Έκθεση καταπέλτης Ελεγκτικής για Τμήμα Δασών - Κακοδιαχείριση στη διάθεση γης σε ξενοδοχεία (pdf)

Την απώλεια εσόδων για το κράτος από τη μη έγκαιρη αναπροσαρμογή μισθωμάτων από το Τμήμα Δασών, σε σχέση με πέντε ξενοδοχεία σε κρατική δασική γη στην Αγία Νάπα, έρχεται να φωτίσει η τελευταία Ειδική Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. «Η μη αναπροσαρμογή των μισθωμάτων για πέραν των τριών ετών, περίοδο κατά την οποία σημειώθηκε σημαντική άνοδος στην τουριστική δραστηριότητα και τον πληθωρισμό, συνεπάγεται στην είσπραξη χαμηλότερων από των προβλεπόμενων στη σύμβαση εσόδων για το κράτος», τονίζεται.
Στα €1.3 εκ. τα καθυστερημένα έσοδα
Διενεργώντας κανονιστικό έλεγχο για την περίοδο 2018–2024, καθώς και αξιολόγηση της υλοποίησης συστάσεων προηγούμενων ελέγχων του 2017, η Υπηρεσία εντοπίζει και καθυστερημένα έσοδα του Τμήματος Δασών. Συγκεκριμένα, στις 31.12.2024 ανήλθαν στα €1.3 εκ. και αφορούν κυρίως σε οφειλές που απορρέουν από συμβάσεις μακροχρόνιων μισθώσεων κρατικής δασικής γης ύψους €1 εκ.
(i) Το σημαντικότερο ποσό, ύψους €917.395 αφορά σε οφειλή από ξενοδοχειακή μονάδα στην περιοχή Τροόδους, για την περίοδο 2007-2024. Η εν λόγω μονάδα αμφισβήτησε τις αναθεωρήσεις του μισθώματος και το θέμα κατέληξε ενώπιον του Δικαστηρίου. Σύμφωνα με τη σχετική απόφαση, τόσο το Τμήμα Δασών, όσο και το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας απέτυχαν να αποδείξουν την ορθότητα και νομιμότητα των αναθεωρήσεων, με αποτέλεσμα την έκδοση αρνητικής έναντι της Δημοκρατίας απόφασης. Όπως τονιζεται στην Έκθεση, η αδυναμία τεκμηρίωσης της αναθεώρησης του μισθώματος οδήγησε σε αρνητική δικαστική απόφαση για τη Δημοκρατία.
(ii) Ποσό ύψους €256.993 αφορά σε οφειλές από ετήσιες άδειες χρήσης κρατικής δασικής γης για γεωργικούς και άλλους σκοπούς στην περιοχή Αμμοχώστου, για την περίοδο 2006-2022. Η παρέλευση μεγάλου χρονικού διαστήματος δυσχεραίνει την είσπραξη τους.
Παράνομες επεμβάσεις ξενοδοχείων
Αίσθηση προκαλούν την ίδια ώρα οι επεμβάσεις εντός παραθαλάσσιας κρατικής δασικής ζώνης από ξενοδοχειακές μονάδες της Αμμοχώστου. «Για σκοπούς επίλυσης παράνομων επεμβάσεων εντός κρατικής δασικής γης από δύο ξενοδοχειακές μονάδες στην Αγία Νάπα και στο Παραλίμνι, διενεργήθηκαν τον Ιούνιο 2022 ανταλλαγές κρατικής δασικής γης με ιδιωτική γη. Ωστόσο, στη περίπτωση της ξενοδοχειακής μονάδας στην Αγία Νάπα, οι επεμβάσεις δεν άρθηκαν πλήρως καθότι παραχωρήθηκε λανθασμένο τεμάχιο κρατικής δασικής γης, εκ παραδρομής, εγείροντας ερωτήματα για το κατά πόσο η ανταλλαγή που διενεργήθηκε έτυχε εμπεριστατωμένης μελέτης, ώστε να αποτελέσει μια ολοκληρωμένη λύση για άρση του συνόλου των επεμβάσεων της ξενοδοχειακής μονάδας. Για οριστική άρση των επεμβάσεων η παραπάνω ξενοδοχειακή μονάδα τον Δεκέμβριο 2023 υπέβαλε νέα αίτηση για ανταλλαγή», σύμφωνα με την Ελεγκτική Υπηρεσία.
