Έρευνα: Ποιες θέσεις εργασίας απειλούνται περισσότερο από την τεχνητή νοημοσύνη

Κανείς δεν διαθέτει έναν τέλειο οδικό χάρτη για το μέλλον. Ωστόσο, ερευνητές από το GovAI, που μελετά την πολιτική γύρω από την τεχνολογία, και το ερευνητικό κέντρο με έδρα την Ουάσινγκτον, Brookings Institution, χρησιμοποίησαν μια νέα προσέγγιση για να εκτιμήσουν ποιοι εργαζόμενοι ίσως μπορέσουν να προσαρμοστούν περισσότερο ή λιγότερο στην εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πολλοί άνθρωποι που βρίσκονται περισσότερο σε κίνδυνο εάν η ΑΙ μεταμορφώσει την εργασία είναι ταυτόχρονα και εκείνοι που έχουν τις καλύτερες πιθανότητες να βρουν νέες δουλειές.
Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι οι οικονομολόγοι και οι ερευνητές έχουν συχνά αποτύχει να προβλέψουν με ακρίβεια τις επιπτώσεις των νέων τεχνολογιών στην εργασία. Γι’ αυτό οι προβλέψεις πρέπει να αντιμετωπίζονται σοβαρά αλλά όχι κυριολεκτικά. Ακόμη και οι ίδιοι οι ερευνητές που μελετούν την επίδραση της ΑΙ στους χώρους εργασίας τονίζουν ότι πρόκειται για χρήσιμες αλλά ατελείς εκτιμήσεις.
Ο οικονομολόγος Jed Kolko, ανώτερος συνεργάτης στο Peterson Institute for International Economics, κατέληξε πρόσφατα ότι «όλα τα σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τις επιπτώσεις της ΑΙ στην αγορά εργασίας παραμένουν αναπάντητα». Οικονομολόγοι της εταιρείας ΑΙ Anthropic, δημιουργού της πλατφόρμας συνομιλίας Claude, υπογράμμισαν επίσης την ανάγκη για «μετριοφροσύνη» στις αναλύσεις σχετικά με την εξάπλωση της ΑΙ στα επαγγέλματα.
Η εξέταση των αναφορών για την αντικατάσταση θέσεων εργασίας από την ΑΙ συχνά οδηγεί σε αντικρουόμενα συμπεράσματα.
Μια σημαντική ανάλυση από το Stanford University πέρυσι κατέληξε ότι είναι πιθανό η ΑΙ να αφαιρεί θέσεις εργασίας από νέους εργαζόμενους σε επαγγέλματα όπως η ανάπτυξη λογισμικού και η εξυπηρέτηση πελατών, όπου η υιοθέτηση της τεχνολογίας είναι ταχύτερη. Αντίθετα, άλλη έρευνα από το Economic Innovation Group κατέληξε ουσιαστικά στο αντίθετο συμπέρασμα: ότι οι νέοι εργαζόμενοι σε αυτούς τους τομείς τα πηγαίνουν καλύτερα από συνομηλίκους τους σε λιγότερο εκτεθειμένα επαγγέλματα, όπως η γυμναστική ή οι εργασίες στέγης.
Η Federal Reserve Bank of Dallas έχει δηλώσει ότι είναι απίθανο η ΑΙ να αφαιρέσει μαζικά θέσεις εργασίας μέσα στην επόμενη δεκαετία, ενώ αρκετοί διευθύνοντες σύμβουλοι μεγάλων εταιρειών προβλέπουν ότι εκατομμύρια θέσεις θα χαθούν σύντομα.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει μετρήσιμη απόδειξη ότι η ΑΙ αυξάνει συνολικά την ανεργία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και ενώ τα θύματα προηγούμενων κυμάτων αυτοματοποίησης ήταν κυρίως εργαζόμενοι στη βιομηχανία και σε τεχνικά επαγγέλματα, αυτή τη φορά οι πρώτες αναταράξεις φαίνεται να αφορούν κυρίως τα επαγγέλματα γραφείου.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η πρόσφατη έρευνα των Sam Manning και Tomás Aguirre. Οι ερευνητές ξεκίνησαν από ένα καθιερωμένο μέτρο που υπολογίζει την «έκθεση» περισσότερων από 350 επαγγελμάτων στην ΑΙ, δηλαδή πόσες εργασιακές δραστηριότητες θα μπορούσαν θεωρητικά να γίνουν πιο αποτελεσματικά με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, όπως για παράδειγμα η βαθμολόγηση εργασιών από έναν εκπαιδευτικό.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι δεξιότητες που χρησιμοποιούνται στον προγραμματισμό υπολογιστών, στο μάρκετινγκ, στη χρηματοοικονομική ανάλυση και στην εξυπηρέτηση πελατών έχουν μεγάλη επικάλυψη με τις δυνατότητες της ΑΙ, κάτι που σημαίνει ότι θεωρητικά οι εργαζόμενοι σε αυτούς τους τομείς θα μπορούσαν να αντικατασταθούν ευκολότερα από μηχανές.
Οι ερευνητές όμως προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, επιχειρώντας να μετρήσουν πόσο εύκολα οι εργαζόμενοι μπορούν να μετακινηθούν σε άλλα καλά αμειβόμενα επαγγέλματα αν χάσουν τη δουλειά τους. Υπέθεσαν ότι όσοι έχουν περισσότερη εκπαίδευση και ποικιλία επαγγελματικών εμπειριών μπορούν να αλλάξουν ευκολότερα καριέρα. Επίσης, πλεονέκτημα θεωρήθηκαν η οικονομική άνεση, η ηλικία κάτω των 55 ετών και η διαμονή σε μεγάλες πόλεις με πολλές ευκαιρίες εργασίας.
