West End and Broadway in Crisis: Theater and the Power of Stars

Πώς οι μεγάλοι πρωταγωνιστές έγιναν εργαλείο επιβίωσης μετά τον Covid
Η επιστροφή του θεάτρου μετά την πανδημία δεν ήταν απλώς μια επαναλειτουργία των αιθουσών και των σκηνών. Ήταν μια αναγκαστική επανεκκίνηση, με νέους όρους. Το Broadway και το West End βρέθηκαν αντιμέτωπα με ένα κοινό που είχε αλλάξει συνήθειες, με εκτοξευμένα κόστη παραγωγής, μειωμένη κρατική στήριξη και έναν σκληρό ανταγωνιστή: το streaming. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη, κάτι έγινε γρήγορα ξεκάθαρο. Το θέατρο, για να επιβιώσει, έπρεπε να γίνει ξανά γεγονός.
Και το πιο άμεσο εργαλείο για να συμβεί αυτό ήταν ο πρωταγωνιστής.
Στην εποχή μετά τον Covid, το celebrity casting δεν λειτουργεί πια ως «κόλπο» ή ως εξαίρεση. Έχει μετατραπεί σε στρατηγική επιβίωσης. Όχι επειδή οι παραγωγοί αδιαφορούν για το ρεπερτόριο, αλλά επειδή χρειάζονται έναν ισχυρό λόγο για να κάνουν τον θεατή να αφήσει τον καναπέ του. Όταν το κοινό έχει συνηθίσει να βλέπει κορυφαίους ηθοποιούς καθημερινά στην οθόνη, το θέατρο καλείται να προσφέρει κάτι περισσότερο από ένα καλό έργο: την εμπειρία της ζωντανής παρουσίας ενός προσώπου που ήδη γνωρίζει.
Γι’ αυτό, τα τελευταία χρόνια, βλέπουμε μια εντυπωσιακή συγκέντρωση κινηματογραφικών και τηλεοπτικών σταρ στις μεγάλες σκηνές. Η Cate Blanchett επέστρεψε σε θεατρικούς ρόλους που απέσπασαν θερμές κριτικές και ισχυρή εμπορική απήχηση, αποδεικνύοντας ότι ένα μεγάλο όνομα μπορεί να υπηρετήσει και το απαιτητικό ρεπερτόριο. Η Tilda Swinton, με πιο πειραματική διαδρομή, έδειξε πως ακόμα και οι πιο υβριδικές και «δύσκολες» σκηνικές φόρμες μπορούν να γεμίσουν αίθουσες όταν διαθέτουν ισχυρή καλλιτεχνική ταυτότητα.
Ο Ewan McGregor και ο Clive Owen κινήθηκαν με άνεση ανάμεσα σε Λονδίνο και Νέα Υόρκη, σε παραγωγές που δεν στηρίχθηκαν αποκλειστικά στο όνομά τους, αλλά σίγουρα ωφελήθηκαν από αυτό. Ο Brian Cox, με βαθιά θεατρική παιδεία, λειτούργησε ως γέφυρα ανάμεσα στο παλιό, πιστό θεατρικό κοινό και στους νεότερους θεατές που τον γνώρισαν από την τηλεόραση. Η Sigourney Weaver και ο Bryan Cranston απέδειξαν ότι το κύρος της οθόνης μπορεί να μεταφερθεί στη σκηνή χωρίς να επισκιάζει το έργο – συχνά μάλιστα το ενισχύει.