Ανακολουθίες σε παραχωρήσεις – Το πάρκο στο Φοινί
Η Ελεγκτική Υπηρεσία εξέτασε, μεταξύ άλλων, υποθέσεις εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης στην Κοινότητα Φοινιού για δημιουργία «Adventure Park», στο Εθνικό Δασικό Πάρκο (ΕΔΠ) Μαχαιρά και στο ΕΔΠ Πολεμιδιών. Στις υποθέσεις αυτές διαπιστώθηκαν ανακολουθίες στις παραχωρήσεις, σε σχέση με τις αιτούμενες εκτάσεις, απουσία τεκμηρίωσης, προώθηση αιτημάτων χωρίς πλήρη στοιχεία και αποκλίσεις από τις προβλεπόμενες κανονιστικές διαδικασίες.
Η περίπτωση του «Adventure Park» στο Φοινί προκαλεί αίσθηση, διότι η έκταση που παραχωρήθηκε ήταν η διπλάσια από την αρχικά αιτούμενη. Ενώ η εταιρεία ζήτησε 20.000 τ.μ., η σύμβαση που υπογράφηκε αφορούσε 40.000 τ.μ., χωρίς να εντοπιστεί καμία συμπληρωματική αίτηση ή τεκμηρίωση για τη διαφοροποίηση αυτή. Επίσης, παρά την υποχρέωση για άμεση ανέγερση υποστατικών από το 2015, ο μισθωτής υπέβαλε αίτηση μόλις το 2023, χωρίς το Τμήμα Δασών να αντιδράσει.
Περιβαλλοντικές διαδικασίες
Την ίδια ώρα οι λειτουργοί της Ελεγκτικής Υπηρεσίας διερεύνησαν και περιβαλλοντικές διαδικασίες. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδόθηκε σε υποθέσεις εντός περιοχών Natura 2000, όπου διαπιστώθηκαν καθυστερήσεις ή παραλείψεις στην περιβαλλοντική αξιολόγηση. Στην περίπτωση εκμίσθωσης στο ΕΔΠ Μαχαιρά δεν αποτυπώθηκε επαρκώς η παρουσία προστατευόμενου είδους προτεραιότητας (κυπριακό νερόφιδο - Natrix natrix Cypriaca), ενώ στο ΕΔΠ Πολεμιδιών προωθήθηκαν διαδικασίες εκμίσθωσης πριν από την ολοκλήρωση της περιβαλλοντικής εξέτασης.
Ο έλεγχος ανέδειξε και περιπτώσεις μη τήρησης συμβατικών όρων και επεμβάσεων σε κρατική δασική γη. Διαπιστώθηκαν παραβάσεις όρων μίσθωσης κρατικής δασικής γης στους Ναυτικούς Ομίλους Λεμεσού και Αμμοχώστου, όπως αυθαίρετες προσθήκες/μετατροπές, υπεκμισθώσεις, λειτουργία καφεστιατορίων για το ευρύ κοινό, τοποθέτηση διαφημιστικών πινακίδων κ.α., χωρίς προηγούμενη γραπτή έγκριση από το Τμήμα Δασών.
