Reuters Analysis: Why Iran's Clerical Regime Still Holds Despite Protests - Trump's Options for Intervention

Παρά τις μαζικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν το Ιράν με τους χιλιάδες νεκρούς και την κλιμακούμενη διεθνή πίεση, δεν υπάρχουν έως τώρα ενδείξεις εσωτερικού ρήγματος στον σκληρό πυρήνα της εξουσίας που θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανατροπή ενός από τα πιο ανθεκτικά καθεστώτα παγκοσμίως.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα ανάλυσης του Reuters, που επιχειρεί να εξηγήσει γιατί η Ισλαμική Δημοκρατία εξακολουθεί να στέκεται όρθια, παρά τη βαθιά πολιτική και κοινωνική κρίση. Την πίεση προς την ιρανική ηγεσία εντείνουν οι επανειλημμένες απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για στρατιωτική δράση, με αφορμή τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων.
Την ίδια ώρα, όπως δήλωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου στο Reuters, «όλες οι επιλογές βρίσκονται στο τραπέζι».
Ωστόσο, διπλωμάτες, κυβερνητικές πηγές στη Μέση Ανατολή και αναλυτές εκτιμούν ότι χωρίς αποσκιρτήσεις στην κορυφή του κρατικού μηχανισμού –και κυρίως στις δυνάμεις ασφαλείας– το καθεστώς δύσκολα θα καταρρεύσει. «Για να πετύχει κάτι τέτοιο, πρέπει να υπάρχουν πλήθη στους δρόμους για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και να υπάρξει διάσπαση του κράτους, με τμήματα των δυνάμεων ασφαλείας να αλλάζουν στρατόπεδο», σημειώνει ο Βάλι Νασρ, Ιρανοαμερικανός ακαδημαϊκός και ειδικός στην αμερικανική εξωτερική πολιτική.
Η αρχιτεκτονική ασφαλείας του Ιράν θεωρείται από τις πιο βαθιές και αποτελεσματικές παγκοσμίως. Οι Φρουροί της Επανάστασης και οι παραστρατιωτικοί Basij αριθμούν συνολικά σχεδόν ένα εκατομμύριο ανθρώπους, λειτουργώντας ως πολυεπίπεδο δίχτυ ελέγχου, αποτροπής και καταστολής. Μέχρι σήμερα, όλες οι μεγάλες εξεγέρσεις έχουν κατασταλεί μέσω μαζικών συλλήψεων, δολοφονιών και εκφοβισμού, μια στρατηγική που –όπως σημειώνουν οι αναλυτές– βασίζεται στη «διακυβέρνηση μέσω φόβου».
Ιρανός αξιωματούχος ανέφερε στο Reuters ότι περίπου 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στις διαδηλώσεις, αποδίδοντας τις απώλειες σε «τρομοκράτες». Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για τουλάχιστον 600 νεκρούς, ενώ η οργάνωση HRANA έχει καταγράψει 573 επιβεβαιωμένους θανάτους και περισσότερες από 10.000 συλλήψεις. Το Ιράν δεν έχει ανακοινώσει επίσημο απολογισμό.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, 86 ετών, έχει επιβιώσει από πολλαπλά κύματα αμφισβήτησης. Πρόκειται για την πέμπτη μεγάλη εξέγερση από το 2009, γεγονός που –σύμφωνα με τον Πολ Σάλεμ του Middle East Institute– καταδεικνύει ανθεκτικότητα και συνοχή, παρά το βαθύ και άλυτο εσωτερικό πρόβλημα νομιμοποίησης.
Αναλυτές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι η επιβίωση δεν ισοδυναμεί με σταθερότητα. Η οικονομία παραμένει στραγγαλισμένη από τις κυρώσεις, χωρίς ορατή διέξοδο, ενώ γεωπολιτικά το Ιράν βρίσκεται σε δυσμενή θέση: το πυρηνικό του πρόγραμμα έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα, ενώ ο «Άξονας της Αντίστασης» έχει αποδυναμωθεί από βαριές απώλειες συμμάχων σε Λίβανο, Συρία και Γάζα.
Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν οι δημόσιες παρεμβάσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κάλεσε τους διαδηλωτές να καταλάβουν θεσμούς, δήλωσε ότι «η βοήθεια είναι καθ’ οδόν» και απείλησε με δασμούς χώρες που εμπορεύονται με το Ιράν, με την Κίνα να αποτελεί τον βασικό εμπορικό εταίρο της Τεχεράνης. Παράλληλα, σύμφωνα με ισραηλινή πηγή, σε τηλεφωνική επικοινωνία Νετανιάχου–Ρούμπιο συζητήθηκε το ενδεχόμενο αμερικανικής επέμβασης.
Σε διπλωματικούς κύκλους επανέρχεται το λεγόμενο «μοντέλο Βενεζουέλας»: η απομάκρυνση της κορυφής της εξουσίας, με ταυτόχρονο μήνυμα προς τον κρατικό μηχανισμό ότι μπορεί να παραμείνει στη θέση του εφόσον συνεργαστεί. Ωστόσο, η εφαρμογή ενός τέτοιου σεναρίου στο Ιράν θεωρείται εξαιρετικά επικίνδυνη, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε εθνοτικές και θρησκευτικές ρήξεις, ιδίως σε κουρδικές και σουνιτικές περιοχές με ιστορικό αντίστασης.
Στρατιωτικές επιλογές υπάρχουν, από πιέσεις στις θαλάσσιες μεταφορές ιρανικού πετρελαίου έως στοχευμένα πλήγματα ή κυβερνοεπιθέσεις, όλες όμως ενέχουν υψηλό ρίσκο. Άλλες παρεμβάσεις, όπως η αποκατάσταση της πρόσβασης στο διαδίκτυο μέσω Starlink για τη διευκόλυνση της επικοινωνίας των διαδηλωτών, θα μπορούσαν να προηγηθούν της χρήσης βίας.
Όπως σημειώνει ο Ντέιβιντ Μακόβσκι του Washington Institute, εάν ο Τραμπ αποφασίσει να κινηθεί, πιθανότατα θα επιλέξει μια σύντομη, υψηλής έντασης ενέργεια αντί για παρατεταμένη στρατιωτική εμπλοκή. «Αναζητά μια κίνηση που θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα. Το ερώτημα είναι ποια θα είναι αυτή», σημειώνει.
Το αν οι απειλές αποτελούν μέσο πίεσης, αποτροπής ή προάγγελο επέμβασης παραμένει ανοιχτό. Προς το παρόν, το καθεστώς της Τεχεράνης εμφανίζεται τραυματισμένο, αλλά όχι έτοιμο να καταρρεύσει.
Πηγή: protothema.gr