Για παράδειγμα, ενώ οι σχεδιαστές ιστοσελίδων και οι γραμματείς εμφανίζουν παρόμοια υψηλή έκθεση στην ΑΙ, διαφέρουν σημαντικά στην ικανότητα προσαρμογής. Οι γραμματείς ανήκουν σε περίπου 6,1 εκατομμύρια εργαζόμενους (κυρίως σε διοικητικές και γραμματειακές θέσεις) που θεωρούνται ταυτόχρονα ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στην ΑΙ και με τις χαμηλότερες δυνατότητες προσαρμογής.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η πλειονότητα των εργαζομένων των οποίων οι δουλειές ενδέχεται να μετασχηματιστούν ή να χαθούν λόγω της ΑΙ θα μπορούσε να βρει νέες επαγγελματικές ευκαιρίες. Ωστόσο, ένα μικρότερο ποσοστό ίσως δυσκολευτεί περισσότερο να επανενταχθεί στην αγορά εργασίας.
Οι γυναίκες αποτελούν περίπου το 86% των εργαζομένων που θεωρούνται πιο ευάλωτοι, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι συνέπειες της αυτοματοποίησης πιθανόν να μην κατανέμονται ισότιμα στην κοινωνία.
Ο Mark Muro από το Brookings Institution, που αξιολόγησε τη σημασία της έρευνας για τη δημόσια πολιτική, σημείωσε ότι οι πιο ευάλωτοι εργαζόμενοι «μπορεί να είναι εκτός ορατότητας και εκτός προσοχής» για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και το ευρύ κοινό.
Η Allison Elias από το University of Virginia σημειώνει ότι ιστορικές εμπειρίες δείχνουν γιατί τα γραμματειακά επαγγέλματα (όπου κυριαρχούν οι γυναίκες) μπορεί να βρεθούν σε δυσμενή θέση κατά την επανάσταση της ΑΙ.
Σε παλαιότερες τεχνολογικές αλλαγές, οι γραμματείς συχνά πίστευαν ότι οι νέες τεχνολογίες θα τους επέτρεπαν να ασχοληθούν με πιο σύνθετες εργασίες και να προχωρήσουν επαγγελματικά. Στην πράξη όμως, συχνά κατέληγαν να κάνουν περισσότερη δουλειά με την ίδια ή και χαμηλότερη αμοιβή, ενώ τα επίπεδα ικανοποίησης από την εργασία παρέμεναν χαμηλά.
Οι οικονομολόγοι τονίζουν ότι είναι σχεδόν αδύνατο να προβλεφθεί η επίδραση της ΑΙ στην αγορά εργασίας με βάση τις σημερινές δυνατότητες της τεχνολογίας ή τους κλάδους όπου εμφανίζεται πρώτα. Υπενθυμίζουν ότι προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις (όπως η ηλεκτρική ενέργεια και τα smartphones) κατήργησαν ορισμένα επαγγέλματα αλλά δημιούργησαν και νέες μορφές εργασίας που λίγοι μπορούσαν να προβλέψουν.
Πολλές παλαιότερες προβλέψεις δεν επαληθεύτηκαν: ότι τα ΑΤΜ θα εξαφάνιζαν τους τραπεζικούς υπαλλήλους, ότι οι πρώιμες μορφές ΑΙ θα κατέστρεφαν το επάγγελμα των ακτινολόγων ή ότι τα αυτόματα πιάνα θα εξαφάνιζαν τους πιανίστες. Ελάχιστοι προέβλεψαν ότι τα smartphones θα δημιουργούσαν νέες δουλειές όπως το μάρκετινγκ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το επάγγελμα του influencer.
Η Martha Gimbel από το Yale University σημειώνει ότι «δεν έχουμε καλό ιστορικό στο να προβλέπουμε πώς η τεχνολογική αλλαγή επηρεάζει την αγορά εργασίας». Για παράδειγμα, η εφεύρεση της ηλεκτρικής ενέργειας οδήγησε κάποτε σε ένα νέο επάγγελμα, τους χειριστές ανελκυστήρων, το οποίο εξαφανίστηκε αργότερα με μια απλή καινοτομία: τα κουμπιά.
Ένα ακόμη παράδειγμα είναι οι τηλεφωνητές σε τηλεφωνικά κέντρα. Το επάγγελμα αυτό ήταν κάποτε από τα πιο συνηθισμένα για τις γυναίκες στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά οι θέσεις εργασίας εξαφανίστηκαν καθώς τα τηλεφωνικά συστήματα εκσυγχρονίστηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα.
Έρευνα του 2024 από τους James Feigenbaum και Daniel Gross δείχνει ότι πολλοί από αυτούς τους εργαζόμενους είτε δεν βρήκαν ποτέ ξανά δουλειά είτε κατέληξαν σε χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις. Ωστόσο, λίγα χρόνια αργότερα δημιουργήθηκαν νέες ευκαιρίες εργασίας για νέες γυναίκες, καθώς αυξήθηκαν τα γραμματειακά επαγγέλματα και η εργασία στον κλάδο της εστίασης.
Ο Feigenbaum θεωρεί ότι η ΑΙ δεν θα είναι απαραίτητα διαφορετική από προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις. Η ηλεκτρική ενέργεια, ο κινητήρας εσωτερικής καύσης και το διαδίκτυο ήταν επίσης βαθιά μετασχηματιστικές τεχνολογίες, αλλά δεν εξάλειψαν όλες τις θέσεις εργασίας.