Παράνομη κατοχή κρατικής δασικής γης
Την ίδια ώρα σε σχεση με τη διαχείριση κρατικής δασικής γης, διαπιστώθηκαν χρόνιες εκκρεμότητες στη συμφιλίωση στοιχείων κρατικής δασικής γης με τα αντίστοιχα του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας (ΤΚΧ), περιορισμένες ενέργειες όσον αφορά στη διόρθωση τίτλων, καθώς και εκκρεμείς υποθέσεις παράνομης κατοχής κρατικής δασικής γης, όπως στην περιοχή του Δάσους Ακαδημίας και στο μεταλλείο Αμιάντου. Για την τελευταία περίπτωση, από τις 60 κατοικίες στην περιοχή του μεταλλείου, οι οποίες περιήλθαν στην κυριότητα του κράτους το 1990, εννέα δεν έχουν ακόμη ανακτηθεί, παρά το γεγονός ότι διαχρονικά εκδόθηκαν δικαστικά διατάγματα έξωσης, τα οποία στην συνέχεια αναστάλθηκαν και έληξαν. Το Τμήμα Δασών αποτάθηκε στη Νομική Υπηρεσία για καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο χειρισμού του θέματος
Παπακωνσταντίνου: «Ανάγκη υιοθέτησης διαφανών διαδικασιών»
Όπως τονίζει ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου στο εισαγωγικό του σημείωμα, «τα ευρήματα καταδεικνύουν την ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης των διαδικασιών εκμίσθωσης, της περιβαλλοντικής συμμόρφωσης, της εποπτείας και της οικονομικής διαχείρισης, καθώς και υιοθέτησης διαφανών διαδικασιών διάθεσης κρατικής δασικής γης».
Η εκμίσθωση κρατικής δασικής γης για ξενοδοχεία στην Αγία Νάπα
Κατά τις δεκαετίες 1970 και 1980 υπογράφηκαν πέντε συμβάσεις εκμίσθωσης κρατικής δασικής γης (διάρκειας 99 ετών) για ανέγερση ξενοδοχειακών μονάδων στην Αγία Νάπα. Η πρώτη σύμβαση που υπογράφηκε το 1970 προβλέπει τον υπολογισμό του μισθώματος ως ποσοστό επί των ακαθάριστων εισπράξεων του ξενοδοχείου ενώ για τις υπόλοιπες τέσσερεις το μίσθωμα υπολογίζεται ως ποσοστό επί της αγοραίας αξίας της γης, με αναπροσαρμογές βάσει πληθωρισμού και των εγκεκριμένων τιμών ύπνου και φαγητού.
Όμως, με την κατάργηση του Ν.40/1969 το 2019, δεν υφίσταται πλέον διαδικασία έγκρισης τιμών ύπνου/φαγητού, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πλέον βάση αναπροσαρμογής του μισθώματος. Η Νομική Υπηρεσία επισήμανε ότι η εν λόγω συμβατική πρόνοια καθίσταται ασαφής και ενδέχεται να εμπίπτει στο άρθρο 29 του Κεφ. 149 περί ακυρότητας ασαφών συμφωνιών και εισηγήθηκε την τροποποίησή της, με συναίνεση των δύο μερών ή προσφυγή στον μηχανισμό διαιτησίας.
Το Τμήμα Δασών ζήτησε από το Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας (ΤΚΧ) τον υπολογισμό αγοραίων ενοικίων, όμως ο υπολογισμός καθυστέρησε λόγω μη έγκαιρης εξασφάλισης πολεοδομικών/χωρομετρικών σχεδίων από τις αρμόδιες Αρχές (Αρχές Τοπικής Αυτοδιοίκησης / Τμήμα Πολεοδομίας). Ως αποτέλεσμα τα ξενοδοχεία συνεχίζουν να καταβάλλουν μίσθωμα στη βάση των παλαιών τιμών που ίσχυαν το 2017–2022. Η μη αναπροσαρμογή των μισθωμάτων για πέραν των τριών ετών, περίοδο κατά την οποία σημειώθηκε σημαντική άνοδος στην τουριστική δραστηριότητα και τον πληθωρισμό, συνεπάγεται στην είσπραξη χαμηλότερων από των προβλεπόμενων στη σύμβαση εσόδων για το κράτος.
