Xάρης Πελλαπαϊσιώτης: Δημιουργώντας ένα συλλογικό πορτρέτο της Λευκωσίας

Εικόνες από ανθρώπους που φωτογραφίζουν απλώς για να μοιραστούν ή να διατηρήσουν στιγμές από την καθημερινή τους ζωή, συγκροτούν μια νέα έκθεση που μόλις άνοιξε στη Λευκωσία.
Όπως εξηγεί ο Xάρης Πελλαπαϊσιώτης, συνδιοργανωτής της έκθεσης, Through Ordinary Eyes: Take Four Photographs, «το σκεπτικό πίσω από την έκθεση είναι απλό: να επιμεληθούμε μια έκθεση που παρουσιάζει ένα συλλογικό πορτρέτο της Λευκωσίας μέσα από προσωπικές φωτογραφίες, προερχόμενες από πλατφόρμες κοινωνικών μέσων και ψηφιακά αρχεία, με την άδεια των κατόχων τους. Με άλλα λόγια, πρόκειται για τη συγκρότηση μιας έκθεσης από εικόνες που ήδη υπήρχαν και, σε μεγάλο βαθμό, ήδη κυκλοφορούσαν στον δημόσιο χώρο.
Στη συνεργασία μου με τη συνεπιμελήτρια Ayşegül Salamis Şentuğ-Tuğyan, μας ενδιέφερε ιδιαίτερα η ιδέα της φωτογραφίας τύπου οικογενειακού άλμπουμ στην εποχή του Instagram, του Facebook και της ψηφιακής μνήμης. Δεν μας ενδιέφεραν φωτογραφίες που διεκδικούν καλλιτεχνική αυτοέκφραση ή μια φορμαλιστική αισθητική, ούτε εικόνες που αποσκοπούν στην προώθηση δήθεν «σημαντικών» αφηγήσεων για τη Λευκωσία. Αντίθετα, αναζητήσαμε εικόνες που προκύπτουν από προσωπικές και οικείες στιγμές — φωτογραφίες που έχουν σημασία για εκείνους που τις τράβηξαν ως συμμετέχοντες στη στιγμή, και όχι ως εξωτερικοί παρατηρητές».
–Πού βρίσκεται το ενδιαφέρον της; Το ενδιαφέρον της έκθεσης έγκειται στη σκόπιμη απομάκρυνση από τη φωτογραφία κοινωνικού ντοκουμέντου που λειτουργεί ως δήλωση, σύμβολο ή επεξηγηματικό τεκμήριο. Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται εδώ δεν επιχειρούν να καταθέσουν μια ευρύτερη αλήθεια· υπάρχουν ως θραύσματα βιωμένων στιγμών. Αντί να καλούν τον θεατή να αποκωδικοποιήσει τις εικόνες ή να τους αποδώσει σταθερά νοήματα, οι φωτογραφίες ζητούν να τις αντιμετωπίσουμε πιο άμεσα — ως οικεία, καθημερινά αντικείμενα και ως τεκμήρια του ότι κάποιος ήταν εκεί. Λειτουργούν ως ίχνη παρουσίας: μικρά οπτικά υπολείμματα κοινών στιγμών, σχέσεων και εμπειριών. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι τι «λένε» οι εικόνες για τη Λευκωσία, την ταυτότητα ή την πολιτική, αλλά το πώς μεταφέρουν το αίσθημα μιας στιγμής που βιώθηκε συλλογικά. Με αυτή την έννοια, η έκθεση μετατοπίζει την προσοχή από την ερμηνεία προς την εμπειρία. Οι φωτογραφίες δεν είναι εργαλεία ανάλυσης ή αναπαράστασης· είναι καταγραφές εγγύτητας, συμμετοχής και συνύπαρξης.
