαίο ότι έλεγαν πως, όταν έπαιζε το λαούτο του, κάλυπτε μια ολόκληρη ορχήστρα. Η τεχνική του, ο ήχος και η ρυθμική του ακρίβεια τον καθιέρωσαν ως σημείο αναφοράς.
Γνωρίζοντας καλά τη μουσική του τόπου του ως αυθεντικό ταλέντο, αξιοποίησε το μουσικό και καλλιτεχνικό του ένστικτο και ξεδίπλωσε τη σύνθεση με την ίδια ευκολία που τραγουδούσε μαντινάδες ή δονείτο στον ρυθμό ενός χορού. O Γιάννης πατούσε σταθερά στην παράδοση, αλλά προσπαθούσε να αξιοποιήσει και τις αρετές της έντεχνης μουσικής προκειμένου να συγκροτήσει και να τοποθετήσει σε στέρεες βάσεις την πρότασή του. Έντονη ήταν η καλλιτεχνική του παρουσία με πολλές συναυλίες και εμφανίσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Ωστόσο, ο Ψαρογιάννης δεν περιορίστηκε στον ρόλο του συνοδού. Άνοιξε τους ορίζοντές του στη σύνθεση, στο τραγούδι και στη λύρα, δημιουργώντας σύγχρονα κρητικά τραγούδια που ξεχώριζαν για τη φαντασία και τη δεξιοτεχνία τους. Πατώντας γερά στην παράδοση, αλλά αντλώντας στοιχεία και από την έντεχνη μουσική, επιχείρησε να ανανεώσει τον κρητικό ήχο χωρίς να τον αλλοιώσει.
Στη μακρά του διαδρομή συνεργάστηκε με κορυφαία ονόματα της κρητικής μουσικής, όπως ο Κώστας Μουντάκης και ο Βασίλης Σκουλάς, ενώ συμμετείχε σε δεκάδες δισκογραφικές δουλειές, γεγονός που τον κατέστησε έναν από τους πιο πολυηχογραφημένους λαουτιέρηδες της εποχής του. Παράλληλα, η καλλιτεχνική του δράση ξεπέρασε τα όρια της Κρήτης, με συναυλίες και συνεργασίες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, αλλά και με μουσικά σχήματα από την Ήπειρο, το Αιγαίο και τη Μικρά Ασία.
Ο Γιάννης Ξυλούρης υπήρξε καλλιτέχνης ουσίας: βαθιά δεμένος με τον τόπο του, αφοσιωμένος στη μουσική και γενναιόδωρος με τη γνώση του, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα και στις νεότερες γενιές. Με τον θάνατό του, η Κρήτη αποχαιρετά έναν από τους τελευταίους μεγάλους δεξιοτέχνες του λαούτου – έναν άνθρωπο που μετέτρεψε την παράδοση σε ζωντανή εμπειρία και ήχο διαχρονικό.