Η σύσταση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για θέμα, είναι όπως το Τμήμα Δασών προχωρήσει το συντομότερο στον υπολογισμό του αγοραίου μισθώματος και εφαρμόσει στη συνέχεια τις υποδείξεις της Νομικής Υπηρεσίας. «Το επίπεδο του νέου μισθώματος για όλες τις ξενοδοχειακές μονάδες θα πρέπει να είναι τέτοιο ώστε να επιτυγχάνεται η διάθεση της κρατικής δασικής γης με τον πιο οικονομικό και αποδοτικό τρόπο. Επίσης, το Τμήμα Δασών θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεχτικό σε περίπτωση συνομολόγησης νέων συμβάσεων, έτσι ώστε να μην είναι ετεροβαρείς προς το μέρος της Κυπριακής Δημοκρατίας», προστίθεται.
Παράνομες κατασκευές στον κατασκηνωτικό χώρο Πλατανιών
Σύμφωνα με καταγγελία που υποβλήθηκε στην Ελεγκτική Υπηρεσία, στον κατασκηνωτικό χώρο Πλατανιων υπάρχουν ακινητοποιημένα τροχόσπιτα, για πέραν του ενός έτους, και μόνιμες κατασκευές (πέργκολες, φράχτες), που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του δάσους. Αναφέρεται επίσης ότι ο χώρος παρουσιάζει εικόνα κατάληψης και δεν υπάρχει καταγραφή/χρέωση εισόδου για απλά αντίσκηνα, εγείροντας ερωτήματα για τη διαχείρισή του. «Θέσαμε το θέμα ενώπιον του Τμήματος Δασών, το οποίο αναγνώρισε (Ιούλιος 2025) τα προβλήματα, που όπως αναφέρει υφίστανται για πέραν των 15 ετών και μας πληροφόρησε ότι προγραμματίζεται το προσωρινό κλείσιμο του χώρου για άρση των παρανομιών, ανάπλαση και επανασχεδιασμό», αναφέρεται στην Έκθεση.
Επίσης το Τμήμα Δασών ανέφερε ότι θα επιδοθεί στους παραβάτες γραπτή ειδοποίηση, με σκοπό την απομάκρυνση, κατεδάφιση, διάλυση ή αποσυναρμολόγηση οποιουδήποτε κατασκευάσματος/οχήματος/μηχανήματος τοποθετήθηκε ή εγκαταλείφθηκε ή άλλου αντικειμένου που εναποτέθηκε ή χρησιμοποιήθηκε για τη διάπραξη των εν λόγω αδικημάτων, σύμφωνα με τις διατάξεις της νομοθεσίας. Εκτός από την ενημέρωση ότι θα προχωρήσει στην αναστολή της λειτουργίας του υπό αναφορά κατασκηνωτικού χώρου, το Τμήμα ανέφερε ότι έχει ξεκινήσει τη σύνταξη σχετικών Κανονισμών που θα ρυθμίζουν λεπτομερώς τις λειτουργίες των κατασκηνωτικών χώρων του Τμήματος Δασών.
Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι ακολούθως με ανακοίνωσή του το Τμήμα Δασών ανέστειλε τη λειτουργία του κατασκηνωτικού χώρου, από την 5η Νοεμβρίου 2025 μέχρι την αποπεράτωση των εργασιών αναβάθμισης. Για την απρόσκοπτη εκτέλεση των εργασιών αυτών, ζήτησε εκκένωση του χώρου από όλα τα τροχόσπιτα και τις εγκαταστάσεις των κατασκηνωτών, μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου, 2025.
Παράνομη εκμετάλλευση ξυλείας
Σε καταγγελία που υποβλήθηκε στην Ελεγκτική Υπηρεσία, διατυπώνονται ισχυρισμοί ότι παρατηρείται το φαινόμενο συστηματικής κακόβουλης ζημιάς στο κρατικό δάσος Πάφου, όπου παρανομούντες, με τη χρήση ξυλοσχιστικής μηχανής, καταστρέφουν μεγάλα δέντρα με απώτερο σκοπό την ξήρανσή τους και στη συνέχεια την εκμετάλλευση της ξυλείας τους.