-Πόσο σημαντικός είναι ο «αόρατος» φωτογράφος; Η έννοια του «αόρατου» φωτογράφου -που συχνά περιγράφεται ως το «μύγα στον τοίχο» -είναι σημαντική εδώ, όχι με την κλασική ντοκιμαντερίστικη έννοια. Αντίθετα, αυτό που διαλύεται είναι η ίδια η πατρότητα της δημιουργίας. Ο φωτογράφος είναι αθέατος, ανώνυμος και εναλλάξιμος με τα υποκείμενα της εικόνας. Σε αρκετές περιπτώσεις, όταν ρώτησα ποιος τράβηξε μια φωτογραφία, οι κάτοχοί της δεν μπορούσαν να θυμηθούν· θα μπορούσε να ήταν οποιοσδήποτε ήταν παρών εκείνη τη δεδομένη στιγμή. Με αυτόν τον τρόπο, οι εικόνες μιλούν για τη σύγχρονη φωτογραφία μέσα από αυτό που αρνούνται να είναι. Δεν είναι υπογεγραμμένες, επεξεργασμένες ή φορμαλιστικά συντεθειμένες. Το ύφος τους είναι χαλαρό, σχεδόν τυχαίο, και ακριβώς σε αυτή την άρνηση δεξιοτεχνίας, θεάματος ή του εγώ, αναδύεται το νόημά τους. Η φωτογραφία δεν εξαρτάται από το ποιος πάτησε το κουμπί· είναι ένα συλλογικό τεχνούργημα, παραγόμενο μέσα από κοινή εμπειρία, εγγύτητα και εμπιστοσύνη. Ανήκει περισσότερο στη στιγμή παρά στον δημιουργό της.
-Ποια θα λέγατε ότι είναι η διαφορά επαγγελματία–ερασιτέχνη; Οι περισσότερες φωτογραφίες της έκθεσης έχουν ληφθεί με κινητά τηλέφωνα. Υπάρχουν στα κοινωνικά δίκτυα μόνο για όσο διάστημα κυκλοφορούν εκεί -κοινοποιούνται, επαναδημοσιεύονται και ανήκουν συλλογικά. Λειτουργούν ως υπολείμματα κοινών γεγονότων και προορίζονται να κυκλοφορούν μεταξύ όσων ήταν παρόντες, επεκτείνοντας την προσωπική μνήμη αντί να την αποσπούν για κάποιον ανώτερο σκοπό. Αντί να αποσπώνται από το πλαίσιό τους, οι φωτογραφίες παραμένουν ενσωματωμένες σε συνεχιζόμενες σχέσεις μεταξύ του φωτογράφου και των ατόμων που απεικονίζονται στην εικόνα. Ως αντικείμενα, οι φωτογραφίες συνεχίζουν την οικειότητα της αφήγησης αντί να παρουσιάζουν την ιδιωτική ζωή μέσα από το βλέμμα ενός εξωτερικού παρατηρητή.
-Πώς έγινε η επιλογή των φωτογραφιών; Αυτές οι σκέψεις καθοδήγησαν τη διαδικασία επιλογής. Αναζητήσαμε φωτογραφίες που αντανακλούσαν μια αίσθηση σύνδεσης μεταξύ του ατόμου πίσω από την κάμερα και εκείνων μπροστά της — εικόνες όπου φωτογράφος και υποκείμενο είναι σαφώς αλληλένδετα. Καθώς η συλλογή διαμορφωνόταν, ορισμένα θέματα προέκυψαν οργανικά: η πόλη ως σχεσιακός χώρος· το σπίτι· η οικογένεια· οι σύντροφοι· η φροντίδα για τους άλλους, ανθρώπους και ζώα· και η χρήση της κάμερας ως επιβεβαίωση της φιλίας. Η έκθεση δομείται γύρω από αυτά τα θέματα, τα οποία είναι ταυτόχρονα προσωπικά και καθολικά — και, βαθιά αλληλένδετα.
–Ποιο είναι τελικά το συλλογικό πορτρέτο της Λευκωσίας; Δεν πρόκειται για ένα πορτρέτο της Λευκωσίας με την κλασική έννοια της φωτογράφησης της ίδιας της πόλης. Είναι ένα συλλογικό πορτρέτο, στον βαθμό που η Λευκωσία αναδύεται μέσα από αποσπασματικές, διασταυρούμενες προσωπικές αφηγήσεις και μέσα από τη διάχυση φωνών και βλεμμάτων. Καμία εικόνα δεν κυριαρχεί. Μαζί, συνθέτουν μια Λευκωσία ήσυχη, οικεία και ανοιχτή — μια πόλη που δεν επιδιώκει να οριστεί, αλλά απλώς να αναγνωριστεί τη στιγμή που συμβαίνει, ως ένας σχεσιακός χώρος μέσα στον οποίο οι ζωές βιώνονται.
Ευχαριστίες στους Arçin Çelikesmer, Δανάη Πολυκάρπου, Sonay Sevgüm και Ioanna Economidou για την παραχώρηση των φωτογραφιών.
- Η έκθεση παρουσιάζεται μέχρι τις 23 Ιανουαρίου, στο τέρμα της οδού Λήδρας.