Αυτό που έχει πραγματικό ενδιαφέρον είναι ότι οι πρωταγωνιστές αυτοί δεν περιορίζονται σε εύκολα, εμπορικά έργα. Αντιθέτως, αναμετρώνται με κλασικούς συγγραφείς – από τον Σαίξπηρ και τον Τσέχοφ μέχρι τον Ίψεν και τον Μίλλερ – και συνεργάζονται με απαιτητικούς σκηνοθέτες που δεν ενδιαφέρονται απλώς να «εκμεταλλευτούν» το όνομα, αλλά να δημιουργήσουν ολοκληρωμένες καλλιτεχνικές προτάσεις. Το στοίχημα δεν είναι μόνο να γεμίσουν οι αίθουσες, αλλά να γεμίσουν μέσα από έργα που αντέχουν στον χρόνο και στην κριτική. Η συνάντηση του σταρ με το κλασικό κείμενο λειτουργεί έτσι ως τρόπος επανασύνδεσης του κοινού με το «κλασικό» ρεπερτόριο.
Υπήρξαν, βέβαια, και πιο διχαστικές περιπτώσεις. Ο Keanu Reeves, στο Broadway, προκάλεσε ανάμεικτες κριτικές για τη σκηνική του παρουσία, όμως η εμπορική επιτυχία της παράστασης έδειξε κάτι ουσιαστικό: το κοινό θέλει να δει τους σταρ ζωντανά, ακόμη κι όταν οι κριτικοί είναι επιφυλακτικοί. Η Cynthia Erivo επέστρεψε στο West End με μια απαιτητική προσέγγιση στον Dracula, αποδεικνύοντας ότι το celebrity casting μπορεί να αποτελέσει μέσο επανεφεύρεσης κλασικών αφηγήσεων – ακόμη κι αν η παραγωγή αντιμετώπισε τα γνωστά τεχνικά και οικονομικά ρίσκα. Ο Chris Pine αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα του πώς ένας κινηματογραφικός πρωταγωνιστής μπορεί να λειτουργήσει ως είσοδος νέου κοινού στον θεατρικό χώρο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το μοντέλο «Λονδίνο πρώτα, Νέα Υόρκη μετά». Παραστάσεις με τον Adrien Brody και τον Mark Strong δοκιμάστηκαν αρχικά στο West End, απέσπασαν ισχυρή προσοχή – όχι πάντα ομόφωνα θετικές κριτικές – και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν στο Broadway. Το Λονδίνο λειτουργεί πλέον ως ασφαλές τεστ βιωσιμότητας, ενώ η Νέα Υόρκη ως παγκόσμια βιτρίνα: μια καθαρά μετα-Covid τακτική, όπου το ρίσκο πρέπει πρώτα να ελεγχθεί.
Όλα αυτά, όμως, έχουν και κόστος. Τα εισιτήρια ακριβαίνουν, οι μεγάλες παραγωγές καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο, και οι μικρότερες, ανεξάρτητες δουλειές δυσκολεύονται να ακουστούν. Δημιουργείται έτσι ένα θέατρο δύο ταχυτήτων: από τη μία, οι παραστάσεις-events με σταρ· από την άλλη, ένα ευάλωτο οικοσύστημα νέων δημιουργών που παλεύουν για ορατότητα.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την ανισορροπία, η ανάγκη παραμένει σαφής. Όπως παραδέχονται πλέον και άνθρωποι που διοικούν ιστορικούς θεατρικούς οργανισμούς, οι μεγάλοι πρωταγωνιστές δεν είναι απαραίτητα σύμπτωμα εμπορευματοποίησης. Είναι, σε πολλές περιπτώσεις, μέσο για να μείνει το θέατρο ζωντανό. Για να κρατηθούν οι αίθουσες ανοιχτές. Για να υπάρξει χώρος ώστε, δίπλα στη λάμψη, να συνεχίσει να αναπνέει και η δημιουργία.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το θέατρο χρειάζεται τους διάσημους πρωταγωνιστές – προφανώς τους χρειάζεται. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να αξιοποιήσει αυτή τη δύναμη χωρίς να χάσει τον λόγο ύπαρξής του. Γιατί στη μετα-Covid εποχή, το στοίχημα δεν είναι μόνο ποιος ανεβαίνει στη σκηνή· είναι και ποιος συνεχίζει να κάθεται στην πλατεία.