Η ξυλεία στην περίπτωση που δεν κλαπεί απευθείας από τους παρανομούντες, παραχωρείται από το Τμήμα Δασών σε όποιον την αιτηθεί, σύμφωνα με τον τιμοκατάλογο του Τμήματος. Σε μερικές περιπτώσεις η ξυλεία παραχωρείται στο ξυλεμπόριο ή για ιδιωτική χρήση. Ωστόσο, μεγάλες ποσότητες που παραχωρούνται για ιδιωτική χρήση, φαίνεται ότι τελικά καταλήγουν στο λαθρεμπόριο σε τιμές πολύ υψηλότερες.
«Τόσο ο Διευθυντής του Τμήματος Δασών, όσο και οι αρμόδιοι λειτουργοί μας πληροφόρησαν ότι το φαινόμενο πρόκλησης κακόβουλων ζημιών σε δέντρα με απώτερο σκοπό τη ξήρανσή τους, δεν παρατηρείται σε συστηματική βάση αλλά σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Ωστόσο, αναφέρθηκε ότι είναι δύσκολο να εντοπιστούν οι παρανομούντες, αφού απαιτούνται συχνότερες περιπολίες από το Τμήμα Δασών και περισσότερο ανθρώπινο δυναμικό», αναφέρεται στην Ειδική Έκθεση.
Συστάσεις Ελεγκτικής Υπηρεσίας:
Το ΤΔ να προχωρήσει στην μελέτη και εξεύρεση μέτρων αντιμετώπισης και πάταξης του πιο πάνω φαινομένου, περιλαμβανομένου και τροποποίησης της σχετικής νομοθεσίας εκεί και όπου επιβάλλεται, που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τα πιο κάτω:
- Στις περιπτώσεις που το ΤΔ εντοπίζει τα δέντρα που έχουν εσκεμμένα πληγωθεί από παρανομούντες, να μην τα παραχωρεί για ιδιωτική χρήση αλλά να τα υλοτομεί και να τα μεταφέρει στους δασικούς σταθμούς για πώληση στο εμπόριο.
- Να γίνονται πιο εντατικοί και αυστηρότεροι έλεγχοι από το ΤΔ και άλλες αρμόδιες αρχές όπως την Αστυνομία και το Τελωνείο, όχι μόνο σε δασικές περιοχές αλλά και στα οδοφράγματα.
- Να απαγορεύεται η μεταφορά ξυλοσχιστικής μηχανής εντός του κρατικού δάσους χωρίς σχετική άδεια που θα εκδίδεται εκ των προτέρων από το ΤΔ. Η άδεια να αφορά συγκεκριμένη ημέρα και σκοπό και να γίνεται επιτόπου καταμέτρηση της υλοτομίας από δασικό λειτουργό.
- Να προωθηθεί τροποποίηση της νομοθεσίας ώστε να παρέχεται η δυνατότητα έκδοσης εξώδικων προστίμων από τους Δασικούς Λειτουργούς που εντοπίζουν παρανομούντες μέσα στο κρατικό δάσος. Σύμφωνα με το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, σε περίπτωση εντοπισμού παρανομούντος εντός δασικής περιοχής εκδίδεται σχετικό κατηγορητήριο για το οποίο αποφασίζει την ποινή ο Διευθυντής σε μεταγενέστερο στάδιο.
- Να εξεταστεί η εφαρμογή νέων σύγχρονων μεθόδων παρακολούθησης με τη χρήση νέας τεχνολογίας για εντοπισμό παρανομούντων όπως π.χ. η τοποθέτηση καμερών εντός του δάσους ή σε κεντρικά οδικά δίκτυα που οδηγούν στο δάσος, η χρήση drones κτλ.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΩΝ ΕΔΩ